Aram Chaczaturian
![]() Chaczaturian w 1971 | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 czerwca 1903 | ||
---|---|---|---|
Pochodzenie | Armenia | ||
Data i miejsce śmierci | 1 maja 1978 | ||
Instrumenty | wiolonczela | ||
Gatunki | |||
Zawód | kompozytor, dyrygent, pedagog | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/ArmenianStamps-284.jpg/220px-ArmenianStamps-284.jpg)
Aram Chaczaturian (orm. Արամ Խաչատրյան, ur. 24 maja?/6 czerwca 1903 w Tyflisie, zm. 1 maja 1978 w Moskwie) – ormiański kompozytor muzyki poważnej, dyrygent i pedagog.
Życiorys
Urodził się w Tbilisi (ówcześnie Tyflis), stolicy Gruzji. W 1921 r. przeniósł się do Moskwy. Początkowo studiował biologię na Uniwersytecie w Moskwie, następnie rozpoczął naukę w Szkole Muzycznej im. Gniesinych w Moskwie: wiolonczelę u S.F. Byczkowa, a kompozycję u M.F. Gniesina. W 1929 wstąpił do Konserwatorium Moskiewskiego, gdzie studiował kompozycję u Nikołaja Miaskowskiego. Od 1950 był profesorem kompozycji w konserwatorium w Moskwie. Uważany za jednego z największych radzieckich kompozytorów i dyrygentów.
Po śmierci jego mózg badał Institut Mozga.
Twórczość
Stosował w swej muzyce oryginalne motywy ormiańskie; materiał folklorystyczny przenika wszystkie jej warstwy, wpływa na melodykę, harmonikę (o specyficznej, lecz zawsze tonalnej strukturze), żywą rytmikę (częstokroć motoryczną) i jaskrawą instrumentację.
Taniec z szablami z baletu Gajane oraz Adagio z baletu Spartakus należą do jego najbardziej znanych utworów. Adagio z Gajane posłużyło jako muzyka do początku trzeciej części filmu Stanleya Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna.
Innymi bardziej znanymi utworami Chaczaturiana są: muzyka do sztuki Michaiła Lermontowa Maskarada (wykorzystana także w ekranizacji epopei Wojna i pokój), trzy symfonie i koncerty: skrzypcowy, wiolonczelowy i fortepianowy.
Ważniejsze kompozycje
- 1932 – Toccata na fortepian
- 1933 – Suita taneczna na orkiestrę
- 1934, 1943, 1947 – 3 symfonie
- 1936 – Koncert fortepianowy
- 1938 – Kantata na chór i orkiestrę
- 1940 – Koncert skrzypcowy
- 1939 – balet Sczastie
- 1942 – balet Gajane (I wersja 1942, II wersja 1952)
- 1946 – Koncert wiolonczelowy
- 1954 – balet Spartakus
- 1961 – Sonata fortepianowa
- 1961 – rapsodia na skrzypce i orkiestrę
- 1963 – rapsodia na wiolonczelę i orkiestrę
- 1965 – rapsodia na fortepian i orkiestrę
- 1966 – utwór jazzowy na klarnet dla Benny Goodmana
Nagrody i odznaczenia
- Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (5 czerwca 1973)
- Order Lenina (trzykrotnie, 4 listopada 1939, 5 czerwca 1963 i 5 czerwca 1973)
- Order Rewolucji Październikowej (2 lipca 1971)
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy (dwukrotnie, 24 listopada 1945 i 14 października 1966)
- Nagroda Leninowska (1959)
- Nagroda Stalinowska (czterokrotnie, 1941, 1943, 1946 i 1950)
- Nagroda Państwowa ZSRR (1971)
- Nagroda Państwowa Armeńskiej SRR (1965)
- Ludowy Artysta ZSRR (1954)
- Ludowy Artysta RFSRR (1947)
- Ludowy Artysta Armeńskiej SRR (1955)
- Ludowy Artysta Gruzińskiej SRR (1963)
- Ludowy Artysta Azerbejdżańskiej SRR (1973)
- Zasłużony Działacz Sztuk Armeńskiej SRR (1938)
- Zasłużony Działacz Sztuk RFSRR (1944)
- Medal „Za obronę Moskwy” (1944)
- Medal „Za obronę Kaukazu” (1944)
- Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1945)
- Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy” (1947)
- Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” (1970)
- Order Cyryla i Metodego I klasy (Bułgaria, 1971)
- Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja, 1974)
I inne.
Bibliografia
- G.M. Szniejerson: A. Chaczaturian, Moskwa 1958
- V. Juzefovich: A. Khatchaturyan, New York 1985.
- http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10971 (ros.)
- ISNI: 0000000121232247
- VIAF: 19865761
- LCCN: n81059831
- GND: 118675427
- NDL: 00620927
- LIBRIS: nl02wvx62dqjjkw
- BnF: 13895967s
- SUDOC: 059562528, 060835532
- SBN: TO0V074032
- NLA: 35777950
- NKC: jn19990210290
- BNE: XX1066187
- NTA: 070857369
- BIBSYS: 1523350800335
- CiNii: DA05304126
- Open Library: OL92841A, OL7515140A
- PLWABN: 9810643060005606
- NUKAT: n97005970
- J9U: 987007263612705171
- PTBNP: 671963
- LNB: 000056754
- NSK: 000054612
- BNA: 000030518
- CONOR: 19849059
- KRNLK: KAC199614813
- LIH: LNB:V*391722;=BK
- RISM: people/309930
- PWN: 3884518
- Britannica: biography/Aram-Khachaturian
- Universalis: khatchatourian-khatchaturian
- NE.se: aram-chatjaturjan
- SNL: Aram_Khatsjaturjan
- VLE: aram-chacaturian
- Catalana: 0035590
- DSDE: Aram_Khatjaturjan
- Hrvatska enciklopedija: 24012