Omega 3-vetzuren
Omega 3-vetzuren zijn een groep meervoudig onverzadigde vetzuren. Er is één vetzuur uit deze groep, alfalinoleenzuur (ALA), dat onder de categorie essentiële vetzuren valt. Andere vetzuren zoals DHA en EPA in deze groep kunnen door het lichaam worden gesynthetiseerd.[1] De omzetting van ALA in EPA en DHA verloopt bij de meeste mensen echter moeilijk, schattingen over het percentage ALA dat in EPA en DHA kan worden omgezet lopen uiteen van 0,3% tot 10% voor EPA en de omzetting naar DHA is nog veel minder, waarschijnlijk circa 0,01% van de ingenomen ALA.[1] Aan omega 3-vetzuren worden positieve eigenschappen toegeschreven in het voorkomen van hart- en vaatziekten, artritis en depressies. Omega 3-vetzuren verlagen het cholesterolgehalte in het bloed en zijn onder meer van belang voor de oogfunctie en de hersenstofwisseling.
Een overzichtsartikel gepubliceerd in juli 2020 door het onafhankelijke tijdschrift Geneesmiddelenbulletin benadrukt dat voedingssupplementen met omega-3 vetzuren geen aantoonbaar voordeel opleveren ten opzichte van een placebo, wanneer het gaat om de preventie van vroeggeboorte, droge-ogenziekte en nierschade.[2]
Er is geen goed bewijs dat omega-3 supplementen helpen tegen kanker of hartziekten. Ook recente meta analyses en systematische reviews van beschikbaar bewijs laat geen resultaat zien.[3][4] Studies tonen aan dat visolie niet beschermt tegen hartaanvallen, beroertes of andere vaatziekten[5][6][7].
Naamgeving
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/ALAnumbering.svg/360px-ALAnumbering.svg.png)
De belangrijkste omega 3-vetzuren voor het (menselijke) lichaam zijn:
- alfalinoleenzuur (18:3,n-3, ook bekend onder de Engelse afkorting ALA van α-linolenic acid)
- eicosapentaeenzuur (20:5,n-3, beter bekend onder de Engelse afkorting EPA van eicosapentaenoic acid)
- docosahexaeenzuur (22:6,n-3, beter bekend onder de Engelse afkorting DHA van docosahexaenoic acid)
In het bovenstaande overzicht betekent n-3 dat het om een omega 3-vetzuur gaat. Het getal voor de dubbele punt geeft aan hoeveel koolstofatomen de vetzuurketen bevat. Het getal na de dubbele punt geeft het aantal dubbele bindingen aan. Ook staat tussen haakjes de gebruikelijkste Engelse afkorting vermeld. De naam "omega 3" (ook "n-3", "ω-3") komt van het feit dat de eerste dubbele binding in de (meervoudig) onverzadigde vetzuurketen bij de derde C-C-binding ligt (vanaf het omega-einde gezien). Omega (ω) is de laatste letter van het Griekse alfabet en geeft het einde van de vetzuurketen aan (vanuit de carboxygroep (–COOH) gezien). Het koolstofatoom van de –COOH groep aan het andere uiteinde wordt het delta (δ)-atoom genoemd.
Ruimtelijke configuratie
Alle dubbele bindingen zijn in de cis-configuratie, dat wil zeggen dat de twee waterstofatomen aan dezelfde kant van de dubbele binding staan. Dit is het geval in vrijwel alle natuurlijke oliën. Ruimtelijk gezien zijn omega 3-vetzuren gekromd, omdat iedere cis-dubbele binding een knik in de koolstofketen veroorzaakt. Deze configuratie verklaart een groot aantal biologische verschijnselen die in de dubbele lipidenlaag van het celmembraan en andere membranen worden gezien. De vloeibaarheid van het celmembraan wordt grotendeels bepaald door het gehalte aan meervoudig onverzadigde vetzuren in het membraan. Het functioneren van receptoren en andere membraanproteïnen wordt sterk bepaald door de vloeibaarheid van het celmembraan.
Essentieel voor de mens
Van de omega 3-vetzuren is alleen alfalinoleenzuur essentieel. Dat wil zeggen dat alfalinoleenzuur, net als sommige vitamines via de voeding binnengekregen moeten worden. De andere omega 3-vetzuren kunnen slechts in beperkte mate door het lichaam uit alfalinoleenzuur worden gemaakt.[bron?]Schattingen van het percentage ALA dat in EPA kan worden omgezet lopen uiteen tussen 0,3% tot 10% voor EPA en de omzetting naar DHA is extreem laag (minder dan 0,1% of minder dan 0,01%).[8][9][1] Bij vrouwen verloopt de omzetting (conversie) van ALA in EPA en DHA wat makkelijker dan bij mannen.[8][10] Behalve voor het maken van EPA en DHA heeft ALA voor het lichaam geen functie.
Supplementen
Vaak wordt beweerd of aangenomen dat omega-3 vetzuren uit voedingsbronnen goed zijn voor de gezondheid. Het bewijs hiervoor is beperkt of niet aanwezig. Verder zijn niet alle omega-3 supplementen die te koop zijn hetzelfde. De markt voor supplementen is beperkt gereguleerd. Dit betekent dat de kwaliteit en effectiviteit van de producten erg kan variëren. Sommige supplementen zijn zelfs al ranzig in de winkel, terwijl anderen bijna de maximale aanbevolen limiet overschrijden.
Na overleg met een arts kunnen bepaalde supplementen veilig genomen worden. Elk persoon en situatie is anders, waardoor een arts het best kan adviseren of in ieder geval op de hoogte gesteld kan worden. Hoewel sommige supplementen uit vis misschien omega-3 bevatten is het veiliger omega-3 uit voedsel zoals lijnzaad, chia, hennep of walnoot te halen. Er zijn verschillende redenen waarom het veiliger kan zijn om omega-3 uit lijnzaad te halen dan uit vissen zoals zalm of tonijn. Vissen staan hoger op de voedselketen, wat betekent dat ze meer kans hebben om vervuiling op te nemen, zoals PCB's, plastics en zware metalen. Deze verontreinigende stoffen kunnen schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid. Vooral vette vis en vissen die andere vissen eten hebben vaak met een opeenstapeling van deze stoffen te maken.
Een product als chia- of lijnzaad is een plantaardig product, wat betekent dat het niet aan dezelfde vervuilingsrisico's is blootgesteld als vissen. Lijnzaad is ook een goede bron van ALA, een essentiële omega-3 vetzuur, dat door het lichaam kan worden omgezet in EPA en DHA, de twee belangrijkste omega-3 vetzuren die door het lichaam worden gebruikt. [11][12][13]
Gezondheidseffecten
![Vraagteken](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/OOjs_UI_icon_help.svg/40px-OOjs_UI_icon_help.svg.png)
Er wordt getwijfeld aan de juistheid van een of meer onderdelen van dit artikel.
Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Het Engelstalige wikiartikel concludeert dat positieve gezondheidseffecten van omega 3-vetzuren ten aanzien van hart- en vaatziekten, hersenbloedingen en kanker niet zijn aangetoond. Dit wordt onderbouwd met recente surveyartikelen (sjabloon geplaatst op 5 juli 2017)
Kanker
Er wordt beweerd dat omega-3 het risico op kanker kan verlagen. Dit is echter beperkt aangetoond.[14] Kankerpatienten kunnen wel profijt hebben van omega-3 supplementen.[15] Aan de andere kant zijn er gezondheidsrisico's met verschillende omega-3 bronnen door de opstapeling van zware metalen en gifstoffen in de voedselketen.
Hart en vaatstelsel
De Inuit consumeren grote hoeveelheden omega 3-vetzuren uit vette vis. Zij blijken een verhoogd HDL-cholesterolgehalte te hebben en een verlaagd triglyceridengehalte. Er zijn onderzoeken die tot de conclusie komen dat visoliesupplementen (die EPA en DHA bevatten) het ongunstige LDL-cholesterol en de triglyceridengehaltes verlagen. Niettemin verscheen in maart 2006 in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift British Medical Journal een meta-analyse van studies in de periode tussen 2002 en 2006. Daarbij kwamen de onderzoekers tot de conclusie dat omega 3-vetzuren geen duidelijk effect hebben op totale sterfte, op cardiovasculaire aandoeningen en op kanker.[16]
Deze studie was vollediger dan de andere, vergelijkbare studies. De bevindingen waren "op het randje" en kunnen een mogelijk belangrijk gezondheidseffect verbergen dat nog niet statistisch significant is. De levensverwachting van de Inuit is verder significant lager dan de rest van Canada, gemiddeld Inuit mannen worden gemiddeld 67 jaar, vrouwen 72, terwijl Canadezen respectievelijk 77 en 82 worden. Onder de Inuit komen hart en vaatziekten veel voor.[17]
Deze conclusie staat in schril contrast met een ander reviewartikel uit 2006, waar Wang et al. 842 artikelen op het gebied van primaire en secundaire preventie heeft bekeken.[18] De conclusie was dat een verhoogde consumptie van de omega 3-vetzuren EPA en DHA, via vis en/of via voedingssupplementen, zowel de algehele sterfte, het optreden van een hartinfarct en plotselinge hartdood verminderde. Van belang was verder dat geen of slechts zeer weinig complicaties optraden. Ook een onderzoek van de Mayo Clinic bevestigt de beschermende invloed van omega 3-vetzuur op het hart.[19]
Er moet gewaarschuwd worden voor observationele studies in deze context. In observationele studies worden mensen gevolgd die een bepaald product wel of niet nemen. Dit is echter zeer gevoelig voor selectie van gezondheidsbewuste personen. Mensen die gewillig een placebo nemen in gerandomiseerde studies, hebben ook een veel lagere sterfte dan mensen die dat niet doen.
In diverse epidemiologische onderzoeken wordt een verband gelegd tussen de inname van omega 3-vetzuren en een gezondheidsbeschermend effect. Omega 3-vetzuren zouden antitrombotisch en het risico op hart- en vaatziekten verminderen. Andere gezondheidsclaims die gemaakt worden zijn verlaging van de fibrinogeenspiegels, verlaging van het gehalte aan bloedvetten (triglyceriden), vorming van vaatverwijdende weefselhormonen (eicosanoïden), vergroting van de vloeibaarheid van celmembranen, verlaging van de bloeddruk, vermindering van het risico op plotselinge hartdood (antiaritmische effecten) en de verbetering van de werking van witte bloedcellen (leukocyten) bij ontstekingsreacties.[bron?]
Eicosanoïdenstofwisseling
Eicosanoïden zijn hormoonachtige stoffen die het lichaam gebruikt om allerlei lichaamsfuncties te reguleren. Er zijn drie vetzuren die het lichaam gebruikt om eicosanoïden te produceren: de omega 6-vetzuren dihomogammalinoleenzuur en arachidonzuur, en het omega 3-vetzuur EPA (eicosapentaeenzuur). EPA dient als grondstof voor de prostaglandinen, leukotriënen, tromboxanen en isoprostanen. Behalve isoprostanen worden al deze stoffen geproduceerd onder invloed van enzymen. Door consumptie van EPA wordt de productie van prostaglandinen beïnvloed. De productie van het ontstekingsbevorderende en celgroeistimulerende prostaglandine E2 (uit arachidonzuur) wordt geremd, terwijl de productie van prostaglandine E3 uit EPA toeneemt. Een toename van de productie van prostaglandine E3 met een factor 5 tot 10 is beschreven na gebruik van visolie. Deze veranderde verhouding tussen de geproduceerde prostaglandinen heeft gevolgen voor alle reacties waarbij prostaglandinen betrokken zijn. Men gaat er overigens van uit dat de werking van EPA zowel berust op effecten in de prostaglandinenhuishouding als op andere effecten, zoals veranderingen in de aanmaak van andere stoffen als interleukine 1 alfa, interleukine 6, TNF-alfa en het cyclo-oxygenase 2 (COX-2)-enzym. Eveneens kan de productie van prostacyclinen, met een stollingremmende en vaatvernauwende werking toenemen. Een zeer goed overzicht van biochemische effecten van omega 3-vetzuren is gepubliceerd door Suzanne Larsson en collega's.[20]
Resolvines
Recent is een nieuwe klasse, door aspirine getriggerde, bioactieve lipiden ontdekt, die waarschijnlijk deels verantwoordelijk is voor de anti-inflammatoire werking van visolie. Resolvines worden door enzymen uit omega 3-vetzuren geproduceerd.[21] Het belangrijkste resolvine is resolvine E1 gedoopt. Menselijk resolvine E1 remt de migratie van ontstekingscellen naar de plaats van ontsteking en voorkomt tevens dat andere ontstekingcellen worden geactiveerd. Resolvines kunnen mogelijk ook de recent gebleken negatieve bijwerkingen van COX-2-remmende medicijnen verklaren. Deze groep medicijnen is ontworpen om ontstekingen te remmen, maar blijkt negatieve bijwerkingen te hebben op het cardiovasculaire systeem. COX-2 is betrokken bij de aanmaak van resolvine E1 en remming van dit COX-2 enzym blokkeert mogelijk ook de aanmaak van resolvine E1, waardoor een belangrijke groep ontstekingsremmende stoffen wordt geremd.[22]
Hersenfuncties
Het zenuwstelsel heeft van alle weefsels in het lichaam het hoogste vetpercentage. Volgens dr. David Horrobin, een pionier in het onderzoek naar essentiële vetzuren, bestaat ongeveer 8% van de hersenen uit omega 3-vetzuren. Met name DHA wordt aldaar ingebouwd in fosfolipidenmembranen en in de myelineschede rondom zenuwcellen. Om deze reden worden omega 3-vetzuren bij diverse psychische aandoeningen ingezet:[23][24][25]
- Agressie
- Niet alleen muizen, maar ook mensen lijken gevoelig voor omega 3-vetzuurinname in verband met agressie.[26] Het blijkt dat moord vaker voorkomt bij mensen die weinig omega 3-vetzuren eten. Lage bloedwaarden van deze vetzuren worden vaak gezien bij mensen die voor openlijke geweldpleging zijn aangehouden. Door middel van jarenlange inname van omega 3-vetzuren neemt agressie echter af.[27] Twee studies hebben een positief effect van omega 3-vetzuren op de impulsbeheersing/agressie aangetoond.[28]
- Klinische depressie
- De omega 3-vetzuurcommissie van de American Psychiatric Association (APA) heeft de studies naar de potentiële gunstige effecten van omega 3-vetzuren geanalyseerd en komt tot de conclusie dat ze een gunstig effect op depressies hebben.[28]
- Bipolaire stoornis
- Een onderzoek van Andrew L. Stoll en collega's van de Harvard-universiteit[29] is een van de eerste systematische pogingen om het verband tussen omega 3-vetzuren en verbetering van de impulsoverdracht in de hersenen ook klinisch aan te tonen. Zij vonden dat patiënten met bipolaire stoornis (ook wel manisch-depressieve stoornis genoemd) na negen maanden visoliesuppletie aanmerkelijk opgeknapt waren in vergelijking met een placebogroep. Momenteel is er veel onderzoek gaande naar de invloed van omega 3-vetzuren op de impulsoverdracht in zenuwweefsel en de klinische uitwerking daarvan.[23][24][25][30] Inmiddels is aangetoond dat omega 3-vetzuren een positieve bijdrage aan de behandeling van een bipolaire stoornis leveren.[28]
- Schizofrenie
- In epidemiologisch onderzoek blijkt een verband tussen een lage inname van omega 3-vetzuren en het optreden van psychoses.[31] In klinisch onderzoek blijken omega 3-vetzuren een positief effect te hebben op de behandeling van schizofrenie en het voorkomen hiervan. Het blijkt bij jongeren even goed te werken als de huidig beschikbare neuroleptica (atypische antipsychotica).[32]
- ADHD
- Kinderen die in hun eerste levensjaren tekorten hebben aan omega 3-vetzuren krijgen later eerder ADHD of nemen eerder een agressieve houding aan, wordt door sommige wetenschappers betoogd.[25][33] Studies naar het effect van omega 3-vetzuren op ADHD laten deels tegenstrijdige effecten zien. Soms met positieve effecten als uitkomst[34], terwijl in andere studies geen gunstige effecten worden gevonden. De kwaliteit van bepaalde studies is niet altijd even goed.[28]
- Dementie en de ziekte van Alzheimer
- Dierproeven tonen aan dat hersenfuncties- en doorbloeding gunstig worden beïnvloed door toediening van omega 3-vetzuren. In theorie zouden omega 3-vetzuren het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer verlagen. Dit blijkt echter niet uit onderzoek: de uitkomsten van studies zijn soms tegenstrijdig, of de kwaliteit van de studies is onvoldoende.[28]
Aanbevelingen van de omega 3-vetzuur-Commissie van de APA voor het gebruik van omega 3-vetzuren in de psychiatrie:[28]
- Alle volwassenen zouden ten minste tweemaal per week vis moeten eten
- Patiënten met een stemmings-, impulsbeheersings-, of psychotische stoornis, zouden 1 g EPA + DHA per dag moeten consumeren
- Een supplement kan nuttig zijn bij patiënten met een stemmingsstoornis (1-9 g per dag). Gebruik van > 3 g per dag onder toezicht van een arts.
Oogfunctie
Omega 3-vetzuren kunnen een bijdrage leveren aan het voorkomen van maculadegeneratie (MD). Echter, de studies hiernaar spreken elkaar soms tegen, en zijn niet in alle gevallen van even goede kwaliteit. Een aanbeveling, over het gebruik van omega 3-vetzuren ter voorkoming van MD, kan men daarom vooralsnog niet doen.[35]
Het gezichtsvermogen van baby's verbeterde door suppletie met omega 3-vetzuren. Uit veiligheidsoverwegingen kan geen gebruiksadvies worden gegeven vanwege de rol van omega 3-vetzuren bij de ontwikkeling van het immuun- en vasculaire systeem van de pasgeborenen. Grotere onderzoeken zijn nodig om de veiligheid en effectiviteit beter in kaart te brengen.[36]
Auto-immuunziekten
Vanwege de anti-inflammatoire eigenschappen van omega 3-vetzuren zijn deze vetzuren ook onderzocht in de context van ontstekingsziekten en autoimmuunziekten (zoals de ziekte van Crohn en reumatoïde artritis).[37] De gunstige effecten van omega 3-vetzuren op reumatoïde artritis zijn inmiddels aangetoond. Ontstekingsremmende effecten werden gezien bij visolie doseringen tussen de 2,6–7,1 gram omega 3-vetzuren (EPA + DHA) per dag. Een dosering van 1 gram omega 3 per dag is ineffectief.[38]
Verhouding omega 6 / omega 3
De laatste tientallen jaren is het voedingspatroon in de geïndustrialiseerde wereld veranderd. Als gevolg hiervan krijgt men veel verzadigde vetten binnen, en relatief weinig van de gezondere meervoudig onverzadigde vetzuren.
Klinische studies[39][40] wijzen erop dat een goede verhouding tussen omega 6- en omega 3-vetzuren in de voeding belangrijk is voor de gezondheid van hart- en bloedvaten.
Omega 3 en omega 6 worden via hetzelfde enzymsysteem omgezet, dus de omega 6:omega 3-verhouding heeft een belangrijke invloed op de uit deze vetzuren geproduceerde eicosanoïden (bijvoorbeeld prostaglandinen, leukotriënen, tromboxanen etc.) en op deze manier ook de metabolische functies van het lichaam. Metabolieten van omega 6-vetzuren zijn significant meer ontstekingsbevorderend dan die van omega 3-vetzuren. Dit houdt in dat omega 6- en omega 3-vetzuren in een evenwichtige verhouding moeten worden geconsumeerd. Onderzoekers gaan ervan uit dat de ideale verhouding tussen de 3:1 en 5:1 ligt. Onderzoek lijkt erop te wijzen dat de voeding van de oermens, rijk aan zeevoedsel, noten en andere omega 3-bronnen een dergelijke verhouding heeft verschaft.[39][41] Een typisch westers voedingspatroon heeft een omega 6:omega 3-verhouding van tussen de 10:1 tot 30:1, dus dramatisch uit balans in de richting van omega 6-vetzuren. De meeste plantaardige oliën bevatten naar verhouding veel meer omega 6- dan omega 3-vetzuren. Voorbeelden zijn sojaolie, zonnebloemolie, saffloerolie, katoenzaadolie, arachideolie en maïsolie.
Bekende of vermoede risico's van omega 3-vetzuren
- Invloed op de bloedstolling
- Bij doseringen van meer dan 3 gram visolie per dag kan de bloedstolling geremd worden, waardoor er gemakkelijker bloedingen kunnen ontstaan.
- Verminderde glykemische controle bij diabetici
- Bij diabetici zouden hoge doseringen visolie tot een vermindering van de glykemische controle kunnen leiden, dit is echter controversieel.
- Een vermindering van immuun- en ontstekingsreacties
- Onderdrukking van immuun- en ontstekingsreacties, met als gevolg een verminderde afweer tegen infecties en verhoogde gevoeligheid voor opportunistische infecties.
- Waarschuwing voor mensen met hartfalen
- Bij hartfalen worden cellen die slechts ternauwernood genoeg bloed toegevoerd krijgen overgevoelig. Dat kan vervolgens leiden tot een verhoogd risico op hartritmestoornissen, wat weer kan leiden tot plotselinge hartdood. Omega 3-vetzuren stabiliseren het hartritme door deze overgevoelige cellen buiten werking te stellen, waardoor het risico op hartritmestoornissen en plotselinge hartdood vermindert. Echter bij mensen met hartfalen pompt het hart al ternauwernood genoeg bloed rond om hen in leven te houden, waardoor uitval van de overgevoelige cellen ertoe kan leiden dat het hart niet meer in staat is voldoende bloed rond te pompen, waardoor het risico op overlijden toeneemt.[42]
- Een verhoging van de kans op prostaatkanker
- Wetenschappelijk onderzoek laat een verband zien tussen hoge concentraties van omega 3-vetzuren in het bloed en een verhoogd risico op het ontwikkelen van prostaatkanker.[43]
Bronnen voor omega 3-vetzuren
Plantaardige oliën
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Semillas_de_Ch%C3%ADa.jpg/260px-Semillas_de_Ch%C3%ADa.jpg)
Alfalinoleenzuur wordt aangetroffen in de meeste plantaardige oliën, in de meeste oliën is het gehalte aan alfalinoleen echter laag (< 10%). Hierna volgen een aantal plantaardige oliën waarin relatief veel alfalinoleenzuur voorkomt, tussen de haakjes staat steeds het percentage alfalinoleenzuur:
- lijnzaadolie (57%)
- chiazaadolie (Salvia hispanica) (55%)
- sacha-inchiolie (48%)
- hennepolie (20%)
- walnootolie (circa 10%)
In theorie kan het lichaam uit alfalinoleenzuur EPA en DHA synthetiseren. het delta-6-desaturase-enzym werkt bij de meeste mensen voldoende efficiënt indien voldoende alfalinoleenzuur wordt aangeboden in het dieet.[8][9]
Vette vis
Vette vis als makreel, haring, Paling, zalm, ansjovis en sardinen bevatten omega 3-vetzuren. De olie van deze vis bevat ongeveer zeven maal meer omega 3- dan omega 6-vetzuren.[bron?] Andere vette vis, zoals tonijn, zeewolf en Pangasius bevat minder omega 3, waar tong, wijting en koolvis weinig bevatten.[44]
In veel Zuid-Europese landen maakt vis een belangrijk deel uit van het voedselpatroon, in Nederland en Vlaanderen is de groep mensen die regelmatig vette vis eet echter klein.
Hoewel vis als bron van omega 3-vetzuren wordt gezien, maken vissen deze vetzuren niet zelf aan. Ze verkrijgen ze via de algen die ze consumeren.[45] Om deze reden is er vaak een belangrijk verschil in EPA en DHA concentraties tussen gekweekte versus gevangen vis.
Bij vis-olie supplementen en consumptie van vis moet men alert zijn op de mogelijke aanwezigheid van zware metalen en vetoplosbare gifstoffen. Bijvoorbeeld PFAS, Kwik, pcb's en dioxines, die zich in de voedselketen kunnen ophopen.[46] Van diverse zoetwatervissen wordt geadviseerd deze niet te consumeren vanwege de opstapeling van PFAS[47]
Voedingssupplementen
Omega 3-vetzuren worden ook verkocht als voedingssupplement, meestal als visolie.
- Visoliesupplementen
- De meeste fabrikanten van visoliesupplementen verwijderen zware metalen en andere contaminanten uit de olie, op verschillende manieren, waardoor de zuiverheid en veiligheidsrisico's worden verminderd. Hiervoor wordt bijvoorbeeld moleculaire distillatie gebruikt. De EFSA (European Food Safety Authority) heeft geen enkele gezondheidsclaim toegestaan over visolie. Er mogen geen beweringen gemaakt worden over gezondheidsvoordelen van visolie in de marketing, promotie, productbeschrijving en andere commerciele uitingen over visolie.[48]
- Levertraan
- Levertraan bevat doorgaans voldoende omega-3 vetzuren. Voorheen was overdosering van de potentieel toxische vitamine A (waar levertraan rijk aan is) een probleem. Echter bevatten de meeste bestaande levertranen tegenwoordig een veilige dosis vitamine A. Aangeraden wordt om dit op het etiket na te kijken. Levertraan vormt een goede bron van omega-3 vetzuren, al zijn er nogal wat verschillen in content en kwaliteit van deze vetzuren in verschillende levertranen.
- Krillolie
- Krill, een klein, garnaalachtig planktondiertje, is een minder bekende bron van omega 3.
- EPA/DHA uit algen
- De microalgen Crypthecodinium cohnii and Schizochytrium zijn rijke bronnen van DHA, en worden commercieel geproduceerd in bioreactors. Olie van bruine algen (kelp) is een bron van EPA. Een nieuwe algensoort met zowel EPA als DHA is onlangs ontdekt en wordt commercieel gekweekt.[49] Algen bevatten EPA en DHA in de vorm van fosfolipiden, in tegenstelling tot triglyceriden in visolie. De algenolie is een logischere bron dan vette vis omdat de vis EPA en DHA niet zelf produceert, maar deze accumuleert door het eten van de microalgen. Extractie direct uit de algen is dus diervriendelijker en schakelt ook meteen de vis als mogelijke vervuilingsfactor uit.
"Functional food"
- Vlees en melk van dieren die omega 3-vetzuren via de voeding krijgen
- Vlees en melk van koeien die vooral gras eten is rijker aan omega 3-vetzuren dan vlees en melk van dieren die vooral granen krijgen.[50] De omega 6/omega 3-verhouding van grasgevoede runderen is ongeveer 2:1, wat het een betere omega 3-bron maakt dan graangevoede runderen (ca. 4:1).[25][50]
- Omega 3-rijke eieren
- Simopoulos[51] heeft ontdekt dat kippen die vrij in de natuur rondlopen en rijke omega 3-bronnen, zoals postelein, kunnen eten, eieren produceren die 20 keer meer omega 3 bevatten dan eieren van graangevoede kippen. In Nederland zijn eieren op de markt (Columbuseieren), waarbij door het ALA-gehalte in het voer te verhogen de hoeveelheid omega 3-vetzuren in de eieren verhoogd is. In tegenstelling tot traditionele eieren, die zeer rijk zijn aan pro-inflammatoire omega 6-vetzuren, hebben deze eieren een veel gunstiger omega 6/omega 3-verhouding.
- Andere "functional foods"
- Omega 3-vetzuren worden ook toegevoegd aan sommige voedingsmiddelen met als claim dat ze daarmee gezonder worden. Zo is er bijvoorbeeld brood met omega 3, er wordt vlees ontwikkeld dat meer omega 3 bevat, melk, andere zuivelproducten en margarine.
Bronnen
- Bjerregaard P, Young TK, Hegele RA. Low incidence of cardiovascular disease among the Inuit--what is the evidence?
- "Fishing" for the origins of the "Eskimos and heart disease" story: facts or wishful thinking?
- ↑ a b c (en) Swanson D1, Block R, Mousa SA (januari 2012). Omega-3 fatty acids EPA and DHA: health benefits throughout life.. Advances in nutrition 3 (1): 1-7. ISSN: 2161-8313. PMID 22332096. PMC 3262608. DOI: 10.3945/an.111.000893. Dit is een open access artikel.
- ↑ Van den Bogert. Ge-bu 2020 nr 6-7. Omega-3-vetzuren niet beter dan placebo https://www.ge-bu.nl/artikel/omega-3-vetzuren-niet-beter-dan-placebo
- ↑ (2014). Effect of omega-3 fatty acid supplementation on cancer incidence, non-vascular death, and total mortality: a meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Public Health 14: 204. PMID 24568238. PMC 3938028. DOI: 10.1186/1471-2458-14-204.
- ↑ (2021). Omega-3 supplementation and cardiovascular disease: formulation-based systematic review and meta-analysis with trial sequential analysis. Heart 107 (2): 150–158. PMID 32820013. DOI: 10.1136/heartjnl-2020-316780.
- ↑ (en) Alvarez Campano, Celia Gabriela, Macleod, Mary Joan, Aucott, Lorna, Thies, Frank (29 juni 2022). Marine-derived n-3 fatty acids therapy for stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews 2022 (6). PMID: 35766825. PMC: PMC9241930. DOI:10.1002/14651858.CD012815.pub3.
- ↑ (en) Celia Gabriela Alvarez Campano Mary Joan Macleod Lorna Aucott Frank Thies, Marine‐derived n‐3 fatty acids therapy for stroke. jamanetwork.com (june 2022). Geraadpleegd op 14 augustus 2023. “Het effect van marine-afgeleide omega-3 vetzuren op herstel na een beroerte is onduidelijk door een beperkt aantal kleine studies. Eén studie meldde een mindere verbetering in stemming, maar het bewijs was onzeker. De impact op sterfte door vaatziekten, herhaling van beroertes, bijwerkingen en levenskwaliteit na een beroerte of TIA blijft ook onduidelijk.”
- ↑ Theingi Aung, MBBS, FRCP,1,2,3 Jim Halsey, BSc,1,2 Daan Kromhout, PhD,4 Hertzel C. Gerstein, MD,5,6 Roberto Marchioli, MD,7,8 Luigi Tavazzi, MD,9 Johanna M. Geleijnse, PhD,10 Bernhard Rauch, MD,11 Andrew Ness, PhD, FFPH,12 Pilar Galan, MD, PhD,13 Emily Y. Chew, MD,14 Jackie Bosch, PhD,6,15 Rory Collins, FMedSci, FRCP,1,2 Sarah Lewington, DPhil,1,2 Jane Armitage, FRCP, FFPH,1,2 and Robert Clarke, MD, FRCP, FFPHcorresponding author1,2, for the Omega-3 Treatment Trialists’ Collaboration, Meta-analysis of 10 Trials Involving 77 917 Individuals, Associations of Omega-3 Fatty Acid Supplement Use With Cardiovascular Disease Risks. jamanetwork.com (2018). Geraadpleegd op 14 augustus 2023. “This meta-analysis of 10 trials involving 77 917 participants demonstrated that supplementation with marine-derived omega-3 fatty acids had no significant reductions in fatal or coronary heart disease or any major vascular events.”
- ↑ a b c Williams CM, Burdge (2006) G. Long-chain n-3 PUFA: plant v. marine sources. Proc Nutr Soc 65:42-50. DOI:10.1079/PNS2005473. PMID 16441943
- ↑ a b (en) Burdge GC, Wootton SA. "Conversion of alpha-linolenic acid to eicosapentaenoic, docosapentaenoic and docosahexaenoic acids in young women". Br J Nutr. 2002 Oct;88(4):411–20. DOI:10.1079/BJN2002689. PMID 12323090.
- ↑ (en) Sanjida O'Connell (12 May 2010) "Omega-3: the emperor's new pills?". New Scientist 206(2760): 32-34. DOI:10.1016/S0262-4079(10)61208-0
- ↑ (en) Nowak, Wioletta, Jeziorek, Małgorzata (2023-01). The Role of Flaxseed in Improving Human Health. Healthcare 11 (3): 395. ISSN:2227-9032. DOI:10.3390/healthcare11030395.
- ↑ Hadi, Amir, Askarpour, Moein, Salamat, Shekoufeh, Ghaedi, Ehsan, Symonds, Micheal E. (2020-02). Effect of flaxseed supplementation on lipid profile: An updated systematic review and dose-response meta-analysis of sixty-two randomized controlled trials. Pharmacological Research 152: 104622. ISSN:1096-1186. PMID: 31899314. DOI:10.1016/j.phrs.2019.104622.
- ↑ Ursoniu, Sorin, Sahebkar, Amirhossein, Andrica, Florina, Serban, Corina, Banach, Maciej (2016-06). Effects of flaxseed supplements on blood pressure: A systematic review and meta-analysis of controlled clinical trial. Clinical Nutrition (Edinburgh, Scotland) 35 (3): 615–625. ISSN:1532-1983. PMID: 26071633. DOI:10.1016/j.clnu.2015.05.012.
- ↑ (en) Sala-Vila A, Calder Pc, Update on the Relationship of Fish Intake With Prostate, Breast, and Colorectal Cancers. Critical reviews in food science and nutrition (2011-10). Gearchiveerd op 15 februari 2020. Geraadpleegd op 15 februari 2020.
- ↑ (en) Colomer R, Moreno-Nogueira Jm, García-Luna Pp, García-Peris P, García-de-Lorenzo A, Zarazaga A, N-3 Fatty Acids, Cancer and Cachexia: A Systematic Review of the Literature. The British journal of nutrition (2007-05). Gearchiveerd op 15 februari 2020. Geraadpleegd op 15 februari 2020.
- ↑ Lee Hooper et al (April 2006). Risks and benefits of omega 3 fats for mortality, cardiovascular disease, and cancer: systematic review (pdf). British Medical Journal 332: 752-760. DOI: 10.1136/bmj.38755.366331.2F. Gearchiveerd van origineel op 12 oktober 200612 oktober 2006. Geraadpleegd op 4 november 20067 July 2006.
- ↑ Low incidence of cardiovascular disease among the Inuit--what is the evidence?https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12535749/
- ↑ Wang C, Harris WS, Chung M, et al. n-3 fatty acids from fish or fish-oil supplements but not a-linoleic acid, benefit cardiovascular outcomes in primary and secondary prevention studies: a systematic review. Am J. Clin Nutr 2006;84:5-17
- ↑ Lee JH, O'Keefe JH, et al. Omega3 Fatty acids for cardioprotection. Mayo Clinic Proceedings 2008 March;Vol. 83 No(3), pp 324-32
- ↑ Larsson SC, Kumlin M, Ingelman-Sundberg M, et al. Dietary long-chain n-3 fatty acids for the prevention of cancer: a review of potential mechanisms. 2004. Am J Clin Nutr 79:935-945. PMID 15159222 gratis volledige artikel
- ↑ Arita M, Clish CB, Serhan CN. The contributions of aspirin and microbial oxygenase to the biosynthesis of anti-inflammatory resolvins: novel oxygenase products from omega-3 polyunsaturated fatty acids. 2005. Biochem Biophys Res Commun 338:149-157. DOI: [1] PMID 16112645
- ↑ Arita M, Bianchini F, Aliberti J, et al. Stereochemical assignment, antiinflammatory properties, and receptor for the omega-3 lipid mediator resolvin E1. 2005. J Exp Med 201:713-722. DOI: 10.1084/jem.20042031 PMID 15753205
- ↑ a b (en) Parker G, Gibson NA, Brotchie H, et al. Omega-3 fatty acids and mood disorders. 2006. Am J Psychiatry 163:969-978. DOI: 10.1176/appi.ajp.163.6.969 PMID 16741195 gratis volledige artikel
- ↑ a b Peet M, Stokes C. Omega-3 fatty acids in the treatment of psychiatric disorders. Drugs. 2005;65(8):1051-9. PMID 15907142
- ↑ a b c d Schachter HM, Kourad K, Merali Z, Lumb A, Tran K, Miguelez M. Effects of omega-3 fatty acids on mental health. Evid Rep Technol Assess (Summ). 2005;(116):1-11. PMID 16111435 gratis volledige artikel
- ↑ Laure Buydens-Branchey, M.D. Long-chain N-3 Polyunsaturated Fatty Acids Decrease Feelings of Anger in Substance Abusers," Psychiatry Res, 2008 Jan 15;157(1-3):95-104 45708 (2/2008)
- ↑ Hibbeln JR, Ferguson TA, Blasbalg TL. Omega-3 fatty acid deficiencies in neurodevelopment, aggression and autonomic dysregulation: Opportunities for intervention. Int Rev Psy. 2006;18(2):107-118.
- ↑ a b c d e f [2]Freeman MP et al. Omega-3 fatty acids: evidence basis for treatment and future research in psychiatry. "J Clin Psychiatry". 2006;67:1954-67.
- ↑ Stoll et al. Omega 3 Fatty Acids in Bipolar Disorder: A Preliminary Double-blind, Placebo-Controlled Trial "Arch Gen Psychiatry". 1999;56:407-412.
- ↑ Stoll AL, Locke CA, Marangell LB, Severus WE. Omega-3 fatty acids and bipolar disorder: a review. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 1999;60(5-6):329-37. PMID 10471117
- ↑ (en) Hedelin M, Löf M, Olsson M, et al. Dietary intake of fish, omega-3, omega-6 polyunsaturated fatty acids and vitamin D and the prevalence of psychotic-like symptoms in a cohort of 33,000 women from the general population. (2010) BMC Psychiatry 10:38. PMID 20504323 gratis volledige artikel.
- ↑ (en) Amminger GP, Schäfer MR, Papageorgiou K, et al. Long-chain omega-3 fatty acids for indicated prevention of psychotic disorders: a randomized, placebo-controlled trial. (2010) Arch Gen Psychiatry 67:146-154. PMID 20124114 gratis volledige artikel. Ingezonden brieven n.a.v. deze publicatie
- ↑ Richardson AJ. Omega-3 fatty acids in ADHD and related neurodevelopmental disorders. Int Rev Psychiatry. 2006;18(2):155-72. PMID 16777670
- ↑ Correlation between changes in blood fatty acid co...[Am J Clin Nutr. 2008] – PubMed Result
- ↑ Hodge WG et al. Efficacy of omega-3 fatty acids in preventing age-related macular degeneration: a systematic review. Ophthalmology. 2006;113:1165-72.
- ↑ SanGiovanni JP et al. Meta-analysis of dietary essential fatty acids and long-chain polyunsaturated fatty acids as they relate to visual resolution acuity in healthy preterm infants.Pediatrics. 2000;105:1292-8.
- ↑ (en) Simopoulos AP. Omega-3 fatty acids in inflammation and autoimmune diseases. (2002) J Am Coll Nutr 21:495-505. PMID 12480795 gratis volledige artikel.
- ↑ (en) Cleland LG, James MJ, Proudman SM. The role of fish oils in the treatment of rheumatoid arthritis. (2003) Drugs 63:845-853. PMID 12678571.
- ↑ a b Simopoulos AP, Cleland LG (eds): "omega-6/omega-3 Essential Fatty Acid Ratio: The Scientific Evidence." World Rev Nutr Diet. Basel, Karger, 2003, Vol 92.
- ↑ Okuyama H. High n-6 to n-3 ratio of dietary fatty acids rather than serum cholesterol as a major risk factor for coronary heart disease. Eur J Lipid Sci Technol. 2001; 103:418-22.
- ↑ Simopoulos AP, Leaf A, Salem Jr N. Statement on the essentiality of and recommended dietary intakes for omega-6 and omega-3 fatty acids. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids 2000;63:119-121.
- ↑ The Dark Side of Good Fats, Newsweek, updated 15 mei 2008. Geraadpleegd op 12 december 2011
- ↑ (en) Sciencedaily.com 13 juli 2013
- ↑ Lees over vetten in vis | Hartstichting. www.hartstichting.nl. Geraadpleegd op 15 februari 2020.
- ↑ Contactpersoon ir PLde Wolf Contactformulier, Algen: onze oorspronkelijke omega-3-bron. WUR (11 mei 2017). Gearchiveerd op 15 februari 2020. Geraadpleegd op 15 februari 2020.
- ↑ Fish oil administration in older adults: is there potential for adverse events? A systematic review. Geraadpleegd op 14 februari 2020.
- ↑ SOM - PFAS in Michigan Fish. www.michigan.gov. Geraadpleegd op 15 februari 2020.
- ↑ EU Register on nutrition and health claims. Geraadpleegd op 14 februari 2020.
- ↑ George Monbiot “Not Enough Fish in the Sea“ The Guardian 20 juni 2006. gratis volledige artikel
- ↑ a b Daley CA, Abbott A, Basurto M, Nader G en Larson S. Omega-3/Omega-6 fatty acid content of Grass Fed Beef Volledig artikel
- ↑ Simopoulos AP, Norman HA, Gillaspy JE, et al. Common purslane: a source of omega-3 fatty acids and antioxidants. 1992. J Am Coll Nutr 11:374-382. PMID 1354675 volledige artikel