Chotomów
wieś | |||
![]() Dom Strażaka im. Polikarpa Wróblewskiego przy ul. Partyzantów 27 w Chotomowie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | legionowski | ||
Gmina | Jabłonna | ||
Liczba ludności (2011) | |||
Strefa numeracyjna | 22 | ||
Kod pocztowy | 05-123[4] | ||
Tablice rejestracyjne | WL | ||
SIMC | 0002973[5] | ||
Położenie na mapie gminy Jabłonna ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu legionowskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Chotomów |
Chotomów – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie legionowskim, w gminie Jabłonna[5][6]. Przez miejscowość przechodzi linia kolejowa nr 9 Warszawa – Gdańsk z przystankiem Chotomów.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Parafia_Wniebowzi%C4%99cia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_w_Chotomowie.jpg/240px-Parafia_Wniebowzi%C4%99cia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_w_Chotomowie.jpg)
Historia
Chotomów był wzmiankowany w XIV wieku. Miał status wsi duchownej. W 1580 znajdował się w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego[7]. W 1795 znalazł się w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warszawskim, od 1815 w Królestwie Polskim.
W średniowieczu powstała w Chotomowie parafia katolicka. Była ona wzmiankowana w zapisie biskupa Czcibora z dnia 20 lipca 1387 dotyczącym wydzielenia z parafii w Radzyminie nowej parafii w Wieliszewie[8].
W latach 1861–1865 w południowej części miejscowości, na miejscu wcześniejszej, drewnianej, świątyni wybudowano neogotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny według projektu Franciszka Lanciego z fundacji Maurycego Potockiego[9].
Podczas I wojny światowej w Chotomowie działała Polska Organizacja Wojskowa[10]. Dowódcą obwodu POW był Polikarp Wróblewski. W nocy z 10 na 11 listopada 1918 Jan Trzaskoma zgromadził w Chotomowie peowiaków z okolicznych miejscowości (Chotomów, Jabłonna, Olszewnica, Krubin, Kałuszyn, Skrzeszew) i 11 listopada 1918 zaatakowali oni niemiecki garnizon w Jabłonnie Nowej, doprowadzając trzy dni później do jego kapitulacji[11].
Z inicjatywy Polikarpa Wróblewskiego w 1918 założono ochotniczą straż pożarną[12].
Przy dzisiejszej ul. Partyzantów 8 wybudowano w latach 20. Dom Ludowy, pełniący obecnie rolę domu katechetycznego miejscowej Parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny[13].
W 1924 z pieniędzy przekazanych przez papieża Piusa XI (10 tys. lirów) i pochodzących z innych źródeł Fundacja dla Polskich Inwalidów Wojennych im. Ojca Św. Piusa IX (założyciele: bp Stanisław Gall, ks. Zygmunt Kaczyński, gen. Władysław Olszewski, gen. Stefan Suszyński i ks. Stefan Ugniewski) zakupiła w Chotomowie za 5 tys. dolarów i 700 milionów marek nieruchomość o powierzchni ok. 30 morgów. W 1926 założyła tam Zakład Sierot po Inwalidach Wojennych (korzystały z niego dziewczęta w wieku 3–18 lat), który prowadziły siostry ze Zgromadzenia Służebniczek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej. Początkowo Zakład korzystał z drewnianych budynków znajdujących się na posesji, lecz rosnąca liczba podopiecznych skłoniła Fundację do decyzji o wybudowaniu nowego gmachu, według projektu prof. Edgara Aleksandra Norwertha, czołowego polskiego architekta, profesor Politechniki Warszawskiej[12][14]. Budynek oddano do użytku w 1937[14].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Chotom%C3%B3w_Dom_Ludowy_Katechetyczny.jpg/240px-Chotom%C3%B3w_Dom_Ludowy_Katechetyczny.jpg)
W 1935 rozpoczęto w Chotomowie budowę domu Pracy Społecznej im. Marszałka Piłsudskiego wraz z remizą Ochotniczej Straży Pożarnej. Obiekt zaprojektował wybitny architekt warszawski Antoni Dygat. Do wybuchu II wojny światowej ukończono jedynie parter budynku. Kontynuacja budowy nastąpiła dopiero w 1978 i trwała do 1983[15].
12 września 1939 w okolicach Chotomowa miały miejsce walki 20. Dywizji Piechoty Armii „Modlin” z wojskami niemieckimi. W 1940 w pobliżu lasu i ulicy Gen. Lucjana Żeligowskiego wybudowano tymczasowe betonowe bunkry (zachowały się po wojnie w bardzo dobrym stanie).
W sierpniu 1941 Niemcy zamordowali na terenie między Chotomowem a Olszewnicą Starą wielu Żydów[16].
Przez cały okres okupacji niemieckiej w Chotomowie przechowywano obraz Jana Matejki z 1891 pt. Konstytucja 3 Maja 1791 roku, który został tutaj ukryty we wrześniu 1939 przez Stanisława Gładysza, pracownika Galerii „Zachęta”, późniejszego żołnierza Armii Krajowej w 708 plutonie ps. „Jarema”[12].
W czasie okupacji hitlerowskiej w Zakładzie Sierot, z narażeniem życia, zakonnice ukrywały przed niemieckim okupantem 10 żydowskich dzieci[17]. Niektóre z nich skierował tutaj Wydział Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w Warszawie, przy zaangażowaniu Jana Dobraczyńskiego, członka konspiracyjnej Rady Pomocy Żydom (Żegoty), który w tym celu przyjeżdżał do Chotomowa[12].
Podczas okupacji działała w Chotomowie konspiracyjna szkoła podoficerska. Jednym z jej absolwentów był Stanisław Sierawski (promocja 1942)[18].
1 i 3 sierpnia 1944 na terenie Chotomowa akcje zbrojne przeprowadziła Armia Krajowa. W wyniku działań wojennych w dużym stopniu został zniszczony kościół parafialny i budynek Domu Dziecka im. Ojca Świętego Piusa XI[9][14].
W 1983 zakończono rozpoczętą w 1978 rozbudowę remizy ochotniczej straży pożarnej[15].
W latach 2010–2012 wybudowano nad przebiegającą przez wieś linią kolejową Warszawa–Gdynia wiadukt samochodowy[19].
W październiku 2016 siostry służebniczki obchodziły 90-lecie działalności na rzecz sierot w Chotomowie. Przyjmuje się, że w całym tym okresie opiekę w prowadzonym przez nie zakładzie otrzymało około tysiąc dzieci[17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Orphanage_of_Pius_XI_in_Chotom%C3%B3w_front.jpg/240px-Orphanage_of_Pius_XI_in_Chotom%C3%B3w_front.jpg)
W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chotomów, po jej zniesieniu w gromadzie Jabłonna.
Szkolnictwo
W Chotomowie mieszczą się dwie szkoły podstawowe:
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stefana Krasińskiego w Chotomowie przy ul. Partyzantów 124[20]
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Orła Białego w Chotomowie przy ul. Partyzantów 23[21]
Ochotnicza straż pożarna
Miejscowa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej została założona w 1918 dzięki inicjatywie Polikarpa Wróblewskiego. W 1935 rozpoczęto budowę w Chotomowie przy ul. Partyzantów 27 remizy strażackiej według projektu Antoniego Dygata. Do wybuchu wojny powstał jedynie parter. W latach 1978–1983 obiekt rozbudowano[22][12].
Parafia rzymskokatolicka
W miejscowości siedzibę ma Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Cmentarz parafialny
Osobny artykuł: Cmentarz parafialny w Chotomowie.
Przy ul. Kościelnej zlokalizowany jest cmentarz parafialny należący do Parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Chotomowie.
Zabytki
- Neogotycki kościół parafialny wzniesiony w latach 1861-1865; projektant: Franciszek Maria Lanci
- Neogotycka brama–dzwonnica kościelna (ok. 1865)
- Budynek Domu Dziecka im. Ojca Świętego Piusa XI w Chotomowie (1937, proj. Edgar Aleksander Norwerth)
Pomniki
- Pomnik Orła Białego pamięci poległych i pomordowanych w latach 1939–1945. Zaprojektował go Stefan Konrad Dobrowolski. Pomnik znajduje się przy rondzie, u zbiegu ulic Piusa i Partyzantów. Został odsłonięty 29 października 1961[12].
- Pomnik poległych żołnierzy WP oraz poległych partyzantów został umieszczony tam, gdzie zginął dowódca 3 Kompanii I Rejonu Armii Krajowej por. Stefan Krasiński „Kacper”, kierownik szkoły w Chotomowie, w dniu 3 sierpnia 1944 w czasie działań wojennych, polegających na natarciu na załogę niemieckiego pociągu pancernego. Pomnik znajduje się na ul. Kościuszki w Legionowie przy granicy z Chotomowem[12].
Osoby związane z Chotomowem
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Chotomowem.
- Józef Lemański (1929–2018) – działacz harcerski i konspiracyjny z czasów II wojny światowej, samorządowiec[23]
- Wojciech Lemański (ur. 1960) – ksiądz katolicki, publicysta, bloger, działacz na rzecz upamiętnienia historii Żydów polskich[24]
- Jerzy Łapiński (1940–2020) – aktor[25]
- Stanisław Sierawski (1915–2022) – pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej, żołnierz Armii Krajowej i uczestnik powstania warszawskiego[26]
- Jan Trzaskoma (1897–1943) – polski wojskowy, legionista, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, później duchowny katolicki, działacz społeczny, zamordowany w KL Dachau[11]
- Ligia Urniaż-Grabowska (1937–2017) – lekarka, działaczka opozycji demokratycznej w PRL, senator IV kadencji, wiceprezydent Legionowa[27]
- Bohdan Wróblewski (1931–2017) – grafik, ilustrator, reżyser zdjęć reklamowych[28]
- Polikarp Wróblewski (1898–1983) – żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej, społecznik, działacz ochotniczych straży pożarnych[12]
- Marian Wyrzykowski (1904–1970) – aktor i reżyser[29]
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0002980 | Chotomów | osada leśna |
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16398
- ↑ Wieś Chotomów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2017-02-09] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-04-15].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 154 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT.
- ↑ a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5: Mazowsze, Warszawa 1895, s. 265.
- ↑ Jacek Szczepański, Tradycja Mazowsza. Powiat legionowski. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2011, s. 19.
- ↑ a b Kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny. zabytek.pl. [dostęp 2022-08-02].
- ↑ Peowiacy i ich losy. Jabłonna, Chotomów, Krubin, Wieliszew. legionowo.pl. [dostęp 2022-07-24].
- ↑ a b Adam Białczak: Proboszcz Porządzia i Baranowa. to.com.pl, 7 kwietnia 2003. [dostęp 2022-07-24].
- ↑ a b c d e f g h Wieś Chotomów. pttk.pl. [dostęp 2022-07-12].
- ↑ Dom Ludowy, ob. budynek katechetyczno – administracyjno – mieszkalny. zabytek.pl. [dostęp 2022-07-28].
- ↑ a b c Rafał Degiel: Nasza Historia: Początki Fundacji Piusa XI w Chotomowie. gazetapowiatowa.pl, 6 maja 2022. [dostęp 2022-07-12].
- ↑ a b Jacek Szczepański, Tradycja Mazowsza. Powiat legionowski. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2011, s. 58.
- ↑ Krzysztof Klimaszewski: Hekatomba Żydów z obozu w Pomiechówku w rejonie Janówka, Krubina i Olszewnicy 14 sierpnia 1941 r.. gazetapowiatowa.pl, 20 maja 2022. [dostęp 2022-08-10].
- ↑ a b Agnieszka Mosakowska: Radosny biskup Solarczyk na 90-leciu dzieła Sióstr Służebniczek w Chotomowie. gazeta powiatowa.pl, 18 października 2016. [dostęp 2022-07-12].
- ↑ Kamil Jagnieża: Zmarł płk Stanisław Sierawski, żołnierz Armii Krajowej, Powstaniec Warszawski i Honorowy Obywatel Gminy Jabłonna. gazetapowiatowa.pl, 12 lipca 2022. [dostęp 2022-07-28].
- ↑ Rafał Michałowski: Wiadukt w Chotomowie oficjalnie przejezdny. miejscowa.pl, 17 września 2012. [dostęp 2022-07-28].
- ↑ Historia szkoły. sp1chotomow.edupage.org. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 2 im. Orła Białego w Chotomowie. sp2chotomow.edupage.org. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ OSP Chotomów. gov.pl. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Józef Lemański. 1944.pl. [dostęp 2022-07-21].
- ↑ Dominik Zalewski: Koniec kary dla ks. Wojciecha Lemańskiego. Duszpasterz z Chotomowa będzie sprawował posługę w Łodzi. gazetapowiatowa.pl, 12 lipca 2018. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Zmarł Jerzy Łapiński. Aktor miał 79 lat. kurierjablonny.pl, 15 maja 2020. [dostęp 2022-07-21].
- ↑ JABŁONNA. 102. urodziny ppłka Stanisława Sierawskiego. toiowo.eu, 20 kwietnia 2017. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Zmarła Ligia Urniaż-Grabowska – była wiceprezydent Legionowa. gazetapowiatowa.pl, 28 listopada 2017. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Bohdan Wróblewski. wyborcza.pl, 6 czerwca 2017. [dostęp 2022-07-23].
- ↑ Marian Wyrzykowski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2022-07-23] .
Linki zewnętrzne
- Chotomów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 639 .
- Chotomów. chotomow.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-05)]. – strona miejscowości (wersja archiwalna)
- Forum Chotomowskie- forum społeczności chotomowskiej
- Życie Chotomowa – Portal społecznościowy
- Chotomów. chotomow.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-20)]. – strona o miejscowości
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Jabłonna
Wsie |
|
---|---|
Osady leśne |
|
Integralne części wsi |
|