Gąska karbowana
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | gąskowate | ||
Rodzaj | gąska | ||
Gatunek | gąska karbowana | ||
Nazwa systematyczna | |||
Tricholoma acerbum (Bull.) Quél. Mém. Soc. Émul. Montbéliard, Sér. 2 5: 77 (1872) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tricholoma_acerbum_512875.jpg/240px-Tricholoma_acerbum_512875.jpg)
Gąska karbowana (Tricholoma acerbum (Bull.) Quél.) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy zdiagnozował go Jean Baptiste François Bulliard w 1792 r. nadając mu nazwę Agaricus acerbus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu Lucien Quélet w 1872 r.[1] Niektóre synonimy[2]:
- Agaricus acerbus Bull. 1792
- Gyrophila acerba (Bull.) Quél. 1886
- Tricholoma acerbum var. roseoacerbum (A. Riva) Blanco-Dios 2015
- Tricholoma roseoacerbum A. Riva 1984
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r.[3] W internetowym atlasie grzybów jest także nazwa gąska różowosmugowa dla synonimu Tricholoma roseoacerbum[4].
Morfologia
- Kapelusz
O średnicy do 15 cm, początkowo półkulisty, potem wypukły, na koniec płaski. Brzeg zawsze podwinięty i prążkowany. Powierzchnia sucha i gładka, przeważnie żółtawo płowa, ale często z czerwonobrązowym środkiem[5].
- Blaszki
Gęste, wąsko przyrośnięte, początkowo kremowo-białe lub jasnożółtawe, potem pokryte czerwonawo-brązowymi plamami. Dają się łatwo oddzielić. Ostrza gładkie[5].
- Trzon
Wysokość 6–10 cm, szerokość 2,5–3,5 cm, twardy, walcowaty, przy podstawie zwężony, pełny. Powierzchnia podłużnie włóknista, górą ziarnista, początkowo kredowobiała, potem brązowiejąca[5].
Mięsisty, o brzydkim zapachu. W smaku po chwili ostrogorzki[5].
- Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne lub jajowate, gładkie, 5–7 × 3,5–5 μm z wyrostkiem wnękowym, nieamyloidalne[6].
Występowanie
Znane jest występowanie gąski karbowanej w Ameryce Północnej, Europie, Maroku, Korei i Japonii[7]. Władysław Wojewoda w zestawieniu wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski przytacza 4 jej stanowiska z uwagą, że jest to gatunek rzadki. Bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów[8]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek zagrożony wymarciem, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[9]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Szwajcarii, Niemczech, Litwie, Szwecji[3].
Grzyb mykoryzowy. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, zwłaszcza na wapiennych glebach i w łęgach na ilastym podłożu, głównie pod dębami. Owocniki pojawiają się zwykle od sierpnia do października[5].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2021-07-17] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2024-06-12] .
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ Tricholoma roseoacerbum (gąska różowosmugowa) [online] [dostęp 2024-06-12] .
- ↑ a b c d e PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1 .
- ↑ Tricholoma acerbum (Bull.) Quél. – Bitter Knight [online], First Nature [dostęp 2021-07-17] .
- ↑ DiscoverLife [online] [dostęp 2021-07-17] .
- ↑ Aktualne stanowiska Tricholoma acerbum w Polsce [online] [dostęp 2021-07-17] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .