Gołąbek przyjemny
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | gołąbek | ||
Gatunek | gołąbek przyjemny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Russula amoenolens Romagn. Contribution a l’Etude de Quelques Aspergilles 21: 111 (1952) | |||
Zasięg | |||
![]() Zasięg w Europie | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Russula_amoenolens_%2848569393376%29.jpg/240px-Russula_amoenolens_%2848569393376%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Russula_amoenolens_1303086.jpg/240px-Russula_amoenolens_1303086.jpg)
Gołąbek przyjemny (Russula amoenolens Romagn.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1952 r. Henri Charles Louis Romagnesi i nadana przez niego nazwa naukowa jest aktualna[1]. Polską nazwę podała Alina Skirgiełło w 1991 r. Pochodzi od jego przyjemnego zapachu[2].
Morfologia
- Kapelusz
Średnica 3,5– 6 cm, kształt początkowo wypukły, później przechodzący w szeroko wypukły lub płaski, czasem na środku nieco wklęsły. Powierzchnia w stanie świeżym lepka, jasno lub ciemno żółtawobrązowa lub szarawobrązowy[3], czasami z oliwkowym odcieniem na środku, brzeg jaśniejszy, ale spotykane są także okazy o barwie kości słoniowej. Brzeg ostry, karbowano-gruzełkowaty. Skórka gładka, czasami delikatnie promieniście prążkowana, dająca się ściągnąć do połowy średnicy kapelusza[4].
- Blaszki
Dosyć gęste, cienkie, czasami rozwidlone, czasami z blaszeczkami, o szerokości do 5 mm, przy brzegu kapelusza ostre, początkowo białokremowe lub z szarawym odcieniem, u starych okazów ciemniejsze, często brązowawo plamiste z gęstymi zmarszczkami[4]
- Trzon
Wysokość 3–4,5 cm, grubość 0,9–1,5 cm, niemal walcowaty, nieco tylko szerszy dołem, początkowo pełny, ale szybko staje się komorowaty. Powierzchnia gładka, biała, w stanie świeżym błyszcząca[4].
Kruchy, dość gruby, początkowo biały, potem pod skórką żółtawy lub nieco brązowawy. Zapach przyjemny, podobny do zapachu wiśni, migdałów lub benzaldehydu, smak początkowo gorzki, potem cierpki, a nawet palący[4].
- Reakcje chemiczne
KOH na powierzchni kapelusza od ujemnej do lekko pomarańczowej. FeSO4 na powierzchni trzonu – brak zmiany barwy[3]. Cystydy w sulfowanilinie czerniejące[4].
- Cechy mikroskopowe
Podstawki 38–55 × 6,5–10 µm. Bazydiospory 7–8,5(–9) × 5–6,7 µm, elipsoidalne, brodawkowato-kolczaste z nielicznymi i krótkimi łączącymi je grzbietami, brodawki ostre i tępe o wysokości do 0,75 µm, liczne i amyloidalne. Cystydy 60–115 × 6,5–9 µm z kończykiem. Głęboko pod skórką liczne strzępki mleczne[4].
- Gatunki podobne
Od podobnego gołąbka grzebieniastego (Russula pectinata) gołąbek przyjemny odróżnia się bardziej owalnymi zarodnikami i barwą (g. grzebieniasty jest szarożółty do orzechowego). Gołąbek piekący (Russula sororia) odróżnia się bardziej kulistymi zarodnikami, kapeluszem o barwie od ciemnoochrowej lub sepiowej do brązowoszarej i silniejszym prążkowaniem kapelusza[4].
Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Australii i na Nowej Zelandii. Najwięcej stanowisk podano w Europie i jest tu szeroko rozprzestrzeniony[5]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył pięć stanowisk[2], w późniejszych latach podano następne[6]. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status gatunku rzadkiego – potencjalnie zagrożonego z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[7]. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną[8].
Naziemny grzyb mykoryzowy, występujący w lasach iglastych i liściastych, w parkach, przy drogach, zwłaszcza pod bukami i dębami[2], ale tworzy symbiozę z wieloma gatunkami drzew i często spotykany jest na trawiastych obszarach leśnych[3]. Owocniki tworzy zwykle od lipca do października[2].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2024-02-10] (ang.).
- ↑ a b c d WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 596, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c MichaelM. Kuo MichaelM., Russula amoenolens Romagn. [online], MushroomExpert [dostęp 2024-02-08] (ang.).
- ↑ a b c d e f g AlinaA. Skirgiełło AlinaA., Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota). Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), Warszawa-Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1998, s. 56, ISBN 83-01-09137-1 .
- ↑ Występowanie Russula amoenolens na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2024-02-08] (ang.).
- ↑ Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-02-10] (pol.).
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 69, ISBN 83-89648-38-5 .
- ↑ Aktualne stanowiska Russula amoenolens w Polsce [online], gbif.org [dostęp 2024-02-08] (ang.).