Jerzyk alpejski
Tachymarptis melba[1] | |||
(Linnaeus, 1758) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Rodzina | jerzykowate | ||
Podrodzina | jerzyki | ||
Plemię | Apodini | ||
Rodzaj | Tachymarptis | ||
Gatunek | jerzyk alpejski | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() w sezonie lęgowym występuje przez cały rok przeloty zimowiska | |||
| |||
|
Jerzyk alpejski[4], jerzyk skalny (Tachymarptis melba) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny jerzykowatych (Apodidae), zamieszkujący góry południowej Europy, Azji i Afryki. W Polsce widywany bardzo rzadko. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Morfologia
- Wygląd[5][6]
- Zauważalnie większy od jerzyka zwyczajnego, w locie wolniej od niego uderza skrzydłami, przez co może zostać wzięty za kobuza. Upierzenie szarobrązowe, z białą plamą na podgardlu i dużą białą plamą na brzuchu.
- Wymiary średnie[7]
- długość ciała 21 cm
rozpiętość skrzydeł 57 cm
masa ciała ok. 100 g
Zasięg występowania
Obszary lęgowe znajdują się w południowej Europie i północnej Afryce na wschód poprzez Bliski Wschód aż po centralną Azję i Himalaje, oraz w południowej Afryce. Osiadły na Półwyspie Somalijskim i na jego granicy z kontynentem, w południowo-zachodniej Afryce, na Madagaskarze, w Indiach i na Cejlonie. Zimowiska znajdują się głównie w subsaharyjskiej części Afryki[8]. W trakcie migracji może przebyć około 1600 km w trzy dni[7].
Do Polski zalatuje sporadycznie; do końca 2021 roku odnotowano 15 stwierdzeń (łącznie obserwowano 19 osobników)[9].
Biotop
Głównie góry i osiedla ludzkie. Sporadycznie występuje na nizinach[3].
Pożywienie
Pożywienie stanowią owady chwytane w locie[7].
Lęgi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tachymarptis_melba_MHNT_ZOO_2010_11_159_RdN_Mekn%C3%A8s.jpg/200px-Tachymarptis_melba_MHNT_ZOO_2010_11_159_RdN_Mekn%C3%A8s.jpg)
- Gniazdo
- Gniazduje kolonijnie w szczelinach skalnych, rzadziej na budynkach czy pod mostami.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 1 do 6 jaj[7]. Jaja wysiadywane są przez okres około 17–28 dni przez obydwoje rodziców[7].
- Pisklęta
- Opuszczają gniazdo po około 53–66 dniach od wyklucia.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Gnome-mime-sound-openclipart.svg/32px-Gnome-mime-sound-openclipart.svg.png)
Status i ochrona
IUCN klasyfikuje jerzyka alpejskiego jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 1,0–2,5 miliona dorosłych osobników. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istotne zagrożenia dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny[3].
W Polsce jerzyk alpejski podlega ścisłej ochronie gatunkowej[10].
Podgatunki
Obecnie wyróżnia się 10 podgatunków T. melba[2][11]:
- T. m. melba (Linnaeus, 1758) – południowa Europa przez Turcję do północno-zachodniego Iranu
- T. m. tuneti (Tschusi, 1904) – Maroko przez Bliski Wschód i dalej na wschód po zachodni Pakistan
- T. m. archeri (E. Hartert, 1928) – północna Somalia, południowo-zachodni Półwysep Arabski do Jordanii i Izraela
- T. m. maximus (Ogilvie-Grant, 1907) – góry Ruwenzori (północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i Uganda)
- T. m. africanus (Temminck, 1815) – Etiopia do RPA i południowo-zachodniej Angoli
- T. m. marjoriae (Bradfield, 1935) – północno-środkowa Namibia do północno-zachodniej RPA
- T. m. willsi (E. Hartert, 1896) – Madagaskar
- T. m. nubifugus (Koelz, 1954) – Himalaje
- T. m. dorabtatai (Abdulali, 1965) – zachodnie Indie
- T. m. bakeri (E. Hartert, 1928) – Sri Lanka
Proponowany podgatunek striatus, opisany z góry Kenia, uznany za synonim africanus[2].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Tachymarptis melba, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c Alpine Swift (Tachymarptis melba). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-08)]. (ang.).
- ↑ a b c Tachymarptis melba, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Apodini Olphe-Galliard, 1887 (1836) (wersja: 2021-01-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-18].
- ↑ LarsL. Jonsson LarsL., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, 2006 .
- ↑ LarsL. Svensson LarsL., KillianK. Mullarney KillianK., DanD. Zetterstrom DanD., Collins Bird Guide, second edition, 2009 .
- ↑ a b c d e Alpine swift fact file. ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-06)].
- ↑ Alpine Swift Tachymarptis melba. BirdLife International. [dostęp 2014-01-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 grudnia 2013)].
- ↑ Komisja Faunistyczna. Raport nr 38. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2021. „Ornis Polonica”. 63, s. 130–159, 2022.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Owlet-nightjars, treeswifts, swifts. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-18]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- SNL: alpeseiler
- Catalana: 0162095