Audyt
Audyt – niezależna ocena danej organizacji, systemu, procesu, projektu lub produktu.
Przedmiot audytu jest badany pod względem zgodności z określonymi standardami, wzorcami, listami kontrolnymi, przepisami prawa, normami lub przepisami wewnętrznymi organizacji (polityki, procedury).
Opis
Wyraz „audyt” pochodzi od łacińskiego „auditor”, tj. słuchacz, słuchający[1]. Określenie to związane było z „przesłuchaniem rachunków“. W starożytnym Rzymie jeden urzędnik „przesłuchiwał“ – porównywał, odczytując ich treść z dokumentami innego, co miało zapobiegać błędom i stracie pieniędzy[2]. Instytucja audytu (ang. auditing) istnieje i rozwija się od XIX wieku[3]. Początkowo audyt był działaniem niezależnych ekspertów, którzy stwierdzali prawdziwość i jasny obraz sytuacji finansowej podmiotu gospodarczego, bądź wskazywali na jakieś niedociągnięcia. Miał on więc początkowo charakter zewnętrzny[4]. Zmiana roli audytu nastąpiła na początku XX wieku. Organizacje, chcąc uniezależnić się od audytorów zewnętrznych, zaczęły zatrudniać własnych audytorów, którzy weryfikowali poprawność zapisów księgowych, zgodność procedur z przepisami, a także skuteczność mechanizmów kontrolnych. Rekrutowali się ze środowiska biegłych rewidentów i stąd początkowo rodzący się audyt wewnętrzny był zdominowany przez zagadnienia księgowe[5].
Audyt jest przeprowadzany przez niezależnych ekspertów (wewnętrznych lub zewnętrznych)[6]. Są oni nazywani audytorami[3]. Pojęcie „audytu” stosowane jest zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym[6][7].
Współcześnie audyt przeprowadzany jest w sposób ukierunkowany raczej na usprawnienie organizacji, niż na wskazanie nieprawidłowości[8]. Nie ma charakteru represyjnego; w raporcie z audyt nie powinno wymieniać się nazwisk i wskazywać winnych[9]. Badanie rozpoczyna się od analizy ryzyka, a podstawą badania są systemy kontroli[8].
Pojęcie audytu bywa mylone z kontrolą. W odróżnieniu od kontroli audyt działa na podstawie planu (kontrola często przeprowadzana jest na zlecenie), jego celem jest usprawnienie organizacji (celem kontroli jest znalezienie nieprawidłowości i winnych), skupia się na ocenie ex-ante (kontrola na ex-post), i jest niezależny[10][11][12].
Rodzaje audytów
Podział ze względu na przedmiot oceny
- audyt badania klinicznego
- audyt działalności
- audyt ekologiczny
- audyt energetyczny
- audyt etyczny
- audyt finansowy
- audyt informatyczny
- audyt jakości
- audyt marketingowy
- audyt operacyjny
- audyt oprogramowania
- audyt personalny
- audyt podatkowy
- audyt systemu
- audyt śledczy
- audyt środowiskowy
- audyt wiedzy
- audyt zgodności
- audyt produkcji
- audyt RODO
Podział ze względu na umiejscowienie w jednostce
- audyt wewnętrzny
- audyt zewnętrzny
- audyt trzeciej strony
Audyt czy audit
Słowo audyt w praktyce jest często zastępowane krytykowanym wariantem audit. Pomimo tego, że postać audit stanowi odstępstwo od polskich prawideł zapożyczeniowych i nie jest notowana w słownikach normatywnej polszczyzny, forma ta na stałe wpisała się w słownictwo osób (audytorów, konsultantów, menedżerów) zaangażowanych w systemy zarządzania jakością, środowiskiem i bhp. Rozpowszechnienie terminu audit jest skutkiem niefortunnego tłumaczenia norm ISO 9001 i ISO 14001 przez Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) – nie jest on jednak konsekwentny w stosowaniu tej formy, gdyż w normie PN-ISO/IEC 27001:2007 użyto terminu audyt[13].
Sekretarz Rady Języka Polskiego (RJP) zwróciła się do PKN-u (RJP 52/W/2002):
[…] do Rady Języka Polskiego napływają listy użytkowników opracowywanych przez Państwa norm, którzy są zaniepokojeni stosowaniem słów audit, auditowanie w opisie polskiej normy PN-EN ISO 9000:2000 „Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia”. Pozwalamy sobie zwrócić uwagę, że choć słowniki ogólne nie notują ani wyrazów audit, auditowanie, ani audyt, audytowanie, to tylko formy audyt, audytowanie należy uznać za poprawne. Zgodnie bowiem z tradycją, obcojęzyczne połączenie di przybiera w polszczyźnie formę dy (por. dyrektor, abdykować, akredytacja itp.).
W odpowiedzi RJP otrzymała jednak wyjaśnienie, że forma audit została wcześniej zaaprobowana przez polonistę poproszonego o konsultację językową[15].
Przypisy
- ↑ Jerzy Pieńkos: Słownik łacińsko-polski. Łacina w nauce i kulturze. Warszawa: Wydawnictwa Prawnicze, 1996, s. 57.
- ↑ Agnieszka Herdan, Magdalena Stuss, Joanna Krasodomska: Audyt wewnętrzny jako narzędzie wspomagające efektywny nadzór korporacyjny w spółkach akcyjnych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 55. ISBN 978-8-233-2730-1.
- ↑ a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 459. ISBN 83-01-13409-7.
- ↑ Grzegorz Gołębiowski, Kamilla Marchewka-Bartkowiak. Audyt i kontrola zarządzania długiem publicznym. „Materiały i Studia NBP”. 181, s. 1, 2004.
- ↑ Audyt wewnętrzny w sektorze publicznym w Polsce – diagnoza i propozycje zmian. [dostęp 2016-05-13].
- ↑ a b Stanisław Dubisz (red.): Uniwersalny słownik języka polskiego. Tom 1. A–G. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 147. ISBN 83-01-13858-0.
- ↑ Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634)
- ↑ a b Konrad Knedler, Mirosław Stasiak: Audyt wewnętrzny w praktyce. Audyt operacyjny i finansowy. Warszawa: Polska Akademia Rachunkowości, 2010, s. 15. ISBN 978-83-927829-1-9.
- ↑ Grzegorz Gołębiowski. Jak powinien wyglądać audyt wewnętrzny?. „Raport Finansisty”. październik, 2006.
- ↑ Jolanta Filipiuk, Grzegorz Gołębiowski. Audyt to nie kontrola. „Gazeta Prawna”. 3 grudnia, 2002.
- ↑ Grzegorz Gołębiowski. Audyt wewnętrzny w sektorze finansów publicznych. „INFOS”. 22 (46), 2008.
- ↑ Audyt wewnętrzny i kontrola wewnętrzna jako niezależne narzędzia wspierajace realizację celów przedsiębiorstwa. [dostęp 2016-05-13].
- ↑ Rafał Tochman: Audyt, czy audit?. [w:] Czytelnia [on-line]. jakosc.biz, 2009-03-30. [dostęp 2018-11-22].
- ↑ Opinia opublikowana w „Komunikatach RJP” nr 1(10)/2002 (s. 14) oraz w „Komunikatach RJP” nr 2(15)/2004 (s. 37).
- ↑ Audyt, audit. [w:] Opinie językowe [on-line]. Rada Języka Polskiego. [dostęp 2018-11-22].
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz hasło audyt w Wikisłowniku |
- „Audit, czy audyt” w opinii Polskiego Komitetu Normalizacyjnego
- p
- d
- e
Rodzaje audytów |
|
---|---|
Organizacje i organy | |
Certyfikaty |
|
Firmy audytorskie |