Gęśnica wiosenna
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | kępkowcowate | ||
Rodzaj | gęśnica | ||
Gatunek | gęśnica wiosenna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Calocybe gambosa (Fr.) Donk Nova Hedwigia, Beih. 5: 42 (1962) | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/St_George%27s_mushrooms.jpg/220px-St_George%27s_mushrooms.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Calocybe_gambosa_080420wa.jpg/240px-Calocybe_gambosa_080420wa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Calocybe_gambosa_959.jpg/240px-Calocybe_gambosa_959.jpg)
Gęśnica wiosenna (Calocybe gambosa (Fr.) Donk) – gatunek grzybów z rodziny kępkowcowatych (Lyophyllaceae)[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Calocybe, Lyophyllaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].
Po raz pierwszy opisał go w 1821 r. Elias Fries, nadając mu nazwę Agaricus gambosus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1962 r. Marinus Anton Donk, przenosząc go do rodzaju Calocybe[2].
Synonimów ma ponad 20. Niektóre z nich to[3]:
- Agaricus albellus DC. 1805
- Agaricus aromaticus Roques 1832
- Agaricus gambosus Fr. 1821
- Agaricus georgii L. 1753
- Calocybe gambosa (Fr.) Singer 1951
- Calocybe georgii var. aromatica Pilát 1965
- Calocybe georgii var. gambosa (Fr.) Kalamees 1994
- Gyrophila georgii (L.) Quél. 1886
- Lyophyllum gambosum (Fr.) Singer 1943
- Tricholoma gambosum (Fr.) P. Kumm. 1871
- Tricholoma georgii (L.) Quél. 1872
Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka syrojeszka żółta, bedłka podkowiasta, bedłka biaława, gąska wiosenna, majówka wiosenna[4].
Morfologia
- Kapelusz
Średnica 6–12 cm, u młodych okazów ma kształt od dzwonkowatego do stożkowatego, u starszych łukowaty, na koniec płasko rozpostarty. Kapelusz niehigrofaniczny, grubomięsisty, zazwyczaj z niewielkim i tępym garbem, jego brzeg jest długo podwinięty i często pofalowany. Powierzchnia gładka, matowa o barwie od białawej do kremowej[5].
- Blaszki
Cienkie i gęste, przy trzonie wykrojone ząbkiem i przyrośnięte. U młodych okazów białawe lub kremowe, u starszych bladoochrowe[5].
Wysokość 4–9 cm, grubość 1,5–4 cm, u młodych okazów beczułkowaty, u starszych walcowaty. Jest twardy i pełny, powierzchnia gładka, o barwie od białej do kremowej, w dolnej części często bladoochrowa[5].
Białawy, gruby. Smak łagodny, zapach świeżej mąki. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu[6].
Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 4–7 × 2–3,5 μm[6].
- Gatunki podobne
- dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum). Jest bardziej różowawa, niebezpieczeństwo pomylenia występuje szczególnie w przypadku młodych okazów, gdyż blaszki obydwu tych gatunków w młodości są białe. U starszych okazów wieruszki blaszki stają się różowe, a wysyp zarodników również jest różowy[6],
- strzępiak ceglasty (Inocybe erubescens). Ma większy garb na kapeluszu, rośnie w lasach i ma czerwonawy odcień[5]. Występowanie i siedlisko ==
Występuje głównie w Europie, ale podano jego stanowiska również z terenów USA oraz Japonii[7]. W Polsce gatunek pospolity, czasami tworzący czarcie kręgi[6].
Występowanie i siedlisko
Rośnie na ziemi na łąkach, pastwiskach, obrzeżach lasów, w ogrodach, zaroślach, na trawiastych zboczach, na niżu, na wyżynach i terenach podgórskich. Owocniki pojawiają się wiosną (od kwietnia do czerwca), wyjątkowo jednak również w lipcu, a w niektórych latach nawet późną jesienią[8].
Znaczenie
Saprotrof[4]. Dobry grzyb jadalny, istnieje jednak niebezpieczeństwo pomylenia z silnie trującą dzwonkówką trującą[5]. Są też podzielone opinie na temat jego wartości smakowych. Podczas gdy niektórzy uważają go za grzyb bardzo smaczny, przez innych jego charakterystyczny i nieznikający podczas gotowania smak jest uważany za niemiły, a nawet nie do zniesienia[9].
Przypisy
- ↑ Calocybe gambosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] .
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 92, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d e PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 24, ISBN 978-83-245-9550-1 .
- ↑ a b c d BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 323, ISBN 83-09-00714-0 .
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2014-04-18] .
- ↑ AlbertA. Pilát AlbertA., OttoO. Ušák OttoO., Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977, s. 76 .
- ↑ AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 137, ISBN 978-83-258-0588-3 .
- SNL: vårfagerhatt