Kłodnica
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Kłodnica |
![]() | Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
![]() Kłodnica w centrum Gliwic (2021) | |||
Kontynent | Europa | ||
---|---|---|---|
Państwo |
| ||
Województwo | |||
Lokalizacja | |||
Rzeka | |||
Długość | 75 km | ||
Powierzchnia zlewni | 1125,8 km² | ||
Średni przepływ | 7 m³/s ujście do Odry | ||
Źródło | |||
Miejsce | Katowice – Południowe dzielnice | ||
Wysokość | 305 m n.p.m. | ||
Współrzędne | 50°12′30″N 19°01′53″E/50,208333 19,031389 | ||
Ujście | |||
Recypient | Odra | ||
Miejsce | |||
Wysokość | ok. 165 m n.p.m. | ||
Współrzędne | 50°19′46″N 18°09′43″E/50,329444 18,161944 | ||
Mapa | |||
![]() Dorzecze Kłodnicy | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
|
Kłodnica (niem. Klodnitz) − rzeka w południowej Polsce, prawostronny dopływ rzeki Odry.
Informacje ogólne
Długość 75 km[1][2] (według RZGW Gliwice 84 km[3]), powierzchnia dorzecza 1125,8 km², średni spadek od źródeł do ujścia wynosi 1,81 promila. Źródła rzeki znajdują się w południowych dzielnicach Katowic w zespole przyrodniczo-krajobrazowym Źródła Kłodnicy[4]. Płynie przez województwo śląskie i województwo opolskie. Przepływa przez Górnośląski Okręg Przemysłowy (Katowice, Ruda Śląska, Zabrze, Gliwice) i Kotlinę Raciborską i uchodzi do Odry w Kędzierzynie-Koźlu w dzielnicy Koźle.
Kłodnica ma charakter rzeki podgórskiej o dużej różnicy spadku między źródłem i ujściem, wynoszącym ok. 150 m, oraz o znacznej zmienności przepływu. Historyczne (wg danych z 1922 r.) przepływy minimalne pod Gliwicami wynosiły 0,82 m3/s, średnie 2,3 m3/s, a maksymalne 70,0 m3/s, natomiast odpowiednie wartości pod Kędzierzynem 1,57 m3/s, 5,31 m3/s i 177,0 m3/s[5]. W górnym biegu rzeki (do Gliwic) znaczną część wód prowadzonych przez Kłodnicę stanowiły w przeszłości wypompowywane na powierzchnię wody kopalniane. Przepływy te dla ich wartości średnich były zbyt małe dla celów żeglugi czy spławu, natomiast wystarczały do napędu kół wodnych. Na całej długości rzeki od Halemby po ujście istniały w latach 20. XX w. 22 jazy, piętrzące wodę na wysokość 2-3 m[5].
Dno doliny Kłodnicy na odcinku środkowym i dolnym jest płaskie i podmokłe. Z powodu dużych zanieczyszczeń w górnym biegu Kłodnicy woda jest ciemna, zamulona i zanieczyszczona. W dolnym biegu rzeka nieco się oczyszcza. Przez wiele lat na odcinku od Halemby do Gliwic w wyniku szkód górniczych następowało osiadanie gruntów wokół koryta rzeki. Jednocześnie duża ilość osadów niesionych w górnym biegu przez wodę powoduje podnoszenie się poziomu koryta rzeki. Wymusiło to budowę wałów ograniczających koryto Kłodnicy, której lustro wody podnosi się lokalnie ponad poziom sąsiednich gruntów.
Wzdłuż Kłodnicy od Gliwic biegnie Kanał Gliwicki, dla którego rzeka Kłodnica jest podstawowym źródłem zasilania. Ujęcie wody dla Kanału znajduje się na jazie przy ul. Portowej, na wysokości Niepaszyc[6]. Niżej na drodze rzeki znajduje się zbiornik Dzierżno Duże, zwany również Jeziorem Rzeczyckim, który jest zasilany wodami Kłodnicy i jednocześnie poprawia jakość wody w rzece.
Bieg
Bieg rzeki Kłodnicy można podzielić na trzy odcinki:
- Odcinek górny od źródeł do Łabęd.
- Odcinek środkowy od Łabęd do jazu w Pławniowicach.
- Odcinek dolny od jazu w Pławniowicach do ujścia do Odry w Kędzierzynie-Koźlu.
Dopływy
Do najważniejszych dopływów Kłodnicy należą:
- Dopływy prawobrzeżne:
- Potok Kokociniec
- Bytomka
- Czarniawka
- Kochłówka (Potok Bielszowicki)
- Potok Sośnicki
- Potok Guido
- Drama[7] (uchodzi do Kłodnicy w Dzierżnie Dolnym na gruntach Taciszowa)
- Dopływy lewobrzeżne:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/K%C5%82odnica2.jpg/250px-K%C5%82odnica2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/K%C5%82odnica_w_Zabrzu_%28Nemo5576%29.jpg/250px-K%C5%82odnica_w_Zabrzu_%28Nemo5576%29.jpg)
Przypisy
- ↑ Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem [online], www.mkoo.pl [dostęp 2017-11-24] .
- ↑ Sieć hydrograficzna [online], www.katowice.pios.gov.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2009-10-18] .
- ↑ RZGW Gliwice [online], www.gliwice.rzgw.gov.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
- ↑ Andrzej Złoty: Ligota, Murcki... i inne szkice historyczne. Katowice: Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, 2008. ISBN 978-83-7593-014-6.
- ↑ a b Roman Ingarden: Rzeki i kanały żeglowne w b. trzech zaborach i znaczenie ich gospodarcze dla Polski, Nakładem Ministerstwa Robót Publicznych, Kraków 1922, s. 345–348[1]
- ↑ Mapa [2]
- ↑ Kłodnica, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-06-04] .
Zobacz też
- Kanał Gliwicki
- Kanał Kłodnicki
- kolejowy most wąskotorowy nad Kłodnicą w Gliwicach
- Dzierżno Duże
- Dzierżno Małe
- Uskok kłodnicki
- Rzeki Polski
Linki zewnętrzne
- Kłodnica, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 184 .
- PWN: 3923169