Historia budowy Rataj w Poznaniu
Historia budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej »Rataje«. Plany rozbudowy prawobrzeżnego Poznania powstały w latach 1945–1947. Na początku lat 50. XX wieku rozpisano konkurs na opracowanie projektów urbanistycznych tej części miasta. Prace zostały jednak przerwane z powodu pierwszeństwa innych projektów. Do zaniechanych koncepcji powrócono w latach 1958–1961. W 1962 został uchwalony „Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Poznania do roku 1980”, który przewidywał zabudowanie miasta na terenach Rataj i Winograd. Teren nowej dzielnicy ograniczony był Wartą (od zachodu), torami kolejowymi (od wschodu i południa) i jeziorem Malta (od północy). Historycznie istniały tam osady: Chartowo, Franowo, Rataje, Starołęka, Żegrze. Budowę rozpoczęto w 1966.
Założenie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Koncepcja_dzielnicy_RATAJE.svg/200px-Koncepcja_dzielnicy_RATAJE.svg.png)
Plany rozbudowy prawobrzeżnego Poznania powstały w latach 1945–1947[1]. Na początku lat 50. XX wieku rozpisano konkurs na opracowanie projektów urbanistycznych tej części miasta. Prace zostały jednak przerwane z powodu pierwszeństwa innych projektów (m.in. odbudowa ze zniszczeń wojennych Śródmieścia) i w związku z tym ograniczenia funduszy na nowe osiedla, a także brakiem uzbrojenia terenów budowlanych. Zamierzenie budowlane Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” można porównać z budową Gdyni, Nowej Huty lub Nowych Tychów[a].
Do zaniechanych koncepcji, w myśl których Rataje miały się stać sypialnią dla robotników „Stomila” i Poznańskiej Fabryki Maszyn Żniwnych[2], powrócono w latach 1958–1961. Plan ogólny „Rataj” opracował zespół Regina Pawuła, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt w 1960. 2 maja 1962 w Poznańskim Przedsiębiorstwie Projektowania Budownictwa Miejskiego „Miastoprojekt” utworzono pracownię zajmującą się budową nowej dzielnicy Rataje (pracownia „Rataje”). Kierownikiem pracowni został Jan Wellenger, wraz z nim zespół projektowy tworzyli Jerzy Schmidt i Józef Gorzalski (główni autorzy planu ogólnego nie zostali zaangażowani do tego projektu)[1].
Na początku lat 80. XX wieku podczas budowy Górnego Tarasu-Południe prace projektowe wykonywała także Spółdzielnia Projektowania i Usług Inwestycyjnych „Inwestprojekt”[1].
Plan ogólny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/1960_Rataje_plan_og%C3%B3lny.svg/400px-1960_Rataje_plan_og%C3%B3lny.svg.png)
"Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego Poznania do roku 1980”[3] przewidywał zabudowanie miasta na terenach Rataj i Winograd. Założenia planu wymagały sporządzenia dokumentacji projektowej:
- planu ogólnego dzielnicy w skali 1:5000
- planów szczegółowych w skali 1:2000
- planów koncepcyjnych w skali 1:1000
- planów realizacyjnych w skali 1:500
Plan ogólny opracował zespół Regina Pawuła, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt. Został on zatwierdzony 26 października 1961 Uchwałą Prezydium Rady Narodowej. Planowana była budowa 27 osiedli mieszkaniowych (jednostek), każde po 4 700 mieszkańców[b][4][5]. Kilka (cztery, ok. 15-20 tys. mieszkańców) jednostek sąsiedzkich stanowić miało zespół jednostek sąsiedzkich – zjednoczonych przestrzennie i poprzez wspólne urzędy, instytucje kultury, handlowe, polityczne, itp. Wielkość zespołu jednostek sąsiedzkich szacowano według średniego dystansu dojścia pieszego (ok. 500 m). Planowano uzyskać 7000 m² powierzchni mieszkaniowej z 1 ha. Pierwotnie liczba mieszkańców Rataj miała wynosić 105 000 (z rezerwą – możliwością rozbudowy do 120 000[c]).
W 1970 Towarzystwo Urbanistów Polskich rozpisało konkurs na zagospodarowanie Górnego Tarasu Rataj – terenu o powierzchni 346 ha. Nie przyznano I nagrody. II nagrodę otrzymał zespół: T. Gałecki, L. Wejchert, K. Wejchert, M. Kaczmarek.
Charakterystyka terenu
Teren nowej dzielnicy ograniczony był Wartą (od zachodu), torami kolejowymi (od wschodu i południa) i jeziorem Malta (od północy). Historycznie istniały tam osady: Chartowo, Franowo, Rataje, Starołęka, Żegrze. Tereny te użytkowane były rolniczo, co utrudniałoby ewentualną zabudowę[4].
Całość podzielona jest naturalnie na dwa tarasy: dolny (przy rzece) i górny (ok. 1,5 km od rzeki)[5][4]. Różnica poziomów między lustrem Warty a pierwszym tarasem wynosi ok. 13, a między dolnym a górnym tarasem – 15 m[4].
Komunikacja
Planowane były główne arterie komunikacyjne w obrębie nowej dzielnicy: Aleja Hetmańska, ul. Zamenhofa, ul. Starołęcka[d], ul. Walecka[e], ul. Obotrycka[f]. Połączenie z lewobrzeżnym Poznaniem zapewniały most Marchlewskiego i most Rocha. Trzecia przeprawa miała zostać wybudowana w ciągu ulicy Hetmańskiej.
Plany szczegółowe
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Kronika_Budowy_Rataj_-_plan_A-3.png/240px-Kronika_Budowy_Rataj_-_plan_A-3.png)
Zlecono pracowni „Miastoprojekt” opracowanie planów szczegółowych nowych osiedli dolnego tarasu Rataj. Pracownia opracowała 3 takie projekty, jeden projekt opracowała także Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych. Te 4 projekty przedłożono Wydziałowi Budownictwa Urbanistyki i Architektury. Główny architekt miasta zalecił z dniem 16 marca 1962 kontynuowanie prac według koncepcji Miejskiej Pracowni Urbanistycznej. Do 5 lipca 1963 pracownia „Rataje” opracowała pierwszą fazę planu szczegółowego dolnego tarasu i projekt koncepcyjny osiedla o roboczej nazwie A[g]. Pracownia przy projektowaniu bloków kierowała się doświadczeniami zdobytymi przy budowie osiedli z wielkiej płyty na Grunwaldzie (os. Świerczewskiego).
Ostatecznie plan szczegółowy Dolnego Tarasu został przyjęty na posiedzeniu w Domu Technika 28 sierpnia 1963; władze miejskie zatwierdziły go 8 października 1963[6].
Według planów podział terenu 504 481 ha dolnego tarasu Rataj miał wyglądać następująco:
- osiedla mieszkaniowe: 23,2% (125 396 ha)
- usługi: 16,7% (90 452 ha)
- parki i ogrody: 38,6% (280 270 ha)
- komunikacja: 15,2% (82 175 ha)
- sport: 6,3% (34 188 ha)
Podstawę zabudowy miały stanowić budynki 5-kondygnacyjne, a przy granicach osiedla budynki wyższe. Planowane były osiedla A[h], B, C, przy czym osiedle B było osiedlem rezerwowym (dla Politechniki Poznańskiej). Oszacowano liczby mieszkańców, które potem powielono w planach koncepcyjnych. Nad jeziorem Malta zaplanowano klin zieleni z Ogrodem Zoologicznym[4].
Plan szczegółowy Górnego Tarasu Prezydium Rady Narodowej zatwierdziło 19 marca 1971[7], a uszczegółowiono go w 1977 przy planowaniu budowy osiedli na Żegrzu. Górny Taras podzielono na 9 jednostek, każda po ok. 9000 mieszkańców. Chłonność terenu miała wynosić 64 000 osób[5].
Plany koncepcyjne
Prace nad planami koncepcyjnymi osiedla A zakończono 10 listopada 1965. Projekt wstępny zespołów C-3 i C-4 Prezydium Rady Miasta zatwierdziło 27 maja 1967.
Dolny Taras
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Kronika_Budowy_Rataj_-_plan_koncepcyjny_A.png/500px-Kronika_Budowy_Rataj_-_plan_koncepcyjny_A.png)
A (os. Piastowskie)[h] |
---|
|
Górny Taras
A (os. Tysiąclecia) | B (os. Rusa) | C (os. Czecha) | D (os. Lecha) |
---|---|---|---|
|
|
|
|
Plany realizacyjne
Plany realizacyjne dla zespołów opracowywano kolejno dla Dolnego Tarasu: C-3 (część A[i]): 14 lutego 1968, C-3 (część B[j]): 3 marca 1968, C-4: 21 grudnia 1968, C-5: 16 stycznia 1970. Dla Górnego Tarasu: D: 16 marca 1973[8], C: 19 lipca 1974[9], A: 14 maja 1976[10].
Na czas budowy osiedla posiadały nazwy robocze (A, B, C, itd.), a budynki – numery robocze (jeden numer dla każdego zadania). Osiedla Dolnego Tarasu oznaczone C-1, C-2, itd. jako wielki zespół mieszkaniowy posiadały wspólną nazwę Zespołu Osiedli Mieszkaniowych „C” (ZOM „C”). Podczas budowy nadawano im nazwy i numery adresowe.
Dolny Taras Rataj | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
A-1 | A-2 | A-3 | A-4 | B | Zespół Osiedli Mieszkaniowych „C” | |||||
C-1 | C-2 | C-3 C-3A, C-3B | C-4 | C-5 | C-6 | |||||
Piastowskie | niezrealizowane | Politechnika Poznańska | Oświecenia | Powstań Narodowych | Jagiellońskie | Rzeczypospolitej | Bohaterów II Wojny Światowej | Manifestu Lipcowego[k] |
Górny Taras Rataj | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Górny Taras-Północ | Górny Taras-Południe | ||||||||||
A | B-1 | B-2 | C | D | E | F-1 | F-2 | G | H | J | |
Tysiąclecia | Rusa | Czecha | Lecha | jednostka usługowa o charakterze ogólnomiejskim | jednostka usługowa o charakterze ogólnomiejskim |
Dolny Taras
Budynki na osiedlach Dolnego Tarasu budowano według opracowanych projektów budynków. Z uwagi na ustawienie szyn dźwigów budynki były projektowane na planie prostokąta, a usytuowanie budynków względem siebie było równoległe. Opracowano 3 typy budynków: R1, R2 i R3. Budynek typu R4 miał być 16-kondygnacyjny, a jego projekt opracowano później (różnił się od założeń liczbowych postawionych w 1966). W 1971 został odrzucony projekt budynku 16-kondygnacyjnego typu „Stolica”[5]. Postanowiono wtedy opracować tego typu budynek w oparciu o technologię W-70, a w 1975 zmieniono tę decyzję i budynek miał być opracowany według systemu „Rataje”.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Kronika_Budowy_Rataj_-_R1_R2_R3.png/220px-Kronika_Budowy_Rataj_-_R1_R2_R3.png)
parametr | R1 | R2 | R3 | R4 |
---|---|---|---|---|
Kubatura | 20 770 m³ | 14 744 m³ | 102 456 m³ | |
Powierzchnia użytkowa | 4926 m² | 3514 m² | 21 439 m² | |
Długość | 97,82 m | 69,46 m | 220 m | |
Szerokość | 13,10 m | 13,10 m | 13,10 m | |
Liczba klatek | 3 | 2 | 6 | |
Liczba mieszkańców | 414 | 296 | 1800 | 660 |
Liczba mieszkań | 120 | 80 | 540 | 240 |
Liczba pokoi | 354 | 256 | 1 260 | |
M1 | 3 | 2 | ||
M2 | 57 | 60 | ||
M3 | 38 | 240 | ||
M4 | 60 | 20 | 240 | |
M5 | 20 | |||
Kondygnacje | 5 | 5 | 11 | 16 |
Górny Taras
Budynki na osiedlach Górnego Tarasu budowano według opracowanych projektów segmentów budynków. Segmenty te można było zestawiać ze sobą, możliwe było budowanie bloków o różnej długości bez opracowywania nowych planów dla każdego z osobna. Długość określała liczba wybranych segmentów. Budowa opierała się na systemach R-76M, R-76U oraz „Rataje”. Dwa budynki (nr 10 i 11 na os. Czecha) wybudowano według „systemu szczecińskiego”.
mieszkania | normatyw przejściowy | normatyw docelowy | seria rozwojowa | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
os. Lecha | os. Czecha | os. Rusa os. Tysiąclecia | budynek 16-kond. | niektóre budynki na os. Oświecenia i Powstań Narodowych | ||||||||
S-1 | S-2 | S-3 | S-4 | S-2/1 | S-3/1 | S-10 | S-11 | S-12 | S-13 | |||
M-2 | 31,3 | 30,1 | 31,2 | 27,5 | ||||||||
M-3 | 43,4 | 41,3 | 45,5 | 45,5 | 49,3 | 37,8 | ||||||
M-4 | 55,3 | 55,3 | 56,8 | 55,5 | 62,9 | 62,9 | 62,9 | 47,7 | ||||
M-5 | 60,9 | 61,3 | 69,2 | 73,0 | 59,4 | |||||||
M-6 | 67,2 | 73,3 | 80,6 | 61,5 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Kronika_Budowy_Rataj_-_M2-03.png/250px-Kronika_Budowy_Rataj_-_M2-03.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Kronika_Budowy_Rataj_-_M3-03.png/250px-Kronika_Budowy_Rataj_-_M3-03.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Kronika_Budowy_Rataj_-_M4-02.png/250px-Kronika_Budowy_Rataj_-_M4-02.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Kronika_Budowy_Rataj_-_M5-03.png/250px-Kronika_Budowy_Rataj_-_M5-03.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Kronika_Budowy_Rataj_-_M6-03.png/250px-Kronika_Budowy_Rataj_-_M6-03.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Rataje_Rusa_-_rzut_z_g%C3%B3ry_-_blok_5_segment%C3%B3w_10_wej%C5%9B%C4%87_mieszkania_6290m2.svg/1000px-Rataje_Rusa_-_rzut_z_g%C3%B3ry_-_blok_5_segment%C3%B3w_10_wej%C5%9B%C4%87_mieszkania_6290m2.svg.png)
Historia
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Historia budowy Rataj w Poznaniu |
1962
- 2 maja: utworzenie pracowni „Rataje"
1963
- 5 lipca: opracowanie pierwszej fazy planu szczegółowego dolnego tarasu i projektu koncepcyjnego osiedla A
- 8 października: zatwierdzenie planu szczegółowego dolnego tarasu przez władze miasta
1965
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Kronika_Budowy_Rataj_03.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_03.jpg)
- latem: rozpoczęcie przez Poznańskie Przedsiębiorstwo Budowlane Nr 2 budowy wytwórni prefabrykatów o zdolności produkcyjnej 6000 izb/rok
- remont kolektora prawobrzeżnego (do 1967)
- rozpoczęcie budowy Politechniki (pierwszy budynek - Wydział Mechaniczny)[1]
1966[11]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Kronika_Budowy_Rataj_04.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_04.jpg)
- rozpoczęcie budowy w Planie Pięcioletnim 1966-1970
- maj: przygotowanie uzbrojenia pod budowę osiedla A
- 18 lipca: wmurowanie aktu erekcyjnego pod pierwszy budynek na osiedlu A (numer roboczy 44, numery adresowe 82-84)[5]
- październik: budowa magistrali wodnej („Hydrobudowa-9”); położone 1 100 mb magistrali[5]
- budowa kolektora H i kanału deszczowego „Obrzyca” (do 1968)
- uruchomienie wysypiska na trasie nasypów projektowanej alei Hetmańskiej
- przebudowa GPZ Starołęka i doprowadzenie napięcia do trafostacji osiedla A
- zespół A-3: całkowite uzbrojenie terenu w kanalizację sanitarną, deszczową, drenaż
1967[11]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Kronika_Budowy_Rataj_12.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_12.jpg)
- wywłaszczenie właścicieli nieruchomości przy ul. Wioślarskiej 70 i 72; w zespołach C-3 i C-4 do wykwaterowania pozostało 11 rodzin[5]
- dalsze nawożenie ziemi pod nasypy alei Hetmańskiej
- budowa linii kablowych WN, wyposażenie 2 trafostacji w zespole A-2
- budowa stacji redukcyjnej gazu przy ul. Zamenhofa (między C-3 a C-4) oraz przyłączy gazociągu niskoprężnego (do końca roku budynek zaawansowany w 40%)
- lipiec: uruchomienie produkcji w Wytwórni Prefabrykatów Wielkowymiarowych[5]
- 15 października: ukończenie adaptacji Elektrowni Garbary na Elektrociepłownię - etap I (urządzenia 5 G/cal)
- listopad/grudzień: ukończenie realizacji magistrali ciepłowniczej od Elektrowni Garbary do osiedla A – komora rewizyjna nr 169 (oficjalne przekazanie 2 stycznia 1968) – etap I[5]
1968[12]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Kronika_Budowy_Rataj_11.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_11.jpg)
- osiedle mieszkaniowe A otrzymuje nazwę Osiedle Piastowskie, osiedle mieszkaniowe C - Osiedle Jagiellońskie[13]
- ukończenie magistrali wodociągowej
- budowa sieci wodociągowej i gazowej w A-1, A-2, C-3
- ukończenie budowy kolektora H i kanału deszczowego „Obrzyca”
- dokończenie budowy sieci kanalizacyjnej, sanitarnej i deszczowej w A-1 i A-2
- ul. Hetmańska: roboty konstrukcyjne przyczółków i filarów (Płockie Przedsiębiorstwo Robót Mostowych)
- rozpoczęcie budowy magistrali ciepłowniczej od komory rewizyjnej nr 169 do zespołów C-5 i C-6 w Osiedlu Jagiellońskim - etap II
- adaptacja Elektrowni Garbary na Elektrociepłownię - etap II (urządzenia 47 G/cal, docelowo w 1970: 120 G/cal w wodzie gorącej i 24,7 G/cal w parze technologicznej)
- kolejne stacje trafo i linie kablowe
- 19 lipca: oddanie do użytku stacji redukcyjnej gazu przy ul. Zamenhofa
- magistrala kablowa i sieć rozdzielcza telekomunikacyjna w zespole A-3 (do 7 oddanych budynków)
- wysiedlenia: ul. Śremska 3 (odwołanie się właściciela do Wydziału Spraw Lokalowych), w zespole C-4 trzy gospodarstwa ogrodnicze - problemy w ustaleniu spadkobierców[5]
- powołanie Zakładu Zieleni w Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych”
- 17 grudnia: przekazanie kluczy do mieszkania nr 1000 na os. Piastowskim 92/40[5]
1969[14]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Kronika_Budowy_Rataj_15.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_15.jpg)
- kanalizacja: rozpoczęcie budowy nowego kolektora „G”
- budowa mostu nad Wartą w ciągu ul. Hetmańskiej: fundamenty, korpus trzeciego filara, rusztowanie pod północne pasmo jezdni
- 2 września: ukończenie realizacji magistrali ciepłowniczej od komory rewizyjnej nr 169 do zespołów C-5 i C-6 w Osiedlu Jagiellońskim - etap II (856 mb)
- Elektrociepłownia Garbary – zwiększenie mocy urządzeń do 98 G/cal; rozszerzenie planów: docelowo 195 G/cal w wodzie gorącej i parze technologicznej (poprzednio ok. 145 G/cal (120 G/cal+24,7 G/cal))
- energetyczne linie kablowe (2,2 km); wyposażenie trafostacji osiedlowych
- sieć gazowa rozdzielcza (250 mb) w zespołach C-3 i C-4 na os. Jagiellońskim
- sieć telekomunikacyjna magistralna i rozdzielcza w A-2 oraz częściowo w A-1 (80%) i C-3 (15%)
- wysiedlenia: brak ok. 40 mieszkań zastępczych dla mieszkańców terenów pod osiedla C-5 i C-6
- osiedle C-4: planowana likwidacja bocznicy kolejowej ŚKP (Malta-Starołęka)
- regulacja terenu, budowa drogi dojazdowej i małej architektury w A-1
- regulacja terenu i mała architektura w A-2
- mała architektura i zieleńce (czyny społeczne) w A-3
- osiedle C-3: usunięcie ziemi roślinnej; dokończenie budowy sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej; budowa prowizorycznych dróg; budowa linii kablowych
- osiedle C-4: usunięcie ziemi roślinnej; dokończenie budowy sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej; budowa prowizorycznych dróg
- osiedle C-6: rozpoczęcie budowy sieci kanalizacyjnej
1970[15]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Kronika_Budowy_Rataj_18.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_18.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Kronika_Budowy_Rataj_20.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_20.jpg)
- nadanie nazwy osiedlom: C-1 Osiedle Oświecenia, C-2 Osiedle Powstań Narodowych, C-3 Osiedle Jagiellońskie, C-4 Osiedle Rzeczypospolitej, C-5 Osiedle Bohaterów II Wojny Światowej, C-6 Osiedle Manifestu Lipcowego[k][16][5]
- przedłużenie o 343 m kanału „Obrzyca” przy os. Bohaterów II Wojny Światowej
- kontynuacja budowy kolektora „G”
- budowa mostu nad Wartą w ciągu ul. Hetmańskiej: kontynuowanie budowy korpusów filarów C-D, rozpoczęcie montażu konstrukcji pasma jezdni na przęsłach A-B i B-C
- ukończenie budowy odgałęzienia (1613 m) magistrali ciepłowniczej
- Elektrociepłownia Garbary – zwiększenie mocy urządzeń do 115 G/cal; korekta planów: docelowo 170-190 G/cal w wodzie gorącej i parze technologicznej
- budowa 6 trafostacji i linii SN (0,9 km)
- rozpoczęcie budowy stacji rozdzielczej 20 MVA dla obsługi Górnego Tarasu Rataj
- budowa przyłącza kablowego telekomunikacyjnego do budynku nr 53 (zespół A-3); dokończenie budowy sieci magistralnej i rozdzielczej w A-1 i os. Jagiellońskim
- zlikwidowanie bocznicy kolejowej ŚKP (Malta-Starołęka) na os. Rzeczypospolitej
- 16 stycznia: zatwierdzenie przez Prezydium MRN projektu realizacyjnego os. Bohaterów II Wojny Światowej
- os. Piastowskie (A-1 i A-2): dokończenie małej architektury, zieleńce (czyny społeczne)
- os. Jagiellońskie część A[i]: mała architektura, zieleńce (czyny społeczne); część B[j]: mała architektura, przyłącza do budynku
- os. Rzeczypospolitej: mała architektura, drogi tymczasowe, przyłącza budynków
- os. Manifestu Lipcowego: ciągi główne kanalizacji sanitarnej, deszczowej i wodociągu; budowa sieci gazowej
- os. Bohaterów II Wojny Światowej: rozpoczęcie budowy ciągu głównego sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej
- przystąpienie do opracowania planu szczegółowego Górnego Tarasu
- zamknięcie realizacji Planu Pięcioletniego 1966-1970
1971[15]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Kronika_Budowy_Rataj_17.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_17.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Kronika_Budowy_Rataj_19.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_19.jpg)
- rozpoczęcie realizacji Planu Pięcioletniego 1971–1975
- 19 marca: zatwierdzenie planu szczegółowego Górnego Tarasu[7]
- 15 czerwca: zakończenie budowy kolektora „G” (długość 2,3 km)
- rozpoczęcie budowy kolektora „Piaśnica”
- budowa mostu nad Wartą w ciągu ul. Hetmańskiej: dokończenie budowy korpusów C i D, montaż konstrukcji pasma jezdni, pobudowanie przepustów dla kolektorów
- projektowanie odgałęzienia magistrali ciepłowniczej na Górny Taras
- Elektrociepłownia Garbary – zwiększenie mocy urządzeń do 120 G/cal
- wyposażenie 8 trafostacji osiedlowych (łączna moc 2,1 MVA); linie SN (2 km); kontynuacja budowy stacji rozdzielczej 20 MVA
- rozbudowa gazowej sieci rozdzielczej; doprowadzenie gazociągu do stacji redukcyjnej przy ul. Wioślarskiej
- sieć telekomunikacyjne: podłączenia we wschodniej części os. Jagiellońskiego, sieć magistralna w os. Rzeczypospolitej (40%)
- Wytwórnia Płyt Wielkowymiarowych - planowany remont na 1973/1974
- wysiedlenia: opóźnienia przy wyprowadzce z lokali przy ul. Katowickiej 179 i ul. Ostrowskiej 99 (Poznańskie Przedsiębiorstwo Surowców Wtórnych)
- os. Jagiellońskie: budowa chodników i dróg
- os. Rzeczypospolitej: budowa chodników i dróg (częściowo)
- os. Manifestu Lipcowego: ukończenie głównych ciągów uzbrojenia terenu
- os. Bohaterów II Wojny Światowej: ukończenie głównych ciągów uzbrojenia terenu
1972[17]
- rozpoczęcie budowy nowej magistrali wodociągowej ∅ 1000 mm (ukończ. 31 sierpnia 1973)
- rozpoczęcie budowy kolektora sanitarnego „g” (2200 mb w 1972)
- kontynuacja budowy ul. Hetmańskiej i mostu nad Wartą
- modernizacja ul. Zamenhofa (od ul. Wioślarskiej do Kruczej)
- rozpoczęcie prac na budowie ul. Nowoostrowskiej[l] (od Krzywoustego (rondo Rataje) do Weleckiej[e])
- dokumentacja magistrali ciepłowniczej dla Górnego Tarasu (2500 mb)
- realizacja 10 stacji trafo; linie kablowe SN (4643 m)
- budowa stacji redukcyjno-pomiarowej gazu i 122 m przyłączy
- 9 maja: przekazanie terenu pod budowę os. Oświecenia
1973[18]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Kronika_Budowy_Rataj_28.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_28.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Pozna%C5%84%2C_O%C5%9Bwiecenia_przy_Pi%C5%82sudskiego.jpg/220px-Pozna%C5%84%2C_O%C5%9Bwiecenia_przy_Pi%C5%82sudskiego.jpg)
- dogęszczanie osiedli: Oświecenia i Jagiellońskiego w związku z problemami wykwaterowania Poznańskiego Przedsiębiorstwa Surowców Wtórnych (ul. Ostrowska 99) i braku możliwości szybszego przekazania terenu budowy jednostki D w Górnym Tarasie[m][5]
- rozpoczęcie budowy magistrali ∅ 500 mm (1620m)
- 31 sierpnia: oddanie do użytku magistrali ∅ 1000 mm (1919 m)
- kontynuacja budowy kolektora „G”
- zbudowanie kanału sanitarnego dla jednostki D Górnego Tarasu (652 m)
- zbudowanie kanału deszczowego dla jednostki D Górnego Tarasu (663 m)
- planowana budowa drogi w ul. Weleckiej i Łabskiej
- rozpoczęcie budowy magistrali ciepłowniczej dla Górnego Tarasu (2,5 km)
- położenie linii kablowej energetycznej do jednostki D Górnego Tarasu
- rozbudowa sieci telekomunikacyjnej: os. Piastowskie, Jagiellońskie, Rzeczypospolitej
- 30 czerwca: oddanie do użytku mostu nad Wartą w ciągu ul. Hetmańskiej
- 27 sierpnia: oddanie do użytku kolektora deszczowego (2827 m)
- 8 grudnia: uruchomienie komunikacji tramwajowej w ul. Hetmańskiej (od ul. Dzierżyńskiego do ul. Starołęckiej) – 4,4 km
1974[19]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kronika_Budowy_Rataj_21.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_21.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Kronika_Budowy_Rataj_44.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_44.jpg)
- 13 marca: rozpoczęcie budowy Górnego Tarasu - wykopy pod blok nr 10 na os. Lecha[5]
- marzec: rozpoczęcie budowy Trasy Katowickiej
- czerwiec: rozstrzygnięcie konkursu na zabudowę Żegrza[1]
- kontynuacja modernizacji ul. Zamenhofa (nawierzchnia, oświetlenie, sygnalizacja)
- modernizacja 400 m ul. Wioślarskiej: roboty drogowe, kanalizacyjne, elektryczne
- ul. Hetmańska: roboty drogowe, kanalizacyjne, elektryczne
- os. Bohaterów II Wojny Światowej: kontynuacja budowy sieci kanalizacyjnej i telefonicznej
- os. Manifestu Lipcowego: kontynuacja budowy sieci kanalizacyjnej i telefonicznej, nawierzchnie ulic
- Wytwórnia Płyt Wielkowymiarowych - początek rozbudowy i modernizacji
- rozpoczęcie budowy pływalni krytej z sauną (pow. 1271 m²; wymiary basenu 25 x 12,5 m) na os. Piastowskim[5]
- Centralny Związek Spółdzielczości Budownictwa Mieszkaniowego zakwalifikował os. Piastowskie i Jagiellońskie jako ośrodki doświadczalno-wzorcowe gospodarki zasobami mieszkalnymi[5]
- powstaje Osiedlowa Spółdzielnia Usługowa „Rataje” - pierwsza tego typu w Polsce
- otwarcie DK „Jagiellonka”
1975[20]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Kronika_Budowy_Rataj_35.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_35.jpg)
- marzec: ukończenie prac w ul. Wioślarskiej
- maj: początek prac kanalizacyjnych w ul. Jedności Słowiańskiej (do grudnia 1976)
- maj: rozpoczęcie uzbrajania terenu os. Czecha (ukończone w październiku 1976)
- lipiec: rozpoczęcie budowy os. Czecha
- wrzesień: oświetlenie w ul. Inflanckiej (do maja 1976)
- październik-grudzień: modernizacja ul. Ostrowskiej (od ul. Wioślarskiej do Inflanckiej)
- kontynuacja modernizacji ul. Zamenhofa (od ul. Wioślarskiej do Hetmańskiej)
- Trasa Katowicka: kontynuacja prac przy estakadzie, 2 tunelach, wiadukcie nad ul. Jedności Słowiańskiej i ul. Torowej
- nawierzchnia w ul. Inflanckiej (od Ostrowskiej do Wiatracznej (Projektowana Nr 12))
- nawierzchnia w ul. Wiatracznej (Projektowana Nr 12) wzdłuż os. Lecha
- sieć telefoniczna w os. Oświecenia
- rozpoczęcie budowy sieci telekomunikacyjnej w os. Powstań Narodowych i Lecha
- pierwsze piwnice z elementów prefabrykowanych (os. Lecha - budynek nr 2)
- wysiedlenia: os. Rusa zamieszkiwane przez 53 rodziny w 21 budynkach[5]
- zakończenie budowy pływalni krytej z sauną (pow. 1271 m²; wymiary basenu 25 x 12,5 m) na os. Piastowskim
- oddanie do użytku budynku Wydziału Elektrycznego Politechniki Poznańskiej (arch. Lech Sternal)[1]
- zamknięcie realizacji Planu Pięcioletniego 1971–1975
1976[21]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Kronika_Budowy_Rataj_37.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_37.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Kronika_Budowy_Rataj_45.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_45.jpg)
- 25 lutego: zakończenie budowy odprowadzenia wód deszczowych z ul. Wiatracznej (230 m)
- maj: zakończenie montażu oświetlenia w ul. Inflanckiej (74 latarnie; rozpoczęto we wrześniu 1975)
- wysiedlenia: trudności przy likwidacji gospodarstwa rolnego w miejscu planowanych wieżowców na os. Rusa, wywłaszczenia na terenie planowanego os. Tysiąclecia (42 budynki zamieszkiwane przez 115 rodzin, 333 osoby)[5]
- 16 czerwca: przekazanie terenu budowy os. Rusa[5]
- październik: zakończenie uzbrajania os. Czecha (rozpoczęte w maju 1975)
- październik: rozpoczęcie budowy sieci kanalizacyjnej w ul. Piaśnickiej
- październik: początek budowy ul. Wiatracznej (1104 m) i Kurlandzkiej (706 m)
- budowa ciągów kanalizacyjnych: sanitarnych, deszczowych i drenażowych na os. Rusa
- budowa ciągów kanalizacyjnych: sanitarnych, deszczowych i drenażowych oraz sieci wodociągowej na os. Czecha
- ul. Wiatraczna - położenie 989 m chodnika
- pierwsze przedszkola z wielkiej płyty („Rataje-76”) na os. Lecha
- 29 listopada: zakończenie montażu oświetlenia w ul. Wiatracznej (37 latarni)
- 3 grudnia: zakończenie budowy odprowadzenia wód deszczowych z ul. Inflanckiej (352 m) i ul. Kurlandzkiej (706 m)
- grudzień: zakończenie budowy sieci kanalizacyjnej w ul. Jedności Słowiańskiej (rozpoczęte w maju 1975)
- grudzień: rozpoczęcie budowy ul. Piaśnickiej (od ul. Jedności Słowiańskiej do Obodrzyckiej)
- oddanie do użytku pierwszego budynku 16-kondygnacyjnego na os. Piastowskim (nr 43)
- Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osiedle Młodych”:
- zajęcie I miejsca we współzawodnictwie krajowym za rok 1975 i otrzymanie na własność Sztandaru Przechodniego Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego i Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Budowlanego
- zajęcie II miejsca przez Zakład Budowlano-Remontowy we współzawodnictwie pracy o tytuł najlepszego zakładu budowlano-remontowego w spółdzielniach budownictwa mieszkaniowego
- zdobycie najwyższego wyróżnienia w ogólnopolskim konkursie „Samorząd w służbie mieszkańców”
1977[22]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Kronika_Budowy_Rataj_49.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_49.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Kronika_Budowy_Rataj_46.jpg/220px-Kronika_Budowy_Rataj_46.jpg)
- marzec: rozpoczęcie budowy os. Rusa (wykopy pod budynki nr 13 i 11)[5]
- lipiec-sierpień: oddanie do użytku ul. Piaśnickiej, Kurlandzkiej i Inflanckiej po pracach związanych z kanalizacją, oświetleniem i układaniem chodników
- realizacja magistrali cieplnej Karolin-Trasa Katowicka (7,1 km) i Trasa Katowicka-Hetmańska (3,3 km) – prace w rejonie Górnego Tarasu
- budowa tuneli pod ul. Jedności Słowiańskiej
- zakończenie budowy kolektora „gg” (1,2 km)
- zakończenie budowy kolektora „Chartynia” (1,2 km)
- przystąpienie do budowy 3,5 km linii tramwajowej wraz z 800 m tunelem przy os. Rusa (ul. Zamenhofa-ul. Obodrzycka)
- os. Czecha: sieci wodno-kanalizacyjne, drenażowe, gazowe, cieplne i elektryczne
- os. Rusa: sieci wodno-kanalizacyjne, drenażowe, gazowe, cieplne i elektryczne
- 25 sierpnia: przekazanie terenu pod budowę os. Tysiąclecia
- wywłaszczenia: os. Tysiąclecia - zachowanie 9 domów przy ul. Inflanckiej, do wyburzenia przeznaczono 33 budynki zamieszkałe przez 91 rodzin, os. Rusa - kolizja z gospodarstwem w miejscu planowanych wieżowców[5]
- przygotowania terenu Żegrza pod osiedla: G, H, F-1 i F-2[5]
- opracowanie elementów „besr” (betonowe elementy systemu Rataje) i „uesr” (uzupełniające elementy systemu Rataje) do budowy piaskownic, brodzików, murów oporowych, zadaszeń, zjeżdżalni, itp.[5]
- oddanie do użytku drugiego budynku 16-kondygnacyjnego na os. Rzeczypospolitej (nr 43)
- Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osiedle Młodych”: I miejsce we współzawodnictwie osiedlowym ogólnokrajowym za całokształt działalności Domu Przyjaźni „Trojka” na os. Manifestu Lipcowego
1980 - 1989
- projekt os. ZWM (obecnie: Stare Żegrze, pracownia Barbary Namysł)[1]
- plany realizacyjne os. ZMP (obecnie: Orła Białego, proj. Zdzisław Hirsch, Jan Jeger, 1981-1984)[1]
- rozpoczęcie realizacji os. Zodiak
po 1990
- 1993: Marian Fikus opracowuje „Studium 2010” - projekt rozbudowy Politechniki[1]
- projekt jednostki F-2B (północna część Żegrza, proj. Jacek Buszkiewicz, Eryk Sieiński)[1]
- projekt jednostki w pobliżu środkowej części Żegrza (proj. Elżbieta Jakubowska, Tomasz Jakubowski)[1]
- 1997: projekt środkowej części Żegrza (proj. Marian Urbański) – budynki 4-kondygnacyjne[1]
Statystyki
rok | liczba bloków | liczba oddanych mieszkań | liczba oddanych izb mieszkalnych | obrót w mln zł | liczba mieszkańców | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|
planowana | zrealizowana | planowany | zrealizowany | ||||
1966[11] | 0 | 0 | 0 | 0 | 13,9 | 12,76 | 0 |
1967[11][5] | b.d. | 1 | 80 | 258 | b.d. | b.d. | b.d. |
1968[12][5] | b.d. | 16 | 1 562 | 4 827 | 212,1 | 189 | 5 858 |
1969[14] | 17 | 19 | 2 061 | 6 117 | 259,4 | 236,4 | b.d. |
1970[15] | 10 | 15 | 1 626 | 5 667 | 262,2 | 258,1 | b.d. |
1971[15][5] | 17 | 18 | 1 681 | 6 857 | 300,5 | 311,6 | b.d. |
1972[17][5] | b.d. | b.d. | 1 675 | 6 091 | b.d. | b.d. | 32 800 |
1973[18][5] | 19 | 19 | 1 757 | 6 318 | 387,1 | 351 | 38 960 |
1974[19] | 15 | 16 | 2 084 | 6 779 | 387,2 | 358,7 | 46 300 |
1975[20] | 10 | 10 | 1 500 | 5 300 | 405,9 | b.d. | 52 000 |
1976[21] | 8 | 8 | 1 458 | 5 406 | 416,2 | 344,1 | 57 634 |
1977[22] | 7 | 7 | 1 476 | 5 188 | 564,5 | 533,2 | 62 962 |
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Gdynia przed II wojną światową liczyła 120 000 mieszkańców, a w 1965 - 165 000.
Nowe Tychy (początek budowy w 1951) w 1965 miały 65 000 mieszkańców.
Nowa Huta (początek budowy w 1950) w 1965 miała ponad 100 000 mieszkańców. - ↑ liczba ta wynikała z zasięgu szkoły podstawowej (dwuciągowej, 8-klasowej) 2*8 klas + 1 klasa rezerwowa = 17 klas i odpowiadająca im liczba mieszkańców - 4 700
- ↑ liczbę 120 000 opracowała Miejska Pracownia Urbanistyczna na podstawie hipotezy demograficznej na planowany koniec budowy (1975)
- ↑ wtedy ulica Starołęcka biegła także za skrzyżowaniem z ul. Hetmańską. Obecnie jest to ul. Zamenhofa
- ↑ a b także: Welecka; po przebudowie: ul. Jedności Słowiańskiej, obecnie: ul. Chartowo i ul. Żegrze
- ↑ obecnie ul. Obodrzycka, bez większego znaczenia komunikacyjnego w obrębie Rataj. Planowane było połączenie jej do ronda Żegrze i przedłużenie do Malty. Obecnie tę funkcję pełni III rama komunikacyjna (ul. Szwedzka)
- ↑ obecnie osiedle Piastowskie
- ↑ a b Na terenie planowanego osiedla A znajdowały się zabudowania. Największe - wzdłuż ul. Rataje w miejscu likwidowanego łuku ulicy. Drugie - przy ul. Wioślarskiej. Trzecie, najmniejsze, przy ul. Szczytnickiej. Poza szkołą podstawową planowane były wyburzenia. Ogółem całkowitej likwidacji uległo 76 700 m³, w tym 52 700 m³ kubatury mieszkalnej i 13 300 m³ gospodarczej.
- ↑ a b między ul. Krzywoustego a ul. Wioślarską
- ↑ a b na wschód od ul. Wioślarskiej
- ↑ a b obecnie osiedle Armii Krajowej
- ↑ obecnie ul. B. Krzywoustego – trasa wylotowa w kierunku Katowic
- ↑ teren Przedsiębiorstwa Surowców Wtórnych wyłączono spod zabudowy czterema blokami 5-kondygnacyjnymi (oznakowanych numerami 14-17) i wprowadzono w zamian: jeden budynek oznaczony numerem 14/17, dodatkowe budynki na Osiedlu Oświecenia (nr 17A - 11-kondygnacyjny) i nr 5A (5-kondygnacyjny) oraz na Osiedlu Jagiellońskim nr 8A
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l Piotr Marciniak: Urbanistyka i architektura Rataj (s. 264-292). [w:] Kronika Miasta Poznania [on-line]. nr 3/2001. [dostęp 2012-07-04]. (pol.).
- ↑ Jakub Głaz, Wyłapać białe kruki. Rozmowa z Tobiaszem Wichnowskim, szefem archiwum Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 1(303)/2017, s.40, ISSN 1231-9139
- ↑ Uchwała Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania Nr 25/237/62 z 13 lipca 1962. Podstawowe elementy tego planu zatwierdzone zostały Uchwałą Rady Ministrów Nr 122 z 3.04.1962 (Dyonizy Balasiewicz: Ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania (Komentarz do Uchwały Rady Ministrów) w: Kronika Miasta Poznania 1/1963, s. 5-11)
- ↑ a b c d e Regina Pawulanka, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt: Nowa dzielnica miasta – Poznań-Rataje (s. 52-64). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1960 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Danuta Książkiewicz-Bartkowiak: Cyrk w zespole jednostek (s. 293-307). [w:] Kronika Miasta Poznania [on-line]. nr 3/2001. [dostęp 2012-07-04]. (pol.).
- ↑ Uchwała Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania z 18 października 1963
- ↑ a b Uchwała Nr 6/69/71 Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia 19 marca 1971
- ↑ Uchwała Nr 7 Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia 16 marca 1973
- ↑ Decyzja nr 99/74 z dnia 19 lipca 1974
- ↑ Decyzja Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich z dnia 14 maja 1976
- ↑ a b c d Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1966-1967 (s. 156-167). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 1/1969 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1968 (s. 171-180). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1969 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ Uchwała Rady Narodowej m. Poznania z dnia 27 października 1967
- ↑ a b Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1969 (s. 188-196). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1970 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b c d Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1970-1971 (s. 112-128). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 2/1973 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ Uchwała Rady Narodowej m. Poznania z dnia 28 kwietnia 1970
- ↑ a b Bogdan Butowski: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1972 (s. 114-117). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 2/1975 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1973 (s. 110-120). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1977 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1974 (s. 140-160). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 3/1978 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1975 (s. 104-118). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1978 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1976 (s. 79-92). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 1/1980 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- ↑ a b Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1977 (s. 71-86). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 3/1980 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
Bibliografia
- Rataje i Żegrze. [w:] Kronika Miasta Poznania [on-line]. nr 3/2001. [dostęp 2012-07-04]. (pol.).
- Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1977 (s. 71-86). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 3/1980 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1976 (s. 79-92). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 1/1980 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1975 (s. 104-118). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1978 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1974 (s. 140-160). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 3/1978 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Lech Talarczyk: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1973 (s. 110-120). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1977 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Bogdan Butowski: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1972 (s. 114-117). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 2/1975 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1970-1971 (s. 112-128). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 2/1973 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1969 (s. 188-196). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1970 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1968 (s. 171-180). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1969 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Stefan Wieczorkiewicz: Kronika budowy Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” 1966-1967 (s. 156-167). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 1/1969 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Jan Wellenger i Stefan Wieczorkiewicz: Budowa Nowej Dzielnicy Mieszkaniowej „Rataje” (s. 15-26). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 3/1966 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.).
- Regina Pawulanka, Zdzisław Piwowarczyk, Jerzy Schmidt: Nowa dzielnica miasta – Poznań-Rataje (s. 52-64). [w:] Kronika Miasta Poznania nr 4/1960 [on-line]. [dostęp 2012-07-03]. (pol.)., plan, schemat
- p
- d
- e