Chyszów
Część miasta Tarnowa | |||
![]() Lasek Chyszowski w barwach jesieni | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miasto | |||
W granicach Tarnowa | 1 stycznia 1951[1] | ||
SIMC | 0981587 | ||
Populacja (2022) • liczba ludności |
| ||
Strefa numeracyjna | 14 | ||
Kod pocztowy | 33-100 | ||
Tablice rejestracyjne | KT | ||
Plan Chyszowa![]() | |||
Położenie na mapie Tarnowa![]() | |||
50°01′01,0″N 20°57′38,9″E/50,016944 20,960806 | |||
|
Chyszów – dzielnica Tarnowa, osiedle nr 9 będące jednostką pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa. Obszar Chyszowa włączono do Tarnowa w 1951 roku.
Lokalizacja
Osiedle Chyszów położone jest w środkowej i zachodniej części miasta. Leży na prawym brzegu Białej. Przez rzekę graniczy ze Świerczkowem, częścią Mościc. Od wschodu sąsiaduje ze Strusiną, sięgając ulic Osiedle i Obywatelskiej. Rozciąga się na południe od Klikowej, od Rowu Chyszowskiego (na północy) po linię kolejową nr 91 (na południu).
Historia
Pierwsze wzmianki o Chyszowie, jako wsi, pochodzą z początku XV wieku. 4 marca 1426 roku podkomorzy sandomierski Andrzej z Żelichowa ustalił granicę pomiędzy dobrami Jana z Tarnowa a Chyszowem, należącym do szlachetnych Jana i Piotra[2]. Wieś została założona przez Jana Romera, za zgodą króla Władysława Jagiełły[3] i przez wieki była siedzibą rodu Romerów. Na przełomie XVI i XVII wieku Romerowie opuścili Chyszów, przesiedlając się do Bieździedzy. W XIX wieku Chyszów był własnością folwarczną książąt Sanguszków[4].
Po I rozbiorze Polski Chyszów znalazł się w Królestwie Galicji i Lodomerii. W 1884 roku w Chyszowie funkcjonowały dwa młyny wodne[5]. W 1892 roku władze austriackie otworzyły we wsi pierwszą szkołę[6]. Książę Eustachy Stanisław Sanguszko zbudował tu stadninę koni, w której hodowano m.in. konie czystej krwi arabskiej. W 1906 roku oddano do użytku biegnącą przez Chyszów linię kolejową nr 115[7]. W 1915 roku, w czasie I wojny światowej, na terenie Chyszowa otwarto cmentarz wojskowy. W 1917 roku rozpoczęły działalność warsztaty naprawy taboru kolejowego, w 1951 roku przekształcone w Zakłady Mechaniczne „Tarnów”[8].
![Zdjęcie przedstawia budynek szkoły podstawowej nr 11 na Chyszowie. Na pierwszym planie widać biało-szary budynek, z kilkoma oknami, zadaszonym wejściem i białym wysokim kominem. Przed budynkiem stoi ogrodzenie i brama pomalowane na zielono. Po prawej stronie, od bramy, ciągnie się chodnik, wzdłuż którego rosną sięgające ziemi iglaste drzewa. W tle zdjęcia, za szkołą widać więcej wysokich drzew.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Szko%C5%82a_podstawowa_nr_11_na_Chyszowie_%28Tarn%C3%B3w%29.jpg/220px-Szko%C5%82a_podstawowa_nr_11_na_Chyszowie_%28Tarn%C3%B3w%29.jpg)
Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku reformy rolnej, stadninę i dobra folwarczne Sanguszków upaństwowiono. W 1951 roku obszar Chyszowa został włączony do Tarnowa[9]. W 1966 roku ukończono, rozpoczętą dwa lata wcześniej, budowę nowej szkoły podstawowej. W latach 70. XX wieku część Chyszowa zadrzewiono, tworząc lasek Chyszowski – strefę ochronną dla Zakładów Azotowych[10].
Po roku 1990 teren dawnego folwarku został opuszczony, część zabudowań wyburzono, w 2011 roku otwarto tu plac targowy „Chyszów”. W 2023 roku uchwałą rady miasta utworzono osiedle nr 9 „Chyszów", jednostkę pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa[11].
Demografia
Chyszów jest najmniejszym pod względem liczby ludności osiedlem Tarnowa, na koniec 2022 roku mieszkało w nim 1956 osób[12].
W 1921 roku we wsi Chyszów znajdowało się 66 budynków mieszkalnych, w który mieszkało 500 osób[13]. W połowie 1965 roku w tarnowskiej dzielnicy Chyszów, o powierzchni 364 ha, zameldowanych na stałe było 1591 mieszkańców[14]. Największą populację Chyszów odnotował w 2018 roku, od tego czasu liczba ludności systematycznie spada.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/ojr8la6xb0rzex4qmix6jdc8pia1p1e.png)
Zabytki
![Zdjęcie przedstawia cmentarz wojenny nr 200 na Chyszowie. Na fotografii, na pierwszym planie widać wiele prostych betonowych nagrobków, z białymi tablicami i krzyżami stojącymi na górnej części pomników. Nagrobki te ciągną się w głąb zdjęcia. W tle zdjęcia i po jego prawej stronie widać rosnące na cmentarzu drzewa.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Cmentarz_wojenny_nr_200_%28Tarn%C3%B3w-Chysz%C3%B3w%29.jpg/240px-Cmentarz_wojenny_nr_200_%28Tarn%C3%B3w-Chysz%C3%B3w%29.jpg)
Cmentarz wojenny nr 200
Cmentarz z okresu I wojny światowej zaprojektowany przez Antona Müllera, otwarty w 1915. Pochowano na nim 1358 żołnierzy.
Osobny artykuł: Cmentarz wojenny nr 200 – Tarnów-Chyszów.
Linki zewnętrzne
Chyszów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 669 .
Przypisy
- ↑ Dz.U. z 1951 r. nr 35, poz. 272
- ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2014-02-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)].
- ↑ KasperK. Niesiecki KasperK., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego, S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów rękopismów, dowodów, Breitkopf i Haertel, 1841 [dostęp 2017-09-12] (pol.).
- ↑ KrzysztofK. Gzyl KrzysztofK., Szlak Sanguszków [online], www.it.tarnow.pl [dostęp 2017-09-12] (pol.).
- ↑ Tadeusz Rutowski (red.), Rocznik statystyki przemysłu i handlu krajowego, Rocznik I, zeszyt 1 Młynarstwo s. 107, Lwów 1886
- ↑ Historia szkoły ← Szkoła Podstawowa Integracyjna Nr 11 [online], spi11.tarnow.pl [dostęp 2017-09-12] (pol.).
- ↑ Szczucinka [online], szczucinka.pl [dostęp 2017-09-12] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-13] (pol.).
- ↑ https://www.zmt.tarnow.pl/ Historia Zakładów Mechanicznych "Tarnów"
- ↑ Kalendarium / Historia miasta / [online], www.tarnow.pl [dostęp 2017-09-12] (pol.).
- ↑ Lasek Chyszowski przy SP 11 w Tarnowie [online], www.parki.org.pl [dostęp 2017-09-12] (pol.).
- ↑ Nowe granice osiedli [online], tarnow.pl [dostęp 2023-07-15] (pol.).
- ↑ Spada liczba mieszkańców Tarnowa. Ile osób mieszka na poszczególnych osiedlach? [online], www.eska.pl [dostęp 2023-07-05] .
- ↑ Skorowidz Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XII s. 34, GUS Warszawa 1925
- ↑ Instytut Geografii PAN, Prace geograficzne nr 82 - Prace z geografii średnich miasta w Polsce. Problematyka Tarnowa. s.232; PWN, 1971
- p
- d
- e
Części miasta wg TERYT |
|
---|---|
Inne (poza TERYT) |
|
Podział administracyjny Tarnowa |
|