Cibora papirusowa
Dziko rosnąca cibora papirusowa | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | ciborowate | ||
Rodzaj | cibora | ||
Gatunek | cibora papirusowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cyperus papyrus L. Sp. pl. 1:47. 1753[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Interno_Fontana_Aretusa.jpg/220px-Interno_Fontana_Aretusa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Cyperus_papyrus-pjt4.jpg/220px-Cyperus_papyrus-pjt4.jpg)
Cibora papirusowa (Cyperus papyrus L.) – gatunek roślin należący do rodziny ciborowatych. Pochodzi z Afryki (z wyjątkiem jej północno-zachodniej części) oraz wysp na Oceanie Indyjskim[5]. Jest uprawiana w wielu krajach świata.
Morfologia
- Łodyga
- Zielona, bezlistna, gładka, trójkanciasta, o zaokrąglonych kantach i wysokości zazwyczaj do 3 m, ale w dobrych warunkach nawet do 5 m. Na szczycie łodyga rozgałęzia się pióropuszowato. Osiąga grubość do 4 cm. Pod własnym ciężarem jej górna część zgina się i łukowato zwisa w dół. Pod ziemią występuje grube kłącze. Za młodu jest czerwono-brązowe[6].
- Liście
- Zredukowane liście występują na kłączu. Są to trójkątne, papierowate łuski. Zredukowane liście w formie przysadek występują również na szczytach pędów, pod kwiatami[6].
- Kwiaty
- Zielonkawo-brązowe kwiaty wyrastają latem na szczytach pióropuszowato rozgałęzionych pędów łodygi. Są to liczne kłoski tworzące duże baldach. Pojedynczy kwiat zbudowany jest z 3 pręcików, i 1słupka i wyrasta w kącie łuskowatej przysadki[7][6].
- Owoce
- Brązowe orzeszki[6].
Biologia i ekologia
W swoim naturalnym środowisku rośnie w pełnym słońcu na bagnach, jeziorach, kanałach melioracyjnych i wszelkich podmokłych terenach. Zazwyczaj tworzy duże i gęste łany. W jej kwiatostanach często wiją sobie gniazda drobne ptaki. Zapylana jest przez wiatr, nasiona roznoszone są przez wodę i przez zwierzęta[8]. Źle toleruje zasolenie wody. Po wybudowaniu kanałów w dolinie rzeki Nil wtargnęła do niej słona woda, co spowodowało w takich miejscach wymarcie cibory[9].
Zastosowanie
- W starożytności z gąbczastego rdzenia pędów wytwarzano papirus – materiał pisarski[7].
- Kłącza i pędy są jadalne, zarówno na surowo, jak i gotowane[9].
- Z pędów papirusu budowano łodzie i tratwy[9].
- Z papirusu w Egipcie wykonywano pierwsze kolumny podtrzymujące dach budowli. Późniejsi budowniczy wzorowali się na nich wykonując kolumny kamienne[9].
- W starożytnym Egipcie, z braku drewna, pędy cibory wykorzystywano jako opał[9].
- Z papirusu wytwarzano w starożytnym Egipcie kosze i skrzynki. Kosz wykonywano ze skręcanych pędów cibory, sitowia lub innych pędów roślinnych, które układano w odpowiedniej formie i sklejano żywicą[9]
- Jest to także roślina włóknista. Z jej pędów wyrabia się maty i różnego rodzaju plecionki[7].
- Jest uprawiana jako roślina ozdobna. Nadaje się do średnich i dużych oczek wodnych[8].
Udział w kulturze
- Wszyscy zajmujący się tym problemem naukowcy są zgodni, że cibora papirusowa jest rośliną biblijną. Już samo słowo Biblia pochodzi od greckiego byblos oznaczającego biały miąższ pędu cibory. W Księdze Izajasza (18,2) jest zdanie: „Wysyłasz posłów przez morze na łódkach papirusowych po wodzie”, a w Księdze Hioba inne: „Czyż rośnie papirus bez błota, czy krzewi się sitowie bez wody?”. W hebrajskim papirus to gōme, a słowo to występuje również w innym miejscu Księgi Izajasza (58,5). W Biblii Tysiąclecia przetłumaczone zostało błędnie jako sitowie, według badaczy roślin biblijnych w tłumaczeniu powinna to być cibora lub trzcina pospolita. W koszu wykonanym z papirusu matka puściła Mojżesza na wodę[9].
- Norweski badacz Thor Heyerdahl wzorując się na starożytnych opisach łodzi budowanych z papirusu wykonał papirusową tratwę „Ra”, na której w 1970 r. wraz z siedmioosobową załogą przepłynął Atlantyk, udowadniając w ten sposób, że starożytni Egipcjanie mogli przepłynąć z Afryki do Ameryki Południowej[9].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-11-08] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
- ↑ Cyperus papyrus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Taxon: Cyperus papyrus. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2010-11-08]. (ang.).
- ↑ a b c d Boar, R. R., D. M. Harper and C. S. Adams. 1999. Biomass Allocation in Cyperus papyrus in a Tropical Wetland, Lake Naivasha, Kenya. 1999. Biotropica 3: 411
- ↑ a b c Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ a b PlantZAfrica. Cyperus papyrus. [dostęp 2014-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-24)].
- ↑ a b c d e f g h Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
- Britannica: plant/papyrus-plant
- Treccani: papiro
- БРЭ: 2705741
- SNL: papyrus
- EoL: 1121657
- EUNIS: 187627
- Flora of North America: 242357697
- GBIF: 2716311
- identyfikator iNaturalist: 161469
- IPNI: 330934-2
- ITIS: 39950
- NCBI: 76434
- Plant Finder: 279798
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-237889
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:330934-2
- Tela Botanica: 84636
- identyfikator Tropicos: 9902745
- USDA PLANTS: CYPA8
- CoL: 33D3R