Czernidłak gromadny
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | kruchaweczkowate | ||
Rodzaj | Coprinellus | ||
Gatunek | czernidłak gromadny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange Dansk bot. Ark. 9 (no. 6): 93 (1938) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Coprinellus_disseminatus_111.jpg/240px-Coprinellus_disseminatus_111.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Coprinellus_disseminatus_B%C5%BB23.jpg/240px-Coprinellus_disseminatus_B%C5%BB23.jpg)
Czernidłak gromadny Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinellus, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Takson po raz pierwszy zdiagnozował i opisał w 1774 r. J. C. Schäffer nadając mu nazwę Agaricus pallescens. W roku 1800, C. H. Persoon przemianował takson, nadając mu nazwę Agaricus disseminatus. W 1821 r. S. F. Gray przeniósł go do rodzaju Coprinus nadając nazwę Coprinus disseminatus. W 1938 r. J. E. Lange umieścił go w rodzaju Coprinellus jako Coprinellus disseminatus. Prowadzone w latach 90. XX wieku badania filogenetyczne ostatecznie potwierdziły tę nazwę[2].
Niektóre synonimy naukowe[3]:
- Agaricus disseminatus Pers. 1801
- Agaricus disseminatus var. disseminatus Pers. 1801
- Agaricus striatus Bull. 1702
- Coprinarius disseminatus (Pers.) P. Kumm. 1871
- Coprinus disseminatus (Pers.) Gray 1821
- Psathyrella disseminata (Pers.)Quél 1872
- Pseudocoprinus disseminatus (Pers.) Kühner 1928
Nazwę polską czernidłak gromadny nadali w 1968 r. Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda[4], jednakże po potwierdzeniu filogenetycznym przynależności do rodzaju Coprinellus, nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową.
Na niektórych polskojęzycznych stronach internetowych gatunek ten opisywany jest jako czernidłaczek gromadny[5], jest to jednak nazwa nieformalna.
Morfologia
- Kapelusz
Średnicy 1-1,5 cm. U młodych owocników barwy kremowej, jasnoochrowej, szarożółtej, beżowej, ochrowożółtawej, o kształcie dzwonkowatym, naparstkowatym. U dojrzałych owocników szary w różnych odcieniach, szeroko dzwonkowaty. W odróżnieniu od niektórych gatunków czernidłaka (Coprinus), nie rozpływający się. Powierzchnia kapelusza jest drobno pofałdowana promieniście, sucha i matowa[6].
Blaszkowy, z blaszkami szeroko rozstawionymi[7][6][8] (według niektórych źródeł są gęsto rozstawione[9]), prosto przyrośniętymi do trzonu. Barwa blaszek na początku biała, następnie w odcieniu szarofioletowym lub ochrowym, u starszych owocników są ciemne, prawie czarne[6][7]. Pod lupą można zobaczyć na kapeluszu (oglądając pod światło) drobniutkie włoski[10].
Długości 4-5 cm, średnicy około 0,1 cm, barwy białawej, lekko higrofaniczny, cylindryczny, często wygięty[6]
Barwy białawej, bardzo cienki, o łagodnym smaku i lekko grzybowym zapachu[6]
Czarny. Zarodniki mają wymiary około 8-9 ×6-8 µm, są elipsoidalne, gładkie[9].
Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej Środkowej i Południowej, Europie, Azji, na Nowej Zelandii i Hawajach[11]. W Polsce jest bardzo pospolity[4].
Jego owocniki wyrastają gromadnie, tworząc gęste kobierce. Grzyby tego gatunku żyją w martwym drewnie próchniejących pni, czasem także znajdujących się pod powierzchnią gleby. Owocniki pojawiają się od maja do listopada, zazwyczaj kilkukrotnie na tym samym stanowisku w ciągu jednego sezonu[12]. Zdarza się, że owocniki tego grzyba wyrastają masowo również na żywych jeszcze pniach starych drzew, tuż nad ziemią lub nawet metr powyżej[10].
Znaczenie
Saprotrof[4]. Grzyb jadalny i nieszkodliwy, lecz niewart rozważania ze względu na mały rozmiar[13][14]. Z tego powodu jest często określany jako grzyb niejadalny[9][7][8][12].
Gatunki podobne
- Kruchaweczka najmniejsza (Psathyrella pygmaea) – nie posiada na kapeluszu włosków[10].
Przypisy
- ↑ a b Index Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] (ang.).
- ↑ Scott A.S.A. Redhead Scott A.S.A. i inni, ''Coprinus'' Pers. and the Disposition of ''Coprinus'' Species ''sensu lato'', „Taxon”, 50 (1), 2001, s. 203-241, DOI: 10.2307/1224525, JSTOR: 1224525 (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
- ↑ a b c WładysławW. Wojewoda WładysławW., Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ Grzybland [online] [dostęp 2013-09-18] .
- ↑ a b c d e EwaldE. Gerhardt EwaldE., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa 2006, s. 356, ISBN 83-7404-513-2 .
- ↑ a b c MarcusM. Flück MarcusM., Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie, Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 315, ISBN 83-7175-337-3 .
- ↑ a b EwaldE. Gerhardt EwaldE., Przewodnik GRZYBY, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 164, ISBN 83-7073-084-1 .
- ↑ a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Wyd. III. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 375. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ a b c Till R.T.R. Lohmeyer Till R.T.R., UteU. Kũnkele UteU., Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, ISBN 978-1-40547-937-0 .
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
- ↑ a b Coprinus disseminatus w: www.grzyby.pl
- ↑ MichaelM. Wood MichaelM., FredF. Stevens FredF., California Fungi: Coprinellus disseminatus [online], www.mykoweb.com [dostęp 2019-04-29] .
- ↑ RogerR. Phillips RogerR., DerekD. Reid DerekD., Mushrooms, a comprehensive guide with over 1,250 detailed photographs of mushrooms and other fungi, London: Macmillan, 2006, s. 260, ISBN 978-0-330-44237-4 [dostęp 2019-04-29] .