Groch zwyczajny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | groch | ||
Gatunek | groch zwyczajny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Pisum sativum L. Sp. pl. 2:727. 1753 | |||
| |||
|
Groch zwyczajny (Pisum sativum L.) – gatunek rośliny strączkowej jednorocznej z rodziny bobowatych (Fabaceae). Pochodzi z zachodniej Azji i Kaukazu, wschodniej i południowej Europy oraz Afryki Północnej[3]. Jest uprawiany w wielu rejonach świata.
Morfologia
- Pokrój
- Występują odmiany zarówno płożące, jak i pnące, osiągające w sprzyjających warunkach wysokość do 2 metrów.
- Owoce
- Strąki mające kształt podłużnej torebki, zawierające kilka niewielkich nasion.
Zastosowanie
- Roślina uprawna, uprawiana jako warzywo i na paszę dla zwierząt. Groch jest jedną z roślin najwcześniej uprawianych przez człowieka, nasiona grochu zwyczajnego znajdowano w stanowiskach archeologicznych na Bliskim Wschodzie datowanych na 10 tys. lat. Najprawdopodobniej uprawiany był już około 7800 lat przed naszą erą. Około roku 2000 p.n.e. jego uprawa rozpowszechniła się w Europie i na Wschodzie, w Indiach i Chinach.
- Sztuka kulinarna: niedojrzałe nasiona grochu mają barwę zieloną i zbierane są w celu bezpośredniego spożycia i produkcji mrożonek lub konserw. Dojrzałe i uschnięte nasiona grochu gotuje się i wykorzystuje jako podstawę rozmaitych posiłków lub dodatek do innych potraw. Tradycyjną polską potrawą jest kapusta z grochem i zupa grochówka. Daniem kuchni staropolskiej był groch ze słoniną.
Uprawa
Groch można wysiewać już od wczesnej wiosny, gdy temperatura gruntu osiągnie 2 °C, rośliny rosną najlepiej w temperaturze 13–18 °C. Nie rozwija się dobrze w ostrym słońcu. Niektóre odmiany osiągają dojrzałość już po 2 miesiącach od wysiewu. Rośnie najlepiej w lekko kwaśnej, dobrze nawodnionej, ale nie podmokłej glebie. Dla uniknięcia chorób nie należy wysiewać rośliny ponownie w tym samym miejscu przed upływem pięciu lat.
- wirusowe: mozaika i liściozwój grochu, ostra mozaika grochu, wczesne brązowienie grochu
- wywołane przez lęgniowce i grzyby: fuzaryjna zgorzel grochu, fuzaryjne więdnięcie grochu, mączniak rzekomy grochu, rdza grochu, zgorzelowa plamistość grochu, zgorzel siewek[4].
Systematyka i zmienność
Gatunek reprezentuje tradycyjnie wyróżniany rodzaj groch Pisum. Okazał się on jednak zagnieżdżony w obrębie rodzaju groszek Lathyrus[5] i w nowych ujęciach systematycznych gatunki z rodzaju Pisum wraz z grochem zwyczajnym włączane są do tego rodzaju. W takim ujęciu groch zwyczajny nosi nazwę naukową Lathyrus oleraceus Lam. Fl. Franç. 2: 580 (1779)[6]
We florze Polski występują dwa podgatunki[7]:
- groch zwyczajny typowy – Pisum sativum subsp. sativum. Jest uprawiany jako warzywo
- groch zwyczajny polny (g. błękitnopurpurowy, g. polny) – Pisum sativum subsp. arvense (L.) Asch. Rośnie dziko.
- Pokrój
- Kwiat
- Strąk
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-12].
- ↑ ZbigniewZ. Borecki ZbigniewZ., MałgorzataM. Solenberg MałgorzataM. (red.), Polskie nazwy chorób roślin uprawnych, wyd. 2, Poznań: Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne, 2017, ISBN 978-83-948769-0-6 .
- ↑ Hanno Schaefer, Paulina Hechenleitner, Arnoldo Santos-Guerra, Miguel Menezes de Sequeira, R. Toby Pennington, Gregory Kenicer, Mark A. Carine. Systematics, biogeography, and character evolution of the legume tribe Fabeae with special focus on the middle-Atlantic island lineages. „BMC Evolutionary Biology”. 12: 250, 2012. DOI: 10.1186/1471-2148-12-250.
- ↑ Lathyrus oleraceus Lam.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-09-17].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 134, ISBN 978-83-62975-45-7 .
![]() | Zobacz publikację Uprawa grochu w Wikibooks |
- Britannica: plant/pea
- BioLib: 40003
- EoL: 703192
- EUNIS: 172040, 171035
- Flora of China: 200012282
- Flora of North America: 200012282
- FloraWeb: 4303
- GBIF: 5347845, 5347846
- identyfikator iNaturalist: 54522, 428650
- IPNI: 514624-1, 501912-1
- ITIS: 26867
- NCBI: 3888
- Plant Finder: 280471
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-7792
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:60454055-2, urn:lsid:ipni.org:names:501912-1
- Tela Botanica: 49790
- identyfikator Tropicos: 13031856
- USDA PLANTS: PISA6