Chrzan
![]() | Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: miejscowość o tej nazwie. |
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | kapustowce | ||
Rodzina | kapustowate | ||
Rodzaj | chrzan | ||
Nazwa systematyczna | |||
Armoracia P. Gaertn., B.Meyer & Scherb. Oek.-Techn. Fl. Wetterau 2: 426. Mai-Jul 1800[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Armoracia rusticana P. Gaertn., B. Mey & Scherb. | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
Chrzan (Armoracia P. Gaertn., B. Meyer & Scherb.) – rodzaj bylin z rodziny kapustowatych do którego należą trzy gatunki[5][6]. Zasięg rodzaju obejmuje południowo-wschodnią Europę, południową Rosję, Syberię i Kazachstan[4]. Chrzan pospolity jest w Polsce uprawiany i rośnie dziko jako zadomowiony antropofit[7], poza tym zawleczony i zdziczały jest także w pozostałej części Europy, w Ameryce Północnej i we wschodniej Azji[4][8][9]. Chrzan pospolity wykorzystywany był dawniej głównie jako roślina lecznicza, a później był i współcześnie jest stosowany głównie jako dodatek do potraw[10].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/20140419Armoracia_rusticana1.jpg/220px-20140419Armoracia_rusticana1.jpg)
- Pokrój
- Rośliny zielne z tęgim korzeniem, nagie, z pędem prosto wzniesionym, rozgałęziającym się w górnej części[9][8].
- Łodyga
- Gruba, głęboko żebrowana, obła.
- Liście
- Odziomkowe liście długoogonkowe, pojedyncze, całobrzegie lub tępo ząbkowane. Liście łodygowe w dole pędu ogonkowe, wyżej siedzące, pierzasto wcinane[9][8].
- Kwiaty
- Zebrane w wielokwiatowe grona i wiechy, czasem baldachowato spłaszczone. Kwiatostany wydłużają się podczas owocowanie. Działki kielicha jajowate do owalnych, rozpostarte lub wzniesione, nagie, nierozszerzone woreczkowato u nasady. Płatki korony białe, wzniesione, dłuższe od kielicha. Mają w górze kształt jajowaty do lancetowatego, ale zawsze są tępe na szczycie, u dołu z krótkim paznokciem. Pręcików sześć, z miodnikami u ich nasady, słabo czterosilne. Zalążnia górna z 8–20 zalążkami, na szczycie z krótką szyjką (do 2 mm) lub bez niej, znamię główkowate[9][8].
- Owoce
- Podłużne łuszczyny lub łuszczynki jajowate do kulistych[9][8].
Systematyka
Rodzaj blisko spokrewniony z rodzajem rzepicha (Rorippa)[11].
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae), a w jej obrębie z plemienia Cardamineae[12].
- Armoracia macrocarpa (Waldst. & Kit.) Kit. ex Baumg.
- Armoracia rusticana P. Gaertn., B. Mey & Scherb. – chrzan pospolity
- Armoracia sisymbroides (DC.) Cajander
Zastosowanie
Korzenie chrzanu pospolitego są używane jako przyprawa, a także jako roślina lecznicza[12]. W medycynie niekonwencjonalnej stosuje się go przy bólach mięśniowych pleców i w pasie, przy przeziębieniach, ranach ropiejących, wrzodach, zapaleniu korzonków nerwowych, zapaleniu uszu[13].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
- ↑ a b c d Armoracia G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-20].
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ Armoracia. [w:] The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2016-02-13].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 36, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e Ihsan A. Al-Shehbaz: Armoracia. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-13].
- ↑ a b c d e Armoracia. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-13].
- ↑ BremnessB. Lesley BremnessB., Wielka Księga ziół, Warszawa: Wiedza i Życie, 1991, s. 49, ISBN 83-85231-24-2 .
- ↑ Andreas Franzke, Katrin Pollmann, Walter Bleeker, Ralf Kohrt and Herbert Hurka. Molecular Systematics of Cardamine and Allied Genera (Brassicaceae): ITS and Non-Coding Chloroplast DNA. „Folia Geobotanica”. 33, 3, s. 225-240, 1998.
- ↑ a b c Genus Armoracia G. Gaertn. et al.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-04-20].
- ↑ JadwigaJ. Górecka JadwigaJ., Apteka Natury, Agencja Wydawnicza "Morex", s. 107, ISBN 83-7250-014-2 .
![]() | Zobacz kolekcję cytatów o chrzanie w Wikicytatach |