George Wallace
![]() | Ten artykuł dotyczy amerykańskiego polityka. Zobacz też: film biograficzny o George’u Wallasie. |
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 25 sierpnia 1919 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 września 1998 | ||
50. Gubernator stanu Alabama | |||
Okres | od 14 stycznia 1963 | ||
Przynależność polityczna | Partia Demokratyczna | ||
Poprzednik | John Patterson | ||
Następca | Lurleen Wallace | ||
53. Gubernator stanu Alabama | |||
Okres | od 18 stycznia 1971 | ||
Poprzednik | Albert Brewer | ||
Następca | Fob James | ||
56. Gubernator stanu Alabama | |||
Okres | od 17 stycznia 1983 | ||
Poprzednik | |||
Następca | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Wallace_at_University_of_Alabama_edit2.jpg/240px-Wallace_at_University_of_Alabama_edit2.jpg)
George Corley Wallace (ur. 25 sierpnia 1919, zm. 13 września 1998) – amerykański polityk, czterokrotny gubernator południowego stanu Alabama, a także czterokrotny kandydat na urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych (w 1964, 1972 i 1976 jako kandydat Partii Demokratycznej oraz w 1968 jako kandydat Amerykańskiej Partii Niezależnych). W latach 60. i później był ważną figurą na amerykańskiej scenie politycznej. Wallace notorycznie sprzeciwiał się desegregacji, wspierał prawa Jima Crowa podczas ruchu praw obywatelskich, odwołując się do tego w swojej mowie zaprzysiężającej słowami: "segregacja teraz, segregacja jutro, segregacja zawsze"[1]. W 1965 Martin Luther King Jr. nazwał Wallace'a "prawdopodobnie najniebezpieczniejszym rasistą w Ameryce w dniu dzisiejszym"[2].
Życiorys
Wallace pochodził z niezamożnej, wykształconej i liberalnej rodziny, z okręgu Barbour w południowo-zachodniej Alabamie. Jego dziadek był lekarzem, leczył zarówno białych i czarnych mieszkańców hrabstwa, często nieodpłatnie. W szkole średniej pasjonował się boksem i w latach 1936–1937 był mistrzem Alabamy w wadze koguciej, a w następnych latach udzielał się jako sędzia bokserski[3]. Był trzykrotnie żonaty, ze swą pierwszą żoną Lurleen Wallace miał czwórkę dzieci.
Od najmłodszych lat interesował się polityką i w wieku 10 lat został gońcem senatu stanowego Alabamy, a trzy lata później towarzyszył ojcu przy pracy w komisji wyborczej. W 1938 r. był szefem kampanii ojca w wygranych wyborach na stanowisko sędziego sądu do spraw spadkowych. W 1942 r. na Uniwersytecie Alabamy w Tuscaloosie uzyskał dyplom w zakresie prawa i przez pewien czas pracował w prokuraturze stanowej[3]. W czasie II wojny światowej służył w lotnictwie.
Karierę polityczną rozpoczął w 1946, kiedy został wybrany posłem do izby niższej legislatury stanu Alabama. W tym okresie podzielał poglądy Jima Folsoma i jako poseł zgłaszał projekty licznych programów socjalnych oraz podniesienia podatków dla najbogatszych[3]. W 1948 był delegatem na konwencję wyborczą partii demokratycznej. Stanął wtedy w opozycji do kandydata właściwej organizacji partyjnej, ówczesnego prezydenta Harry’ego Trumana, i wraz z grupą południowych demokratów poparł gubernatora Karoliny Południowej Stroma Thurmonda (późniejszego wieloletniego przewodniczącego pro tempore Senatu Stanów Zjednoczonych). Warto odnotować, że Truman mimo odmówienia mu poparcia tak ze strony konserwatywnego, jak i liberalnego skrzydła partii, wygrał wybory.
W 1952 r. został sędzią stanowym i jako pierwszy w Alabamie zwracał się do czarnych adwokatów, świadków i oskarżonych z użyciem form „pan”, „pani”. W 1958 daremnie starał się o nominację alabamskiej organizacji demokratów na gubernatora, pokonany w prawyborach przez przyszłego gubernatora Johna Pattersona. W kampanii ostro potępiał Ku Klux Klan, ale nie proponował zniesienia segregacji. Po porażce zdecydował się zmienić głoszone poglądy dotyczące segregacji rasowej, czego powodem były rosnące napięcia rasowe w stanie i radykalizacja elektoratu. W 1962 ponowił próbę, uzyskał nominację i wygrał[3] w tym zdominowanym ówcześnie przez demokratów stanie.
Jako gubernator reprezentował tendencje konserwatywne i rasistowskie, w mowie inauguracyjnej obiecał „segregację na zawsze”, stał w wyraźnej opozycji wobec ówczesnego liberalnego kierownictwa partii i prezydentów Kennedy’ego i Johnsona. W 1963 osobiście zagrodził drogę dwojgu czarnoskórym uczniom, którzy chcieli się rozpocząć naukę w stanowym uniwersytecie. Dopiero stanowcza interwencja administracji prezydenckiej zmusiła go do ustąpienia. Dzięki temu wydarzeniu uzyskał ogólnokrajową rozpoznawalność, od tego czasu jeździł po USA, gromadząc na wiecach tłumy konserwatywnych, białych wyborców[3].
Zasłynął z zaciekłej obrony segregacji rasowej, brutalnego rozpędzania pokojowych demonstracji murzyńskich (dlatego zyskał poparcie Zjednoczonych Klanów Ameryki). W 1964 bezskutecznie usiłował uzyskać nominację swojej partii na prezydenta. Nominację tę bez trudu zdobył wówczas prezydent Lyndon Johnson. W wyborczym roku 1966 Wallace musiał uwzględnić zakaz stanowej konstytucji sprawowania funkcji gubernatora dwie kadencje z rzędu. Kiedy nie udało mu się zmienić tego przepisu, wystawił kandydaturę swojej chorej na raka żony Lurleen i po jej zwycięstwie nadal rządził stanem.
W 1968 ponownie kandydował na prezydenta, tym razem jako kandydat niezależny[3]. Odwoływał się do dziewiętnastowiecznego ruchu populistycznego, sprzeciwiającego się bankierom z północy, wielkim plantatorom, bogaczom[4]. W wyborach listopadowych uzyskał 10 milionów głosów i zwyciężył w 5 stanach południowych, zdobywając w Kolegium Elektorów 46 głosów[3]. Było to jednak za mało, aby – jak liczył – uniemożliwić wybór prezydenta i przenieść głosowanie do Kongresu (jeśli żaden z kandydatów na prezydenta nie uzyska ponad połowy głosów w Kolegium Elektorskim, o wyborze prezydenta decyduje Izba Reprezentantów, a wiceprezydenta Senat), gdzie mógłby stać się „języczkiem u wagi”. Wówczas jego kandydatem na wiceprezydenta był emerytowany generał Curtis LeMay, pod którego dowództwem służył Wallace w czasie wojny. Później Wallace pełnił urząd gubernatora Alabamy w latach 1971–1979 (dwie kadencje).
Sukces Wallace'a zmobilizował Partię Republikańską do przejęcia części jego postulatów, by zabezpieczyć się przed powstaniem możliwej konkurencyjnej partii o bardziej prawicowym programie. W efekcie tego Republikanie stali się reprezentantem konserwatywnych, białych wyborców z prowincji. Wallace bez powodzenia ubiegał się o zdobycie nominacji Partii Demokratycznej w 1972 r. W czasie jednego z wieców wyborczych w kampanii 1972 Arthur Bremer dokonał na niego nieudanego zamachu, w wyniku którego Wallace został sparaliżowany od pasa w dół i do końca życia musiał poruszać się na wózku inwalidzkim. Aż do zamachu sondaże dawały mu szanse zdobycia nominacji[3].
Po zamachu porzucił stanowisko rasistowskie, przeprosił czarnych za krzywdy, jakie spotkały ich z jego strony, i przeszedł na pozycje bardziej liberalne, zjednując sobie nawet pewien odsetek wyborców czarnoskórych. W latach 1983–1987 ponownie sprawował funkcję gubernatora Alabamy, którą uzyskał z poparciem afroamerykańskich działaczy[3]. Prezydent Jimmy Carter stawiał go często jako wzór zmiany sposobu myślenia.
Wallace zmarł 13 września 1998 w stolicy stanu Montgomery.
Obecność w popkulturze
Także w Polsce wyświetlano film biograficzny George Wallace, opowiadający o życiu gubernatora. Drugą żonę Wallace’a grała w nim Angelina Jolie.
Przypisy
- ↑ George Wallace, Segregation Symbol, Dies at 79. [w:] New York Times [on-line]. 14 września 1998.
- ↑ Alex Haley: Martin Luther King Jr.: Part 2 of a Candid Conversation With the Civil Rights Leader. [w:] Playboy [on-line]. styczeń 1965. [dostęp 2020-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 czerwca 2018)].
- ↑ a b c d e f g h i Segregacja rasowa na zawsze, czyli prototyp Donalda Trumpa [online], wyborcza.pl [dostęp 2019-01-14] (pol.).
- ↑ Faszyzm na arenie. W: Stanisław Brodzki: Mężowie i żony stanu. Warszawa: KiW, 1972, s. 190.
Linki zewnętrzne
- Biografia Alabama Department of Archives and History (ang.)
- p
- d
- e
|
- Britannica: biography/George-C-Wallace
- NE.se: george-wallace
- SNL: George_C._Wallace
- DSDE: George_C._Wallace