François Chapeville
Imię i nazwisko urodzenia | Franciszek Chrapkiewicz |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 2 stycznia 1924 |
Data i miejsce śmierci | 30 listopada 2020 |
Zawód, zajęcie | biochemik |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
François Chapeville (ur. 2 stycznia 1924 w Godowej jako Franciszek Chrapkiewicz, zm. 30 listopada 2020 w Paryżu[1]) – polski i francuski biochemik.
Życiorys
Urodził się w ówczesnym województwie lwowskim jako syn Józefa i Stanisławy z domu Wnęk. W 1951 zawarł związek małżeński z malarką Renée Bouvier.
Przed II wojną światową ukończył szkołę podstawową i trzy klasy gimnazjum w Strzyżowie. Należał do harcerstwa. Okres okupacji niemieckiej spędził w Godowej, pomagając ojcu w garbowaniu skór. Pracował też w niemieckiej firmie budującej tunel w Żarnowskiej Górze. Jego rodzice zostali zamordowani w 1944 we własnym domu przez niezidentyfikowaną bojówkę AK podejrzewającą Chrapkiewiczów o kolaborację z Niemcami. Franciszek Chrapkiewicz wyjechał do Chabówki i Poronina, gdzie pracował w tartakach. Trafił do Krakowa zaraz po jego wyzwoleniu. Tam został aresztowany przez funkcjonariuszy UB w trakcie akcji odbicia więźniów politycznych. W 1945 objęła go amnestia. W 1946 uciekł przez Szczecin i Berlin na tereny Niemiec, na których stacjonowała dywizja pancerna generała Stanisława Maczka. Tam ukończył szkołę średnią, po czym wyjechał do Francji. Podjął studia weterynaryjne na École nationale vétérinaire d’Alfort, a po ich ukończeniu w 1951 studia w dziedzinie biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Paryskim. W 1952 uzyskał doktorat z weterynarii, a w 1960 doktorat z nauk przyrodniczych. W 1953 przyjął francuskie obywatelstwo, zmienił imię i nazwisko na François Chapeville, podjął zatrudnienie w Centre national de la recherche scientifique.
W dziedzinie farmakologii odkrył i opisał właściwości hirudyny. Prowadził badania nad metabolizmem związków siarki. Odkrycia w tej dziedzinie wzbudziły zainteresowanie m.in. Fritza Lipmanna, który zaprosił Franciszka Chrapkiewicza w 1961 do współpracy w jego laboratorium na Uniwersytecie Rockefellera w Nowym Jorku. Tam dokonał kolejnego odkrycia: wyjaśnił mechanizm informowania tworzących się białek o tym, jaka ma być struktura powstającego organizmu. W 1962 wrócił do Francji, gdzie Jacques Monod doprowadził do mianowania go profesorem Sorbony i przydzielenia laboratorium badawczego. Tam rozszerzył swoje badania na mechanizmy funkcjonowania genomu, jak również na wirusologię roślin i embriologię. Przeszedł na emeryturę w 1991.
Prowadził wykłady w Paryżu, Orsay, Cambridge, Nowym Jorku, Lagos i Tokio. Pełnił różne funkcje w około 20 komitetach i radach naukowych, udzielał się jako ekspert i doradca na szczeblach ministerialnych. Autor i współautor ponad 200 publikacji.
Od czasu przemian politycznych z 1989 regularnie odwiedzał Podkarpacie[2]. Założył Towarzystwo na Rzecz Rehabilitacji Zdrowotnej w Strzyżowie. Był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk[3].
Odznaczenia i wyróżnienia
- Kawaler Orderu Zasługi Rolniczej (1981)
- Order Palm Akademickich (1985)
- Kawaler Legii Honorowej (1991)
- Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1991)
- Tytuł honorowego obywatela Strzyżowa (1991)[4]
- Doctor honoris causa Akademii Medycznej w Krakowie (1991)
- Medal Polskiej Akademii Nauk im. Mikołaja Kopernika (1999)
- Doctor honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego (2008)
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2013)[5]
Publikacje
- François Chapeville, Biochimie d'hérédité, Paryż 1970.
- François Chapeville, Hubert Clauser (red.), Biochimie, Paryż 1974.
- François Chapeville, Anne-Lise Haenni, Biosynthèse de protéines, Paryż 1982.
Przypisy
- ↑ Zmarł prof. Chrapkiewicz – francuski biochemik rodem z Podkarpacia. radio.rzeszow.pl, 30 listopada 2020. [dostęp 2020-11-30].
- ↑ Aneta Gieroń: Nie żyje prof. Franciszek Chrapkiewicz-Chapeville. biznesistyl.pl, 30 listopada 2020. [dostęp 2020-12-10].
- ↑ Prof. czł. PAN François Chapeville, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2015-04-18] .
- ↑ Honorowi obywatele. strzyzow.pl. [dostęp 2015-04-18].
- ↑ M.P. z 2013 r. poz. 860
Bibliografia
- Józef Nowakowski, Stanisław Urbanik (red.), Z Godowej w świat. Materiały do biografii prof. Franciszka Chrapkiewicza-Chapeville, Rzeszów 2006.
- ISNI: 0000000110780969, 0000000002769412
- VIAF: 94623271, 311842307, 7582669, 305112851
- LCCN: n80086687
- GND: 108034933
- BnF: 13980833z
- SUDOC: 059733152, 181733684
- NLA: 36413131
- NKC: nlk20050171474
- NTA: 068346735
- BIBSYS: 90157725
- CiNii: DA02371400
- PLWABN: 9810632482105606
- NUKAT: n2009142500
- J9U: 987007430408205171
- LIH: LNB:BzpL;=CI
- PAN: CHAPEVILLE, Francois
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 76529