Fiołek wonny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | malpigiowce | ||
Rodzina | fiołkowate | ||
Rodzaj | fiołek | ||
Gatunek | fiołek wonny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Viola odorata L. Sp. pl. 2:934. 1753 | |||
|
Fiołek wonny, fiołek pachnący (Viola odorata L.) – gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie, w zachodniej Azji (Cypr, Turcja) i północnej Afryce (Makaronezja, Wyspy Kanaryjskie)[3]. W Polsce średnio pospolity na niżu i w niższych położeniach górskich. Uprawiany i często dziczejący.
Morfologia
- Pokrój
- Płożący, ze ścielącymi się rozłogami. Wysokość 5–10 cm.
- Liście
- Omszone, od spodu błyszczące, nerkowate lub jajowate, u nasady sercowate. Przylistki frędzlowate, lancetowate, o szerokości 3–4 mm.
- Kwiaty
- Ciemnofioletowe, rzadziej białe, wonne. Płatek dolny na szczycie wycięty, działki tępe.
- Owoce
- Torebka kulistawa, owłosiona.
- Część podziemna
- Kłącze.
- Liść
- Przylistek
- Kwiat
- Kwiat
- Owoc
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od marca do kwietnia. Zasiedla widne lasy liściaste i ich skraje, zarośla, trawiaste polany, trawniki. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Glechometalia[4]. Jest rośliną półzimozieloną – część liści pozostaje do okresu wiosny. Rośnie na stanowiskach półcienistych lub cienistych, na glebie próchniczej, lekko wilgotnej[5].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: Ziele fiołka wonnego z korzeniami (Herba Violae odoratae cum radicibus) zawiera wiolinę, wiolatozyd, pochodne delfinidyny (wiolanina), olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest iron, saponiny triterpenowe, śluz.
- Działanie: działa wykrztuśnie, napotnie, moczopędnie, odkażająco, żółciopędnie i rozkurczowo. Upłynnia zalegający śluz w drogach oddechowych, ułatwiając jego wydalenie. Przedawkowanie powoduje nudności, wymioty i biegunkę.
- Zbiór i suszenie: w porze kwitnienia. Surowiec suszy się w temp. 20–40 °C.
- Sztuka kulinarna: liście fiołka można dodawać do wiosennych zup. Kwiaty dawniej kandyzowano, produkowano z nich syrop na kaszel[6] oraz używano ich do aromatyzowania octu.
- Uprawiany jako roślina ozdobna ze względu na swój bardzo przyjemny zapach oraz piękne kwiaty.
Zmienność
Tworzy mieszańce z fiołkiem białym, f. bławatkowym, f. kosmatym, f. pagórkowym[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-11-30] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Wymarzonyogrod: Fiołek wonny. 2013. [dostęp 2013-04-10]. (pol.).
- ↑ Przyprawy z łąk i lasów – Różne przysmaki – Vademecum smakosza / nawidelcu.pl
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- GND: 4168487-4
- Britannica: plant/Viola-odorata
- SNL: marsfiol
- DSDE: martsviol
- BioLib: 38863
- EoL: 584573
- EUNIS: 185309
- Flora of China: 200014395
- Flora of North America: 200014395
- FloraWeb: 6384
- GBIF: 5331181
- identyfikator iNaturalist: 55845
- IPNI: 868828-1
- ITIS: 22122
- NCBI: 97441
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2459312
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:868828-1
- Tela Botanica: 72389
- identyfikator Tropicos: 33800067
- USDA PLANTS: VIOD
- CoL: 5BH9J