Bruzdniczek największy
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | |||
Rodzaj | bruzdniczek | ||
Gatunek | bruzdniczek największy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm Führ. Pilzk.: 23, 96 (Zwickau, 1871) | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Clitopilus_prunulus%2C_Strouds_Run_State_Park_3.jpg/240px-Clitopilus_prunulus%2C_Strouds_Run_State_Park_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Clitopilus_prunulus%2C_Strouds_Run_State_Park_6.jpg/240px-Clitopilus_prunulus%2C_Strouds_Run_State_Park_6.jpg)
Bruzdniczek największy lub sadówka podsadka (Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae)[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Clitopilus, Entolomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1772 r. Scopoli nadając mu nazwę Agaricus prunulus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. P. Kumm., przenosząc go do rodzaju Clitopilus[2]. Synonimy naukowe[3]:
- Agaricus orcella Bull. 1793
- Agaricus prunulus Scop. 1772
- Clitopilus orcella (Bull.) P. Kumm. 1871
- Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1940
- Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1939
- Clitopilus prunulus var. amarus Joss. 1941
- Clitopilus prunulus var. pinetorum Sacc. 1915
- Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm.1871 var. prunulus
- Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1939
- Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Langel 1940
- Paxillus prunulus var. orcella (Bull.) Quél. 1886
- Paxillus prunulus (Scop.) Fr. var. prunulus
- Pleuropus orcellus (Bull.) Gray 1821
- Pleuropus prunulus (Scop.) Murrill 1917
Polską nazwę zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako majówka, podsadka, sadówka, rumieniak podsadka, sadówka (bedłka) podsadka[4].
Morfologia
- Kapelusz
Średnica 3–10 cm, w młodym wieku półkolisty, później łukowaty z zapadniętym środkiem, na koniec staje się lejkowaty. Brzegi zawsze podwinięte. Skórka biała lub białoszarawa, w stanie suchym naga i matowa, po deszczach trochę śluzowata[5].
Blaszkowy, blaszki początkowo białe, później różowawe, gęste, niskie i nierównej długości, dość głęboko zbiegające na trzon[5].
Wysokość 3–7 cm, grubość 8–18 mm, cylindryczny, pełny. Czasami wyrasta ekscentrycznie (tzn. nie na środku kapelusza). Jest włókniście żłobiony, oszroniony, a dołem zwężony. Kolor biały[5].
Biały, miękki i elastyczny, nie zmieniający zabarwienia po przekrojeniu. Smak nieznaczny, zapach przypomina świeżo zmieloną mąkę[6].
Różowawy. Zarodniki szerokowrzecionowate, o rozmiarach 10–14 × 5–6 µm[7].
- Gatunki podobne
Często bywa mylony z kępkowcem białawym (Lyophyllum connatum)[5]. Może też być pomylony z trującą lejkówką liściową (Clitocybe phyllophila) lub również trującą dzwonkówką trującą (Entoloma sinuatum). Odróżnia się od nich silnie zbiegającymi blaszkami o różowawym odcieniu i charakterystycznym zapachem[8].
Występowanie i siedlisko
Jest pospolity na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Występuje także w Ameryce Środkowej i Australii[9]. W Polsce jest bardzo pospolity[4].
Naziemny grzyb saprotroficzny. Rozwija się w lasach liściastych i iglastych, głównie wśród mchów. Najczęściej występuje w bardziej oświetlonych miejscach lasu; na leśnych ścieżkach i drogach, na polankach[10]. Wytwarza owocniki od lipca do listopada, prawie zawsze gromadnie[6].
Znaczenie
Grzyb jadalny, jednak zbierany może być tylko przez bardzo doświadczonych grzybiarzy. Łatwo go bowiem pomylić z silnie trującymi białymi lejkówkami[11]. Nadaje się do sosów, a także do suszenia. Ze względu na miękkość miąższu nie nadaje się do marynowania w occie[6].
Przypisy
- ↑ Clitopilus prunulus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2013-10-20] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-10-20] (ang.).
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 130, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 14, ISBN 978-83-245-9550-1 .
- ↑ a b c AurelA. Dermek AurelA., Grzyby, 1981, ISBN 83-217-2357-8 .
- ↑ BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 345, ISBN 83-09-00714-0 .
- ↑ AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 162, 163, ISBN 978-83-258-0588-3 .
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2015-12-16] .
- ↑ AlbertA. Pilát AlbertA., OttoO. Ušák OttoO., Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977, s. 92 .
- ↑ MarekM. Snowarski MarekM., Grzyby, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 148, ISBN 978-83-7073-776-4 .
- SNL: melsopp