Dziewięcierz
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Dziewięcierz |
![]() | Zobacz też: Dziewięcierz w innych znaczeniach tej nazwy. |
wieś | |||
![]() Cmentarz greckokatolicki | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | lubaczowski | ||
Gmina | Horyniec-Zdrój | ||
Liczba ludności (2021) | 199[2] | ||
Strefa numeracyjna | 16 | ||
Kod pocztowy | 37-620[3] | ||
Tablice rejestracyjne | RLU | ||
SIMC | 0602779[4] | ||
Położenie na mapie gminy Horyniec-Zdrój ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa podkarpackiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Dziewięcierz – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[5][4].
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
Na terenie miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Sołokija[6].
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Horyńcu-Zdroju[7].
Części wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0602791 | Moczary | przysiółek |
0602800 | Słotwina | przysiółek |
Historia
Wieś pierwotnie nazywała się Dziewięciory (Девятири). Powstała w latach 1565–1566, lokowana na surowym korzeniu przez starostę lubaczowskiego Andrzeja Myszkowskiego jako wieś królewska. W 1630 r. liczyła 56 domów. Wsią królewską pozostawała do 1778 r., potem była własnością szlachecką, na początku XX w. majątek rozparcelowano.
Przed 1945 r. w skład Dziewięcierza wchodziły przysiółki: Dolina Dunajecka, Popowa Dolina, Czornije, Dąbrówki, Hruszki, Kernycia, Kowale, Łuh, Moczary, Śniegury, Sołotwyna, Srocze Łozy, Trostianka (najdalszy oddalony był 3 km od cerkwi).
W XVII-XVIII w. we wsi rozwinęło się rzemiosło garncarskie i kamieniarskie, dzięki sąsiednim ośrodkom: Potyliczowi, który był ważnym ośrodkiem garncarskim dzięki bogatym zasobom glinki garncarskiej i fajansowej, oraz Brusnu, ośrodkowi kamieniarskiemu ze złożami piaskowca i wapienia. Odpowiedni do obróbki kamień znajdował się także na wschód od Dziewięcierza, w miejscu gdzie w latach 80. XVIII w. w ramach kolonizacji józefińskiej założono niemiecką kolonię Einsingen, której mieszkańcy otworzyli kamieniołom.
W XVII w. funkcjonowało 16 warsztatów garncarskich, a ponadto huta żelaza. We wsi był także młyn i karczmy. Dziewięcierz leżał przy rozgałęzieniu szlaków, na wschód do Potylicza i Rawy Ruskiej oraz na północ do Werchraty.
Zapewne bogactwo miejscowych rzemieślników i dogodne położenie umożliwiły zrealizowanie potężnej inwestycji, którą była budowa monumentalnego założenia cerkiewnego w latach 1749–1750 (data na podstawie napisów na krzyżach na bramie wschodniej i zachodniej muru wokół cerkwi, odczytana 18 sierpnia 2014 r. przez Swiatosława Gala i Szymona Modrzejewskiego). Nazwisko ówczesnego parocha nie jest znane[8].
Zabytki
Według rejestru zabytków NID[9] na listę zabytków wpisany jest cmentarz greckokatolicki, obecnie komunalny, z poł. XIX w., nr rej.: A-1281 z 12.09.1990.
We wsi znajdowała się drewniana cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowana w latach 1837–1839 na miejscu starszej, zniszczona w czasie II wojny światowej.
Nieopodal cerkwiska znajdują się ruiny plebanii i kapliczka na wodzie z basenem, która była używana przez grekokatolików podczas święta Jordanu.[10]
Na terenie wioski znajduje się również 17 przydrożnych kamiennych krzyży bruśnieńskich, które pochodzą z ludowych warsztatów kamieniarskich w Starym Bruśnie.[11]
Zobacz też
- gmina Potylicz
- Dziewięcierz (przystanek kolejowy)
Galeria
- Cerkwisko
- Brama wschodnia w murach obronnych cerkwi
- Kapliczka w murze z resztkami polichromii
- Pozostałości budynku w północno-wschodnim narożniku
- Cmentarz greckokatolicki
- Grób proboszcza Josefa Czechowicza (1810–1875)
-
-
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 28974
- ↑ Wieś Dziewięcierz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-31] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 242 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c GUS. Rejestr TERYT
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Linia: Rezerwat Sołokija. OpenStreetMap. [dostęp 2021-06-04].
- ↑ Opis parafii na stronie diecezji
- ↑ Dziewięcierz - historia. Apokryf Ruski - Otwarte Ukraińskie Zasoby Naukowe. [dostęp 2016-01-06].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 22 [dostęp 2016-01-06] .
- ↑ n, Kapliczka z basenem w Dziewięcierzu - najdziwniejsza na Roztoczu [online], Atrakcje Roztocza – historia, kultura, społeczność i folkowisko, 8 lutego 2023 [dostęp 2023-03-14] (pol.).
- ↑ Dziewięcierz | Odkrywamy Kamienne Krzyże [online] [dostęp 2023-03-14] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Dziewięcierz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 291 .
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Horyniec-Zdrój
Wsie |
|
---|---|
Osady |
|
Przysiółek |
|
Części wsi |
|
Przysiółki wsi |
|
Dawna wieś |