Goździcznik
![]() Goździcznik skalnicowy | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | goździkowate | ||
Rodzaj | goździcznik | ||
Nazwa systematyczna | |||
Petrorhagia (Ser.) Link Handb. 2: 235. ante Sep 1831[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Petrorhagia saxifraga (L.) Link[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Goździcznik (Petrorhagia (Ser.) Link) – rodzaj roślin z rodziny goździkowatych. Obejmuje 31 gatunków[5]. Występują one w Europie, południowo-zachodniej Azji i w północnej Afryce, z centrum zróżnicowania w basenie Morza Śródziemnego[5][6]. W Polsce jako rodzimy rośnie goździcznik wycięty P. prolifera, zadomowionym przybyszem jest goździcznik skalnicowy P. saxifraga, zaś przejściowo tylko dziczeje zawlekany goździcznik aksamitny P. dubia[7]. Niektóre gatunki rozprzestrzenione zostały na inne kontynenty, w tym stając się uciążliwymi roślinami inwazyjnymi, np. w Australii[6]. Goździczniki rosną w suchych murawach na skałach i stokach wzgórz. Goździcznik skalnicowy bywa uprawiany jako roślina ozdobna[8].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny o licznych, wzniesionych i szorstkich łodygach[9], pojedynczych lub rozgałęzionych, u nasady często drewniejących[4].
- Liście
- Naprzeciwległe, wąskie, na szczycie zaostrzone, u nasady zrośnięte w pochewkę liściową, z 1 lub 3 żyłkami[4].
- Kwiaty
- Obupłciowe lub czasem jednopłciowe, zebrane w szczytowe kwiatostany wierzchotkowe luźne lub główkowato skupione, wsparte zwykle 4 podsadkami. Kielich o długości 4–15 mm, składa się z 5 działek zrośniętych cylindrycznie lub dzwonkowato, z błoniastym szwem wzdłuż miejsca zrośnięcia. Płatków korony jest 5, białych, różowych lub czerwonych. Pręcików jest 10, z miodnikami u nasady nitek. Słupek z jednokomorową zalążnią i dwiema szyjkami o długości 2–9 mm[9][4].
- Owoce
- Torebki jajowate do podługowatych otwierające się 4 ząbkami. Zawierają 8–15 czarno-brązowych nasion, jednostronnie bocznie spłaszczonych[8][4].
Systematyka
Rodzaj bardzo zmienny, o cechach morfologicznych pośrednich między rodzajami goździk (Dianthus) i łyszczec (Gypsophila). Dzielony jest na pięć sekcji. Niektórzy autorzy wyodrębniają 5 gatunków z szerokimi, błoniastymi podsadkami otulającymi cały kwiatostan w odrębny rodzaj Kohlrauschia Kunth.[4]
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Caryophylleae z podrodziny Caryophylloideae, rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae)[10].
- Wykaz gatunków[5]
- Petrorhagia arabica (Boiss.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia cretica (L.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia cyrenaica (E.A.Durand & Barratte) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia dianthoides (Sm.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia dubia (Raf.) G.López & Romo – goździcznik aksamitny
- Petrorhagia elymaitica (Mozaff.) Falat., Assadi & F.Ghahrem.
- Petrorhagia fasciculata (Margot & Reut.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia glumacea (Bory & Chaub.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia graminea (Sm.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia grandiflora Iatroú
- Petrorhagia hispidula (Boiss. & Heldr.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia illyrica (Ard.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia kennedyae (A.K.Jacks. & Turrill) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia laconica Trigas, Kalpoutz. & Kougioum.
- Petrorhagia lycica (P.H.Davis) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia macra (Boiss. & Hausskn.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia nanteuilii (Burnat) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia obcordata (Margot & Reut.) Greuter & Burdet
- Petrorhagia ochroleuca (Sm.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia pamphylica (Boiss. & Balansa) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia peroninii (Boiss.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia phthiotica (Boiss. & Heldr.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia prolifera (L.) P.W.Ball & Heywood – goździcznik wycięty
- Petrorhagia rhiphaea (Pau & Font Quer) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia rupestris Brullo & Furnari
- Petrorhagia sarbaghiae S.A.Ahmad
- Petrorhagia saxifraga (L.) Link – goździcznik skalnicowy
- Petrorhagia syriaca (Boiss.) Mouterde & Greuter
- Petrorhagia thessala (Boiss.) P.W.Ball & Heywood
- Petrorhagia wheeler-hainesii Rech.f.
- Petrorhagia zoharyana Liston
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-10-07] (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
- ↑ a b c d e f Richard K. Rabeler, Ronald L. Hartman: Petrorhagia. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-09-28]. (ang.).
- ↑ a b c Petrorhagia (Ser. ex DC.) Link. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-14].
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 701, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 128, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 78. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 671. ISBN 978-83-7506-846-7.
- ↑ Genus Petrorhagia (Ser.) Link. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-12-14].