Andrew John Wiles
Andrew John Wiles | |
---|---|
![]() (2005) ![]() | |
Bizitza | |
Jaiotza | Cambridge, 1953ko apirilaren 11 (71 urte) |
Herrialdea | ![]() |
Bizilekua | Erresuma Batua Ameriketako Estatu Batuak Princeton |
Lehen hizkuntza | ingelesa |
Familia | |
Aita | Maurice Wiles |
Ama | Paddy Mowll |
Hezkuntza | |
Heziketa | Clare College (en) ![]() King's College School (en) ![]() Cambridgeko Unibertsitatea 1980) Doktoretza The Leys School (en) ![]() Merton College (en) ![]() (1971 - 1974) gradu |
Tesi zuzendaria | John Henry Coates |
Doktorego ikaslea(k) | Manjul Bhargava (en) ![]() Brian Conrad Fred Irvin Diamond (en) ![]() Karl Rubin (en) ![]() Richard Taylor (en) ![]() Ehud de Shalit (en) ![]() Christopher Skinner (en) ![]() Ritabrata Munshi (en) ![]() Luis Manuel Navas (en) ![]() Kartik Aragam Prasanna (en) ![]() Ravi Kumar Ramakrishna (en) ![]() Arash Rastegar (en) ![]() James Alexander Parson (en) ![]() Mirela Ciperiani (en) ![]() Ali Rajaei (en) ![]() Michael Volpato (en) ![]() Andrew W. Snowden (en) ![]() Robert William Harron (en) ![]() Andrei Jorza (en) ![]() Stefan Patrikis (en) ![]() Vinayak Vatsal (en) ![]() |
Hizkuntzak | ingelesa |
Ikaslea(k) | ikusi
|
Jarduerak | |
Jarduerak | matematikaria eta unibertsitateko irakaslea |
Enplegatzailea(k) | Princetongo Unibertsitatea Princetongo Ikasketa Aurreratuen Institutua Cambridgeko Unibertsitatea (1975 - 1980) Harvard Unibertsitatea (1977 - 1980) |
Lan nabarmenak | ikusi
|
Jasotako sariak | ikusi
|
Kidetza | Royal Society Frantziako Zientzien Akademia Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia Academia Europaea (en) ![]() Amerikako Sozietate Filosofikoa Royal Society of Canada (en) ![]() |
![]() ![]() ![]() |
Andrew John Wiles (Cambridge, Ingalaterra, 1953ko apirilaren 11) britainiar matematikaria da, Oxfordeko Unibertsitateko irakaslea. Ezaguna da 1994an Fermaten azken teorema ebatzi zuelako. 2016an Abel saria jaso zuen.
Bizitza
Gaztetan hasi zen matematika lantzen, Fermaten azken teorema bereziki. Izan ere, 10 urte zituenean aurkitu zuen herriko liburutegian teorema horri buruzko liburu bat. Harrituta geratu omen zen, 300 urte pasata, artean ebatzi gabe zegoelako.[1] Oxfordeko Merton Collegen lortu zuen gradua, eta doktoregoa Cambridgeko Clare Collegen egin zuen, John Henry Coatesen zuzendaritzapean. 1977-1980 urteetan Ikerketa Kide Gaztea izan zen Cambridgeko Clare Collegen, eta irakasle-laguntzaile Harvardeko Unibertsitatean.
1980an bukatu zuen doktoregoa, eta urtebete igaro zuen Bonnen. Hurrengo urteetan Princetonen eta Parisen aritu zen irakasle. Guggenheim bekari esker, Parisko Ikerketa Zientifiko Aurreratuetako Institutuan eta École Normale Supérieurean aritu zen. Beste ikerketa guztiak utzirik, Fermaten azken teorema aztertzen hasi zen. 1988an Oxfordeko Errege Elkarteko irakasle izan zen, eta urtebete geroago elkarteko kide egin zuten. Wilesek Galoisen teorian ere lan egin zuen urte haietan, eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen alor horretan ere.
1993an, Fermaten azkeneko teoremaren froga aurkeztu zuen Cambridgeko Newton Institutuan. Hala ere, akats bat aurkitu zuten frogan, eta hurrengo urtea arte ez zen argitaratu. 1994an Eugene Higgins Irakasle izendatu zuten Princetongo Unibertsitatean. Teoremaren froga Annals of Mathematics aldizkarian argitaratu zen 1995ean. Urte horretatik aurrera, sari ugari jaso zituen: Suediako Zientzietako Errege Akademiaren Matematikako Schock saria, Paul Sabatier Unibertsitateko Fermat saria, Wolf saria eta Estatu Batuetako Zientzietako Akademia Nazionaleko matematika saria, besteak beste. 2016an Abel saria eman zioten.
Erreferentziak
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Agirre Ruiz de Arkaute, Aitziber. Andrew J. Wiles matematikariak 2016ko Abel Saria jaso du Norvegian. elhuyar zientzia eta teknologia, CC-BY-SA 3.0 lizentzia, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2018-3-7).
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Andrew John Wiles ![]() |
- i
- e
- a
- Israel Gelfand / Carl L. Siegel (1978)
- Jean Leray / André Weil (1979)
- Henri Cartan / Andrei Kolmogorov (1980)
- Lars Ahlfors / Oscar Zariski (1981)
- Hassler Whitney / Mark Krein (1982)
- Shiing-Shen Chern / Paul Erdős (1983/84)
- Kunihiko Kodaira / Hans Lewy (1984/85)
- Samuel Eilenberg / Atle Selberg (1986)
- Kiyosi Itô / Peter Lax (1987)
- Friedrich Hirzebruch / Lars Hörmander (1988)
- Alberto Calderón / John Milnor (1989)
- Ennio de Giorgi / Ilya Piatetski-Shapiro (1990)
- Lennart Carleson / John G. Thompson (1992)
- Mikhail Gromov / Jacques Tits (1993)
- Jürgen Moser (1994/95)
- Robert Langlands / Andrew Wiles (1995/96)
- Joseph Keller / Yakov G. Sinai (1996/97)
- László Lovász / Elias M. Stein (1999)
- Raoul Bott / Jean-Pierre Serre (2000)
- Vladimir Arnold / Saharon Shelah (2001)
- Mikio Sato / John Tate (2002/03)
- Grigory Margulis / Sergei Novikov (2005)
- Stephen Smale / Hillel Furstenberg (2006/07)
- Pierre Deligne / Phillip A. Griffiths / David B. Mumford (2008)
- Dennis Sullivan / Shing-Tung Yau (2010)
- Michael Aschbacher / Luis Caffarelli (2012)
- George Mostow / Michael Artin (2013)
- Peter Sarnak (2014)
- James G. Arthur (2015)
Datuak: Q184433
Multimedia: Andrew Wiles / Q184433