Grążel drobny
![]() Kwiat na początku kwitnienia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | grzybieniopodobne | ||
Rząd | grzybieniowce | ||
Rodzina | grzybieniowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | grążel drobny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Nuphar pumila (Timm) DC. 1821, Syst. Nat., 2 : 61 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Grążel drobny (Nuphar pumila (Timm) DC.) – gatunek byliny wodnej z rodziny grzybieniowatych (Nymphaeaceae).
Rozmieszczenie geograficzne
Jako gatunek rodzimy występuje w Europie i Azji[5]. W Polsce osiąga południową granicę swego zasięgu i jest znacznie rzadszy od podobnego grążela żółtego. Występuje w rozproszeniu w północnej części niżu, częściej na Pomorzu Zachodnim, rzadziej na Pomorzu Wschodnim. W południowej Polsce opisano jego występowanie tylko na 2 stanowiskach na Śląsku; w okolicy Boguszyc i Pszczyny[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Nuphar_pumila_kz3.jpg/220px-Nuphar_pumila_kz3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Nuphar_pumila_kz01.jpg/220px-Nuphar_pumila_kz01.jpg)
- Pokrój
- Roślina bardzo podobna do grążela żółtego, zwłaszcza zmarniałego.
- Kłącze
- Cieńsze jak u grążela żółtego; 10-20 mm grubości i 20–70 cm długości.
- Liście
- Pływające i podobne do liści grążela żółtego, ale mniejsze - osiągają 5–15 cm długości i 4–13 cm szerokości (poza tym nasada bardziej rozszerzona i rzadsze nerwy drugiego rzędu). Posiadają długi, sięgający do 2,5 m ogonek liściowy. Liście podwodne są delikatne, okrągławe i mają zatokowaty brzeg (heterofilia).
- Kwiaty
- Obupłciowe, o średnicy 2–3 cm, z licznymi płatkami korony i 5 żółtozielonymi działkami kielicha (3-5 razy dłuższymi od płatków). Płatków 11 małych, łopatkowatych. Słupek składa się z 8-12 zrośniętych owocolistków, a jego znamię jest tarczowate, płaskie, z 8-12 promieniami dochodzącymi do ząbkowanego brzegu. Kwitnie od czerwca do września.
- Owoc
- Torebka o gruszkowatym kształcie, 2 razy mniejszy niż u grążela żółtego.
Biologia i ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Nuphar_pumila_and_Eq_fluviatile_kz1.jpg/220px-Nuphar_pumila_and_Eq_fluviatile_kz1.jpg)
Bylina, hydrofit. Zasiedla zbiorniki wód stojących o bardzo zróżnicowanej żyzności, ale preferuje podłoże torfowe. Wrażliwy na obecność wapnia w wodzie lub w podłożu. Tworzy swój własny zespół Nupharetum pumili, dla którego jest gatunkiem charakterystycznym[7].
Zmienność
Tworzy mieszańca z grążelem żółtym o nazwie naukowej Nuphar × spenneriana Gaudin 1828, Fl. Helv., 3: 439.
Zagrożenia i ochrona
Grążel drobny objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową na podstawie rozporządzeń wydawanych kolejno w latach: 1983[8], 1995[9], 2001[10], 2004[11], 2012[12] i 2014[13].
Zagrożeniem dla gatunku jest zanieczyszczenie wód oraz nadmierna gospodarcza i turystyczna eksploatacja jezior i stawów, a także sukcesja ekologiczna (przyśpieszana przez eutrofizację) tj. wypłycanie i zarastanie zbiorników przez szuwary[6].
Kategorie zagrożenia gatunku:
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006, 2016)[14][15]: VU (narażony na wyginięcie).
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin[16]: VU (narażony na wyginięcie).
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-01-24] (ang.).
- ↑ J.-P. Lonchamp: Index Synonymique de la Flore de France. 1999. [dostęp 2007-12-11]. (fr.).
- ↑ Nuphar pumila, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Nuphar pumila na Germplasm Resources Information Network [dostęp 2013-12-06].
- ↑ a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
- ↑ Dz.U. z 1983 r. nr 27, poz. 134 – Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1983 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin
- ↑ Dz.U. z 1995 r. nr 41, poz. 214 – Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie wprowadzenia ochrony gatunkowej roślin
- ↑ Dz.U. z 2001 r. nr 106, poz. 1167 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 września 2001 r. w sprawie listy gatunków roślin rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą częściową oraz zakazów właściwych dla tych gatunków i odstępstw od tych zakazów
- ↑ Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2012 r. poz. 81)
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
Bibliografia
- Stanisław Bernatowicz, Paweł Wolny: Botanika dla limnologów i rybaków. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974.
- Stanisław Kłosowski, Grzegorz Kłosowski: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001. 83-7073-248-8.
- SNL: soleinøkkerose
- BioLib: 3421
- EoL: 1278110
- EUNIS: 175256
- Flora of China: 242000581
- Flora of North America: 242000581
- FloraWeb: 3858
- GBIF: 6435002
- identyfikator iNaturalist: 198897
- IPNI: 605460-1
- ITIS: 517579
- NCBI: 38861
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2383377
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:605460-1
- Tela Botanica: 44252
- identyfikator Tropicos: 22600100
- CoL: 48475