Druja
![]() Kościół Trójcy Przenajświętszej i klasztor Marianów w Drui | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||
Rejon | |||||
Wysokość | 117 m n.p.m. | ||||
Populacja (2009) • liczba ludności |
| ||||
Nr kierunkowy | 2153 | ||||
Kod pocztowy | 211960 | ||||
Położenie na mapie obwodu witebskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Białorusi ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski w 1939 ![]() | |||||
![]() | |||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Druja%2C_D%C5%BAvina._%D0%94%D1%80%D1%83%D1%8F%2C_%D0%94%D0%B7%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0_%28N._Orda%2C_1875-77%29.jpg/220px-Druja%2C_D%C5%BAvina._%D0%94%D1%80%D1%83%D1%8F%2C_%D0%94%D0%B7%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0_%28N._Orda%2C_1875-77%29.jpg)
Druja[2] (biał. Друя) – wieś w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim Białorusi, do 1945[3] miasteczko[4] w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie brasławskim, siedziba gminy Druja.
Druja leży na Pojezierzu Brasławskim, nad Dźwiną, u ujścia Drujki, przy granicy białorusko-łotewskiej.
Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie brasławskim województwa wileńskiego[5][6].
Do 1945 leżała przy granicy polsko-łotewskiej. Na łotewskim brzegu Dźwiny leży Przydrujsk.
Historia
W I Rzeczypospolitej Druja leżała w województwie połockim. Drewniany zamek wznieśli w Drui w poł. XVI wieku Massalscy. Od 1611 roku stał się własnością rodu Sapiehów, który w 1618 roku wybudowali tu nowy drewniany zamek otoczony wałami, a miejscowość nazwali Sapieżynem. W 1620 król Zygmunt III Waza nadał osadzie prawa miejskie na prawie magdeburskim i herb. W 1643 roku kanclerz Kazimierz Lew Sapieha ufundował tu kościół bernardynów z klasztorem. W dniu 24 grudnia 1654 roku zamek i miasto zajęły wojska moskiewskie pod dowództwem Szeremietiewa. Odzyskany przez Polaków w 1660 ponownie został zajęty i spalony przez Rosjan 1664. Zamek odbudowano, jednak stracił później swoje znaczenie. Podczas II wojny północnej w 1701 roku miasto zajęli Rosjanie. Spotkali się tu wtedy sprzymierzeni w wojnie ze Szwecją król August II (jako elektor saski) i car Piotr I Wielki. W XVIII wieku zbudowano nowy ratusz miejski i wybrukowano ulice. 23 stycznia 1793 roku w II rozbiorze Polski zajęli Druję Rosjanie. Miasto liczyło wtedy 3400 mieszkańców i 500 domów. W dniu 8 sierpnia 1812 roku 240 najznakomitszych obywateli Brasławszczyzny podpisało w Widzach akt przyłączenia powiatu do Królestwa Polskiego. W Drui od XVII w. do 1809 działał męski prawosławny klasztor, podlegający monasterowi w Słucku. Został on zamknięty na mocy decyzji cara Aleksandra I[7].
W 1824 roku Sapiehowie sprzedali Druję Miłoszom, którzy wybudowali tu nowy dwór (obecnie sanatorium). Część zamku zajmuje obecnie zabudowa miejska, jednak zachowały się fragmenty wałów obronnych zamku Sapiehów.
W 1874 w Drui urodził się Włodzimierz Bieniesiewicz – polski historyk prawa cerkiewnego, archeolog, członek korespondent nauk historycznych i filologicznych Akademii Nauk Strasburga, Monachium, Berlina i Petersburga.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto zamieszkiwało 2.453 osoby, 911 było wyznania rzymskokatolickiego, 318 prawosławnego, 6 ewangelickiego, 1.011 mojżeszowego a 207 staroobrzędowego. Jednocześnie 1.221 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 281 białoruską, 1 niemiecką, 830 żydowską, 84 rosyjską, a 36 litewską. Było tu 457 budynków mieszkalnych[8]. Miejscowość należała do miejscowej parafii rzymskokatolickiej i prawosławnej. Podlegała pod Sąd Grodzki w Drui i Okręgowy w Wilnie; mieścił się tu właściwy urząd pocztowy[9].
W II Rzeczypospolitej jeszcze przed 1926 rokiem miasto zostało zdegradowane do rangi miasteczka i włączone do gminy wiejskiej Druja, której było siedzibą. Druja początkowo należała do powiatu dziśnieńskiego. 1 stycznia 1926 roku została wraz z całą gminą przyłączona do powiatu brasławskiego[10]. W okresie II RP w Drui istniało gimnazjum im. Stefana Batorego, w którym pod koniec życia nauczał jeden z pionierów polskiego lotnictwa – Włodzimierz Mazurkiewicz[11]. We wschodniej części miasteczka istniały koszary KOP. Stacjonował w nich od 1925 szwadron kawalerii KOP „Druja”. U schyłku II RP stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej[12].
W latach 1927–1930 proboszczem parafii w Drui był wybitny białoruski duchowny Józef Hermanowicz.
Podczas okupacji hitlerowskiej, w kwietniu 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3000 osób. 2 lipca 1941 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowano na terenie getta. Sprawcami zbrodni byli gestapowcy z Głębokiego oraz żandarmeria z Wilejki. Akcją dowodził Heinz Tangermann[13].
W 2006 Druję zdegradowano do wsi; wcześniej była osiedlem typu miejskiego.
Demografia
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku Druję zamieszkiwało 2 453 osób, 911 było wyznania rzymskokatolickiego, 318 prawosławnego, 6 ewangelickiego, 207 staroobrzędowego, 1 011 mojżeszowego. Jednocześnie 1 221 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 281 białoruską, 1 niemiecką, 830 żydowską, 84 rosyjską a 36 litewską. Było tu 457 budynków mieszkalnych[8]. W 1931 miasteczko zamieszkiwało w 514 domach 3 375 osób[14].
Zabytki
istniejące:
- kościół Św. Trójcy i klasztor Bernardynów. Kościół powstał w latach 1643-46, a przebudowano go w drugiej połowie XVIII wieku. Nadbudowano wtedy wieżę o dwie kondygnacje i zbudowano barokową bramkę. Po kasacie klasztoru w 1852 roku służył jako parafialny. W 1944 roku spłonął w wyniku uderzenia bomby lotniczej. Po II wojnie światowej był zamknięty. Odbudowany po 1989 roku przez miejscowych katolików. W latach 1995–1996 zrekonstruowano część wystroju jego wnętrza: późnobarokowy, trzykondygnacyjny ołtarz główny z lat 1764-67 oraz ambona i cztery ołtarze boczne wykonane w stylu rokokowym w 1779 roku.
- cerkiew Zwiastowania, XVIII wiek, w ruinie
- cerkiew unicka św. św. Piotra i Pawła z XVIII w., w ruinie
- cerkiew prawosławna pw. św. Jerzego, drewniana, zlokalizowana na cmentarzu, świątynia parafialna
- kamień Borysów, XII wiek
- pozostałości zamku z XVI-XVIII w, w XIX wieku przebudowany na pałac, obecnie sanatorium
- zabudowa z przełomu XIX i XX wieku
- kirkut
nieistniejące:
- synagoga z 1755-1756 r. proj. Antonio Paracca, spalona w 1942
- Kościół i klasztor dominikanów z 1765-73 roku (lub sprzed 1757), projekt: Antonio Paracca i Ludwik Hryncewicz. Po Powstaniu listopadowym skonfiskowały go władze carskie w 1832 r. i przekazały na cerkiew w 1839 r. Stopniowo popadał w ruinę i został wysadzony przez Rosjan w 1909 r. Miał trzy nawy i dwuwieżową fasadę w stylu baroku wileńskiego.
Linki zewnętrzne
- Druja, radzima.org
- Druja. druja.blog.onet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-14)]., Stowarzyszenie Brasławian
- Druja w tut.by
- Historia Żydów w Druji na portalu Wirtualny Sztetl
- Druja, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 165 .
- Druja, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 441 .
Przypisy
- ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu witebskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. (ros.).
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7. Cz. 2: Ziemia Wileńska : powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 39.
- ↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1: Województwo wileńskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 4.
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 75.
- ↑ Brasławszczyzna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 354 .
- ↑ Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 27 i 29. ISBN 978-83-7431-127-4.
- ↑ a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. 7, część 2, 1924, s. 39 .
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl, Warszawa 1933, s. 366 .
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1925 r. o zmianie granic powiatów na obszarze okręgu administracyjnego wileńskiego (Dz.U. z 1925 r. nr 67, poz. 472).
- ↑ Aleksander Śnieżko, „Mazurkiewicz Włodzimierz” w: Polski Słownik Biograficzny, tom 20 s. 320.
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 171. ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Geoffrey P.G.P. Megargee Geoffrey P.G.P. (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1181 .
- ↑ Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 4 .
Linki zewnętrzne
- Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Głębokie
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Miasta (1919–45) | |
Gminy wiejskie (1919–45) |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Brasław
Przynależność wojewódzka |
|
---|---|
Gminy miejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba gminy – Druja
Miasteczko |
|
---|---|
Wsie |
|
Zaścianek |
|
Kolonia |
|
Folwarki |
|
Osada młyńska |
|
Majątek |
|
Osada | |
Leśniczówki |
|
Futor |
|
Plebania |