Emily Brontë
![]() Portret Emily Brontë pędzla jej brata Branwella | |||
Imię i nazwisko | Emily Jane Brontë | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 30 lipca 1818 | ||
Data i miejsce śmierci | 19 grudnia 1848 | ||
Narodowość | angielska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Epoka | romantyzm | ||
Ważne dzieła | |||
![]() | |||
| |||
|
Emily Jane Brontë (ur. 30 lipca 1818 w Thornton, zm. 19 grudnia 1848 w Haworth) – angielska powieściopisarka i poetka[1][2]. Autorka Wichrowych Wzgórz[3].
Życiorys
Dzieciństwo
Jej ojcem był Patrick Brunty (nazwisko zmieni na Brontë w dorosłym życiu), niezamożny pastor, wywodzący się z rodziny chłopskiej[4]. Emily wychowywała się na plebanii w Haworth wraz z bratem Patrickiem Branwellem i siostrami: Anne, Charlotte, Marią oraz Elizabeth. Była silnie związana z Anne, Charlotte i Patrickiem. Po śmierci matki dziećmi opiekowała się ciotka, Elizabeth Branwell[5]. Bliska dzieciom (szczególnie Emily) była także służąca Tabitha Akroyd, nazywana „Tabby”, która pracowała w domu rodziny Brontë przez prawie 30 lat. Tabby została przez Emily sportretowana w Wichrowych Wzgórzach jako Ellen Dean[6].
Zgodnie z wolą ojca, dzieci miały uzyskać wykształcenie. Patrick uczył się w domu, natomiast siostry miały je zdobyć na pensji Cowan Bridge, przeznaczonej dla dzieci duchowieństwa. Warunki tam były jednak bardzo złe, na tyle, że dwie najstarsze siostry Brontë zmarły na gruźlicę – Maria 6 maja 1825, a Elżbieta 15 czerwca tegoż roku. Od tego momentu wszystkie dzieci (z wyjątkiem Charlotte, którą w 1831 wysłano na półtora roku do szkoły z internatem) pozostawały i uczyły się w domu[5]. Dużą rolę w tej domowej edukacji pełniła dobrze zaopatrzona biblioteka pastora Brontë oraz prenumerowane przez niego czasopisma omawiające aktualne życie literackie i kulturalne[7].
Od wczesnych lat młodości pisała utwory poetyckie i opowiadania. Rodzeństwo Brontë tworzyło wspólnie opowieści pt. Glass Town (które następnie zmieniły się w kroniki fikcyjnego państwa Angria). Z czasem Emily i Anne zaczęły tworzyć własny literacki „serial” – opowieści o fikcyjnej wyspie Gondal. Siostry wykonywały ręcznie malutkie książeczki, w których drobnym pismem uwieczniały swoją twórczość. Emily pisała o Gondal od 1831 roku aż do swojej śmierci[8]. Choć cykl Gondal zawierał fragmenty prozatorskie i wierszowane, tylko część z tych ostatnich zachowała się do dziś[9].
W wieku 14 lat Emily wysłana została do szkoły w Roe Head, jednak jej niezależny charakter trudno znosił szkolny rygor i oderwanie od ukochanej przyrody, szybko też zaczęła podupadać na zdrowiu. Pracująca w tej samej szkole jako nauczycielka, Charlotte zdecydowała o wysłaniu siostry do domu, gdzie Emily szybko wyzdrowiała[10]. Na jej miejsce pojechała Anne. Emily w tym czasie zajmowała się domem i uczyła się sama.
Młodość
W 1837 zaczęła pracować jako nauczycielka w szkole w Law Hill. Nie wiadomo, ile spędziła tam czasu – nie wspomina o tym w swojej twórczości i listach. Z korespondencji Charlotte wiemy, że warunki pracy były dla Emily bardzo ciężkie – pracowała od 6 rano do 23.00, z półgodzinną przerwą. Wiadomo też, że Emily bardzo nie lubiła pracy nauczycielskiej[11].
Bruksela
Aby zapewnić stabilność finansową rodzinie oraz uwolnić się od konieczności prac w roli guwernantek lub źle traktowanych nauczycielek, siostry Brontë postanowiły założyć pensję na plebanii. By zdobyć odpowiednie kwalifikacje (a w szczególności podnieść kwalifikacje językowe), 8 lutego 1842 Emily pojechała wraz z Charlotte do Brukseli, do szkoły językowej pani Héger. Wyjazd sfinansowała ciotka Branwel. Podróż (statkiem, pociągiem i dyliżansem) zajęła siostrom tydzień. Nauka w szkole obejmowała m.in. języki obce (francuski, niemiecki), muzykę i rysunek. Szkoła cieszyła się renomą i oferowała dobre warunki swoim uczennicom. Emily dokonała ogromnych postępów w nauce[12].
Po kilku miesiącach przełożona pensji, madame Héger, zaproponowała siostrom posady nauczycielek (Charlotte uczyła języka angielskiego, a Emily muzyki). Mogły dzięki temu kontynuować naukę, dostając za pracę mieszkanie i wyżywienie[13]. Wróciły do Haworth 8 listopada 1842 na pogrzeb ciotki. Śmierć panny Branwell spowodowała, że Emily musiała zrezygnować z powrotu do szkoły madame Héger i zająć się domem. Podjęła się tego z dużymi zdolnościami organizatorskimi i energią, jednocześnie dobrze inwestując pozostawiony przez ciotkę spadek. Tym samym część trosk materialnych rodziny Brontë została uśmierzona[14].
Dalsze lata
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Gondal_Poems.jpg/240px-Gondal_Poems.jpg)
W 1845 roku Charlotte przypadkowo przeczytała ręcznie zapisany tomik wierszy napisanych przez Emily. Choć Emily twórczością literacką zajmowała się przez całe życie, nie pozwalała innym czytać swoich utworów. Charlotte była zachwycona i zdumiona wysoką wartością utworów siostry, dostrzegając w nich dziką, melancholijną i podniosłą melodię[15]. Swoje wiersze zaprezentowała Charlotte również Anna. Trzy siostry zdecydowały, że zbiorą swoje utwory i wydadzą je w jednym tomiku, pod trzema (męskimi) pseudonimami (Emily występowała jako Ellis Bell[1]). Tomik Poems by Currer, Ellis and Acton Bell ukazał się w maju 1846 roku, nakładem wydawnictwa Aylott and Jones[16][2]. Choć wiersze zdobyły pewne pozytywne recenzje, to jednak nie zyskały popularności – sprzedały się tylko 2 egzemplarze tomu, siostry zdecydowały więc o wycofaniu nakładu[17].
Nie wiadomo dokładnie, kiedy Emily Brontë rozpoczęła pisanie powieści Wichrowe Wzgórza. Było to prawdopodobnie jesienią 1845 roku. Utwór wydany został w 1847 pod pseudonimem Ellis Bell. Ponieważ w tym samym czasie ogromną popularnością cieszyła się powieść Charlotte Dziwne losy Jane Eyre, również opublikowana pod pseudonimem o nazwisku Bell, czytelnicy zainteresowali się także Wichrowymi Wzgórzami[18]. Powieść zyskała nieprzychylne recenzje, ganiono ją za to, że jest brutalna i ponura[19]. Nie miało to dobrego wpływu na Emily, która miała naturę samotniczą, była domatorką spragnioną spokoju ducha, a do pomysłu wydania swojej twórczości od początku odnosiła się niechętnie. Emily odsunęła się od Charlotte, którą mogła uważać za odpowiedzialną za całe zamieszanie i zbliżyła się do brata, Branwella. Pełnił on rolę rodzinnego wyrzutka, którego wieloletnia niemożność znalezienia zawodu czy utrzymania posady, uzależnienie od opium i alkoholu, kłopoty miłosne i załamania nerwowe były przyczyną cierpień całej rodziny[20].
Powieści sióstr Brontë sprzedawały się dobrze, budziły też zainteresowanie czytelników. Nikt jednak (nawet wydawca) nie znał tożsamości autorek. Spekulowano, że choć wydano je pod 3 różnymi nazwiskami, to autor jest w istocie jeden, a całe zamieszanie z autorstwem było w istocie wywołane przez wydawcę, aby podnieść zainteresowanie książkami. Aby ukrócić te spekulacje, Charlotte zdecydowała, że należy się ujawnić. W lipcu 1848 roku wraz z Anną udała się do wydawcy, Georga Smitha i przedstawiła mu dwie z trzech autorek piszących jako bracia Bell, w tym tożsamość autorki Wichrowych Wzgórz. Ceniąca sobie samotność i spokój Emily nie była zadowolona z pozbawienia anonimowości i miała o to duży żal do siostry[21].
We wrześniu 1848 roku zmarł Branwell, podczas pogrzebu Emily zaziębiła się. Odmawiała wszelkiego leczenia i przyjmowania jakichkolwiek leków. Z czasem z prawdopodobnie łatwej do wyleczenia choroby wywiązało się zapalenie płuc, pojawiły się też objawy gruźlicy. Emily nadal nie podejmowała leczenia – nie chciała położyć się do łóżka, skontaktować z lekarzem ani brać leków. Dopiero w dniu swojej śmierci zgodziła się położyć na sofie i pozwoliła na wezwanie lekarza. Na leczenie było już jednak za późno. Zmarła 19 grudnia 1848 roku, w wieku 30 lat[22].
Kontrowersje
W książce Charlotte Brontë i jej siostry śpiące Eryk Ostrowski sugeruje, bazując głównie na analizie samych tekstów literackich, że autorką wszystkich dzieł sióstr Brontë była najstarsza z nich: Charlotte Brontë. Autor uważa, że Charlotte przypisała autorstwo kilku swoich powieści młodszym siostrom, aby zabezpieczyć ich egzystencję na wypadek śmierci ojca[23].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Emily Bronte, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2018-07-30] (ang.).
- ↑ a b Brontë Emily Jane, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-07-30] .
- ↑ Emily Brontë, Writer (1818–1848). biography.com. [dostęp 2018-07-30]. (ang.).
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XXXVII.
- ↑ a b Bałutowa 1990 ↓, s. XXXVIII
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XLI-XLII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XXXIX.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XLVI-XLVII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XLIII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XLV.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. XLVIII-L.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. L-LIII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LIV.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LV.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LX.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXI.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXIII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXIV.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXV.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXVII.
- ↑ Bałutowa 1990 ↓, s. LXVIII.
- ↑ za:E. Ostrowski: „Charlotte Brontë i jej siostry śpiące”. 2012 r.
Bibliografia
- Anna Przedpełska-Trzeciakowska: Na plebanii w Haworth. Dzieje rodziny Brontë. Prószyński i S-ka, Sierpień 1998. ISBN 83-7180-233-1.
- Eryk Ostrowski: Charlotte Brontë i jej siostry śpiące. MG, 2012. ISBN 978-83-7779-148-6.
- BronisławaB. Bałutowa BronisławaB., Wstęp, [w:] EmilyE. Brontë, Wichrowe Wzgórza, Biblioteka Narodowa. Seria 2, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, ISBN 83-04-03056-X .
Linki zewnętrzne
- C. D. Merriman: Emily Bronte (1818-1849). 2007. [dostęp 2009-07-30]. (ang.).
- ISNI: 0000000121446173
- VIAF: 97097302
- ULAN: 500001046
- LCCN: n79018755
- GND: 118638017
- NDL: 00434468
- LIBRIS: xv8bb3pg49thgvx
- BnF: 118941463
- SUDOC: 026754517
- SBN: CFIV026603
- NLA: 35022405
- NKC: jn19990201021
- DBNL: bron012
- BNE: XX1149235
- NTA: 069002274
- BIBSYS: 90056412
- CiNii: DA00405749
- Open Library: OL24529A
- PLWABN: 9810584868305606
- NUKAT: n93080399
- OBIN: 3524
- J9U: 987007259130105171
- PTBNP: 17611
- CANTIC: a10443708
- LNB: 000026024
- NSK: 000056538
- BNA: 000034751
- CONOR: 9633635
- BNC: 000034766
- ΕΒΕ: 63321
- BLBNB: 000566491
- KRNLK: KAC199603553
- LIH: LNB:V*366117;=BK
- PWN: 3880940
- Britannica: biography/Emily-Bronte
- NE.se: emily-bronte
- SNL: Emily_Brontë
- VLE: emily-jane-bronte
- Catalana: 0012383
- DSDE: Emily_Brontë