Bitwa pod Żurominkiem
Wojna polsko-bolszewicka | |||
![]() Bitwa pod Żurominkiem | |||
Czas | 22 sierpnia 1920 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | pod Żurominkiem | ||
Terytorium | Polska | ||
Przyczyna | operacja warszawska (pościg) | ||
Wynik | niepowodzenia polskiej akcji pościgowej | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
brak współrzędnych |
Bitwa pod Żurominkiem – walki 9 Brygady Jazdy mjr. Jana Głogowskiego z oddziałami sowieckiej 53 Dywizji Strzelców w czasie operacji warszawskiej.
Sytuacja ogólna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/A.Przybylski_-_Szkic_nr_27.jpg/240px-A.Przybylski_-_Szkic_nr_27.jpg)
4 lipca 1920 ruszyła II ofensywa sowieckiego Frontu Zachodniego pod hasłem: Na zachodzie ważą się losy wszechświatowej rewolucji – po trupie Polski wiedzie droga do wszechświatowego pożaru... Na Wilno – Mińsk – Warszawę – marsz![2][3]. W pierwszej dekadzie lipca przełamany został front polski nad Autą, a wojska Frontu Północno-Wschodniego gen. Stanisława Szeptyckiego cofały się pod naporem ofensywy czerwonoarmistów Michaiła Tuchaczewskiego[4][5]. Kolejne próby zatrzymania wojsk sowieckich prących na zachód nie przynosiły spodziewanych rezultatów. Obchodzący ugrupowanie obronne od północy III Korpus Kawalerii Gaja wymuszał dalszy odwrót wojsk polskich[6]. Tempo natarcia wojsk sowieckich, jak na owe czasy, wydawało się oszałamiające i wynosiło ok. 20–30 km na dobę[7]. Wojsko Polskie traciło kolejno „linię dawnych okopów niemieckich”, linię Niemna i Szczary[8], czy wreszcie linię Bugu[9][10][11]. Wojska polskie cofały się nadal, a kolejną naturalną przeszkodą terenową dogodną do powstrzymania sowieckiej ofensywy była Wisła[12]. W godzinach wieczornych 6 sierpnia Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wydało rozkaz do przegrupowania i reorganizacji wojsk[13].
Planując stoczenie generalnej bitwy z sowieckimi wojskami Frontu Zachodniego nad Wisłą, Józef Piłsudski nakazał utworzenie 5 Armii z zadaniem osłony północnego skrzydła frontu polskiego między granicą pruską a Bugiem[14]. Energicznie prowadzone przez nieprzyjaciela natarcie, zmusiło gen. Władysława Sikorskiego do oparcia obrony na Wkrze – ostatniej większej przeszkodzie wodnej przed Wisłą[15]. 14 sierpnia dowódca 5 Armii gen. Władysław Sikorski otrzymał od dowódcy Frontu Północnego gen. Józefa Hallera rozkaz uderzenia na 15 Armię Augusta Korka[16]. Dwa dni później ruszyła kontrofensywa znad Wieprza[17]. Zmieniło to radykalnie losy wojny. Od tego momentu Wojsko Polskie było w permanentnej ofensywie[18].
Walki pod Żurominkiem
19 sierpnia sowiecka 4 Armia Aleksandra Szuwajewa rozpoczęła odwrót znad dolnej Wisły. W tym czasie sowiecki dowódca osobiście próbował nawiązać łączność z dowództwem Frontu Zachodniego, a poprzez energiczne działanie wojsk polskich został odcięty od własnego sztabu i pozbawiony możliwości dowodzenia. Zdezorientowani dowódcy dywizji musieli działać na własną rękę. W sowieckich oddziałach dało się już zauważyć oznaki demoralizacji i upadku ducha.
Tego dnia 3 Korpus Kawalerii Gaja, wzmocniony 53 Dywizją Strzelców, dotarł do Mławy[19], a od południa, wzdłuż szosy Strzegowo – Żurominek – Mława, maszerowała polska 9 Brygada Jazdy w składzie 1 i 201 pułk szwoleżerów wzmocnione 2 baterią 8 dywizjonu artylerii konnej[20]. Brygada stanęła na postój nocny około trzech km na południe od Żurominka[21].
Wczesnym rankiem 22 sierpnia szwoleżerowie zauważyli na szosie kolumny taborów sowieckich maszerujące w kierunku Mławy. Dowódca pułku mjr Jerzy Grobicki wysłał do Sowietów parlamentariuszy[a] z propozycją kapitulacji. Jednocześnie postawił w stan gotowości baterię artylerii oraz część szwadronu ckm 1 pszwol. Ponieważ Sowieci zwlekali z odpowiedzią, rtm. Dreszer dał sygnał do natarcia[23].
1 i 3 szwadron pod ogólnym dowództwem por. Jana Skawińskiego rozpoczęły szarżę[24]. Spod folwarku Żurominek szwadrony otrzymały mało celny ogień broni maszynowej. Atakując dalej, pod Hatką i Budami wpadły na dwie linie tyralier sowieckich strzelców. Szwoleżerowie w walce wręcz pokonali obie linie i ruszyli galopem na Żurominek[20]. W tym momencie z lasku położonego na wschód od wioski wyjechało kilka szwadronów sowieckiej kawalerii. Do odparcia kontrataku mjr Głogowski skierował część odwodowego 2 szwadronu. Doszło do walki „na szable”. Ochotnicy 201 p.uł., stanowiący około 80% stanu pułku, zmusili Sowietów do odwrotu. Polskie szwadrony wpadły do Żurominka i rozproszyły zdemoralizowaną piechotę 53 Dywizji Strzelców[25].
W tym samym czasie 4 szwadron wspólnie z 1 pułkiem szwoleżerów zajął Dunaj[20]. Zmęczenie koni spowodowało, że polska kawaleria musiała zaprzestać pościgu i zorganizowała odpoczynek nocny w Wyszynach. Rozpoczęta rano akcja pościgowa nie dala rezultatu, a oddziały Armii Czerwonej przekroczyły granicę pruską[26].
Bilans walk
Akcja 9 Brygady Jazdy przeprowadzona była zbyt późno, a pod Żurominkiem brygada rozbiła tylko część ariergardy i taborów 53 Dywizji Strzelców. W tym czasie główne siły 3 Korpusu Kawalerii i 53 Dywizji Strzelców minęły rejon Żurominka i torowały sobie drogę odwrotu na północny wschód ku granicy pruskiej[26]. Straty polskie to około trzydziestu poległych i rannych[b]. Wzięto 1450 jeńców, jedno działo, dziesięć ckm, 310 wozów taborowych. Ponadto 53 Dywizja Strzelców straciła około pięćdziesięciu poległych[20].
Uwagi
Przypisy
- ↑ Przybylski 1930 ↓.
- ↑ Przybylski 1930 ↓, s. 155.
- ↑ Cisek, Paduszek i Rawski 2010 ↓, s. 49.
- ↑ Piłsudski i Tuchaczewski 1989 ↓, s. 173.
- ↑ Szeptycki 2016 ↓, s. 77.
- ↑ Wysocki (red.) 2005 ↓, s. 261.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 437.
- ↑ Wysocki (red.) 2005 ↓, s. 262.
- ↑ Tarczyński (red.) 1996 ↓, s. 14.
- ↑ Sikorski 2015 ↓, s. 63.
- ↑ Piłsudski i Tuchaczewski 1989 ↓, s. 97.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 438.
- ↑ Wyszczelski 2006 ↓, s. 375.
- ↑ Sikorski 2015 ↓, s. 99.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 447.
- ↑ Odziemkowski 1998 ↓, s. 117.
- ↑ Wyszczelski 1995 ↓, s. 193.
- ↑ Żeligowski 1990 ↓, s. 116.
- ↑ Odziemkowski 2004 ↓, s. 485.
- ↑ a b c d Odziemkowski 2004 ↓, s. 486.
- ↑ Gruszecki 1929 ↓, s. 19.
- ↑ Karcz i Kryński 1931 ↓, s. 55.
- ↑ Odziemkowski 1998 ↓, s. 168.
- ↑ Gruszecki 1929 ↓, s. 20.
- ↑ a b Gruszecki 1929 ↓, s. 21.
- ↑ a b c Karcz i Kryński 1931 ↓, s. 56.
Bibliografia
- Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
- Emil Gruszecki: Zarys historii wojennej 3-go pułku Szwoleżerów Mazowieckich imienia pułkownika Kozietulskiego. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Jan Karcz, Wacław Kryński: Zarys historii wojennej 1-go pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1931, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914–1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6.
- Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1.
- Adam Przybylski: Wojna polska 1918–1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1930.
- Władysław Sikorski: Nad Wisłą i Wkrą. Studium z polsko-rosyjskiej wojny 1920 roku. Lwów – Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Reprint: Wydawnictwo 2 Kolory. Sp. z oo, 2015. ISBN 978-83-64649-16-5.
- Stanisław Szeptycki: Front Litewsko-Białoruski; 10 marca 1919 – 30 lipca 1920. Warszawa: Wydawnictwo 2 Kolory. Sp.z o.o; Fundacja Patriotyczna Serenissima, 2016. ISBN 978-83-64649-19-6.
- Marek Tarczyński (red.): Bitwa Warszawska 13–28 VIII 1920. Dokumenty operacyjne. Warszawa: Rytm, 1996. ISBN 83-86678-37-2.
- Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X.
- Lech Wyszczelski: Warszawa 1920. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1995. ISBN 83-11-08399-1.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
- Lucjan Żeligowski: Wojna w 1920. Wspomnienia i rozważania. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07841-6.
- p
- d
- e
- Wojsko Polskie w okresie wojny
- Naczelne Dowództwo WP