Eugeniusz Tyrajski
Eugeniusz Tyrajski (2017) | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 8 października 1926 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 26 grudnia 2019 | ||
Przebieg służby | |||
Siły zbrojne |
| ||
Jednostki | Szare Szeregi, pułk „Baszta” | ||
Główne wojny i bitwy | powstanie warszawskie | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Tablica_Eugeniusz_Tyrajski_ul._Belwederska_17_w_Warszawie.jpg/220px-Tablica_Eugeniusz_Tyrajski_ul._Belwederska_17_w_Warszawie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/E._Tyrajski.jpg/220px-E._Tyrajski.jpg)
Eugeniusz Tyrajski ps. Sęk (ur. 8 października 1926 w Nowym Brwilnie koło Płocka[1], zm. 26 grudnia 2019[2] w Warszawie) – polski żołnierz podziemia niepodległościowego w okresie II wojny światowej, członek Szarych Szeregów i Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, wiceprezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich, podpułkownik w stanie spoczynku[3].
Życiorys
Syn Józefa i Janiny. Jego ojciec walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej, później był kierownikiem działu stereotypii w drukarni prasowej przy ul. Marszałkowskiej. Mieszkał z rodzicami przy ul. Fabrycznej[4]. Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 29 przy ul. Zagórnej. Ukończył ją w czerwcu 1939. W okresie międzywojennym był aktywnym członkiem harcerstwa (zdobył m.in. Krzyż Harcerski).
Podczas okupacji uczęszczał na tajne komplety gimnazjalne. Od 1941 był członkiem Szarych Szeregów w ramach hufca Mokotów Górny, uczestniczył w akcjach małego sabotażu. W 1943 został członkiem kompanii K-2 w batalionie „Karpaty” wchodzącym w skład pułku „Baszta”.
Uczestnik powstania warszawskiego na Służewcu (1 sierpnia 1944 brał udział w nieudanym ataku na tor wyścigów konnych) i Czerniakowie[4]. 2 września dostał się do niewoli na Sadybie i wraz z ludnością cywilną trafił do obozu w Pruszkowie[4]. Został wywieziony do obozu w Bossen, skąd trafił do Prieros[4]. Uciekł stamtąd w lutym 1945[4].
Wrócił do Warszawy w lipcu 1946[4]. Pracował jako księgowy w przedsiębiorstwach związanych z leśnictwem i Oddziale Stołecznym PTTK[4]. W latach 80. był skarbnikiem Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego[4]. Od 1990 był członkiem Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich[4]. W ostatnich pięciu latach życia był jego wiceprezesem, odpowiedzialnym za finanse stowarzyszenia[4].
Podczas obchodów 70. rocznicy powstania w getcie warszawskim brał udział w uruchomieniu instalacji świetlnej w hołdzie uczestnikom powstania w getcie oraz powstańcom warszawskim. Eugeniusz Tyrajski włączał instalację w Muzeum Powstania Warszawskiego, a przed Muzeum Historii Żydów Polskich – Symcha Ratajzer-Rotem ps. „Kazik”[5].
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 98-4-6/7)[6].
Życie prywatne
12 sierpnia 1945 wziął ślub z poznaną w czasie powstania sanitariuszką, Teresą Kuklińską (1926–2006)[7].
Odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2005[8]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2000[9][10]
- Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie – 1995[11]
- Medal „Pro Patria” – 2012[12]
- Odznaka okolicznościowa „Medal Honorowy Powstania Warszawskiego 1944, 1 VIII – 2 X” – 2016[13]
Upamiętnienie
Tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Belwederskiej 17, w którym mieszkał Eugeniusz Tyrajski, odsłonięta w 2021[14].
Przypisy
- ↑ Piotr Rozwadowski (red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 6. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2004, s. 605. ISBN 83-11-09586-8.
- ↑ Tomasz Urzykowski: Nie żyje Eugeniusz Tyrajski, wiceprezes Związku Powstańców Warszawskich. Warszawa.Wyborcza.pl, 2019-12-27. [dostęp 2019-12-27].
- ↑ Biogramy. powstanie1944.pl. [dostęp 1944-10-04].
- ↑ a b c d e f g h i j Tomasz Urzykowski. Pilnował finansów powstańców. „Gazeta Stołeczna”, s. 2, 28–29 grudnia 2019.
- ↑ W hołdzie ofiarom. "Mimo różnic w obu powstaniach, jest pewna wspólnota losu Polaków i Żydów w okupowanej stolicy" [online], wpolityce.pl [dostęp 2013-04-20] (pol.).
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ANTONINA KUKLIŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-03] .
- ↑ Powstańcze Biogramy - Teresa Kuklińska [online], www.1944.pl [dostęp 2018-02-17] (ang.).
- ↑ M.P. z 2005 r. nr 74, poz. 1014 – pkt 1.
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 21, poz. 432 – pkt 7.
- ↑ Odznaczenia w Pałacu Prezydenckim. prezydent.pl, 2000-05-08. [dostęp 2000-05-08]. (pol.).
- ↑ M.P. z 1995 r. nr 47, poz. 536 – pkt 1047.
- ↑ Uroczystość wręczenia odznaczeń w Pałacu na Wodzie w warszawskich Łazienkach. udsikor.pl, 2012-01-09. [dostęp 2014-01-02]. (pol.).
- ↑ Uczestnicy Powstania Warszawskiego odznaczeni. polska-zbrojna.pl, 2016-08-03. [dostęp 2017-05-15]. (pol.).
- ↑ Odsłonięcie tablicy powstańca ppłk. Eugeniusza Tyrajskiego. [w:] Urząd Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy [on-line]. 11 października 2021. [dostęp 2021-10-17].
Bibliografia
- Eugeniusz Tyrajski [online], 1944.pl [dostęp 2014-01-02] (pol.).
- Życie oddać za ukochaną Ojczyznę [online], naszdziennik.pl [dostęp 2014-09-17] (pol.).
- Powstańcze relacje świadków. Wojenne wspomnienia Eugeniusza Tyrajskiego - żołnierza z "Baszty" [online], sppw1944.org [dostęp 2014-01-02] (pol.).