Kazimierz Nieżychowski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 24 lipca 1892 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 czerwca 1987 |
Przebieg służby | |
Lata służby | ok. 1914–1920 i 1939 |
Siły zbrojne |
|
Formacja |
|
Jednostki | |
Stanowiska | d-ca artyerii |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Kazimierz Józef Nieżychowski (ur. 24 lipca 1892 w Granówku[1][2], zm. 6 czerwca 1987 w Gliwicach) – polski żołnierz i działacz społeczny. Kapitan artylerii Wojska Polskiego, uczestnik I wojny światowej, powstania wielkopolskiego, wojny z Ukraińcami i bolszewikami oraz kampanii wrześniowej.
Życiorys
Urodził się 24 lipca 1892 w Granówku w rodzinie właściciela ziemskiego Stanisława von Nieżychowskiego (1851–1897)[3][4] i Łucji z Taczanowskich (1862–1917)[5]. Jego starszym bratem był Alfred Nieżychowski (1888–1964), który brał udział w I wojnie światowej po stronie Niemiec, a w 1926 został obywatelem amerykańskim[6]. Kuzynem Kazimierza Nieżychowskiego był podpułkownik artylerii Jerzy Cegielski, a kuzynką Izabela Kościelska (córka Zofii Marii Nieżychowskiej), żona Bogdana Amrogowicza. Przyrodnim rodzeństwem Nieżychowskiego była Olga Dunin, żona Henryka Strasburgera, a także jej brat, porucznik kawalerii, Antoni Dunin (dzieci Łucji z Taczanowskich i Rodryga Dunina).
Absolwent gimnazjum w Lesznie[1]. Studiował rolnictwo w Berlinie. W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej. Walczył na froncie zachodnim[7]. Zdemobilizowany w listopadzie 1918 w stopniu wicewachmistrza[1].
Wezwany pod koniec grudnia 1918 przez Mieczysława Palucha[7] przybył do Poznania i objął komendę Dworca Głównego. 29 grudnia przedłożył projekt utworzenia artylerii podczas narady dowódców oddziałów powstańczych Poznania. Jego propozycja została przyjęta i 30 grudnia objął tymczasowe dowództwo artylerii w „białych koszarach” przy ul. Solnej. Z grupą artylerzystów i kawalerzystów zaatakował w nocy z 2/3 stycznia 1919 Biedrusko, w którym zdobył część wyposażenia. Został 3 stycznia mianowany dowódcą artylerii, która liczyła 5 półbaterii dwudziałowych (450 ludzi). Wysłał na front północny jedną baterię, a drugą na front zachodni. Wspierał 6 stycznia atak powstańców na bazę lotniczą na Ławicy, zmuszając Niemców do kapitulacji. Zdał dowództwo artylerii 8 stycznia i na czele 3 półbaterii udał się w rejon Kcyni. Kierował atakiem artyleryjskim na Szubin, Kcynię i Rynarzewo[8]. Awansowany 11 lutego do stopnia podporucznika, wyjechał na front pod Leszno. Dowodził 1 baterią 1 pułku artylerii lekkiej wielkopolskiej, który później został przemianowany na 15 pułk artylerii polowej wielkopolskiej[9].
W marcu 1919 na czele baterii wyjechał do Małopolski Wschodniej, gdzie walczył z Ukraińcami[10]. 20 lipca 1919 został dowódcą Grupy Wielkopolskiej, generał Daniel Konarzewski złożył mu „wyrazy najwyższego uznania i podziękowania”[11].
"Wraz z żołnierzami swej baterii, z pomocą młodzieży Łomży brał udział w zdobyciu miasta. Za ten czyn 21 VIII od gen. Hallera otrzymał VM nr 96. W opinii przełożonych był jednym z najodważniejszych oficerów wyróżniających się szaloną odwagą na polu walki"[1].
W styczniu 1920 wziął udział w objęciu Pomorza, a od wiosny tego roku walczył na wojnie z bolszewikami[12].
W grudniu 1920 ze względu na stan zdrowia[1] został przeniesiony do rezerwy. Zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 666. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych artylerii. W latach 1923–1924 posiadał przydział mobilizacyjny do 18 pułku artylerii polowej w Ostrowi Łomżyńskiej, jak ówcześnie nazywano Ostrów Mazowiecką[13][14].
W 1921 wydzierżawił w powiecie ostrzeszowskim majątek Chlewo. Działał w organizacjach powstańczych. W 1934 jako kapitan rezerwy artylerii (ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919) pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Ostrów. Posiadał wówczas przydział mobilizacyjny do 25 pułku artylerii lekkiej w Kaliszu[15].
W czasie kampanii wrześniowej ochotniczo pełnił funkcję zastępcy dowódcy batalionu wartowniczego „Kalisz”. Po zakończeniu kampanii wrześniowej w niewoli niemieckiej z której uciekł. 3 października 1939 aresztowany w Chlewie i osadzony jako zakładnik w więzieniu w Ostrzeszowie. Następnie wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa[1]. W czasie okupacji przebywał w Bugaju k. Sandomierza, a następnie w Mszanie Dolnej. Współpracował tam z oddziałami Armii Krajowej[1].
Po wojnie organizował spółdzielczość rolniczą i spożywczą w powiecie sycowskim. W 1958 przeszedł na emeryturę. Mieszkał w Gliwicach[16].
Zmarł 6 czerwca 1987 w wieku 94 lat w Gliwicach. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera O-wsch-narożnik)[17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Gr%C3%B3b_Kazimierza_Nie%C5%BCychowskiego.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Kazimierza_Nie%C5%BCychowskiego.jpg)
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 96[1] (13 maja 1921)[18]
- Krzyż Niepodległości (16 marca 1933)[19]
- Złoty Krzyż Zasługi (22 grudnia 1928)[20]
- Wielkopolski Krzyż Powstańczy (3 marca 1970)[21]
Rodzina
5 czerwca 1920 we Lwowie ożenił się z Aleksandrą Sieradzką (1900–1978), córką prof. Włodzimierza Sieradzkiego (1870–1941)[22]. Mieli troje dzieci: bliźniaczki: śpiewaczkę Barbarę Łucję (1921–1970)[23][24] i Annę (1921–2004)[16][25] oraz aktora i śpiewaka Jacka Jerzego (1924–2009)[26]. Doczekali się sześciorga wnucząt.
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Polak (red.) 1991 ↓, s. 105.
- ↑ Akt urodzenia Kazimierza Józefa Nieżychowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Akt zgonu Stanisława von Nieżychowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Stanisław Nieżychowski h. Pomian w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Łucja Taczanowska h. Jastrzębiec w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Alfred Nieżychowski h. Pomian w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2017-02-07].
- ↑ a b Gąsiorowski i Topolski (red.) 1981 ↓, s. 516.
- ↑ Ładysław Panufnik, Zarys historii wojennej 15-go Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej, Warszawa 1929, s. 5.
- ↑ Ł. Panufnik, Zarys historii..., op. cit., s. 6.
- ↑ Ł. Panufnik, Zarys historii..., op. cit., s. 7.
- ↑ Ł. Panufnik, Zarys historii..., op. cit., s. 11.
- ↑ Ł. Panufnik, Zarys historii..., op. cit., s. 23.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 749, 844.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 670, 769.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 135, 637.
- ↑ a b Gąsiorowski i Topolski (red.) 1981 ↓, s. 517.
- ↑ Wyszukiwarka grobów cmentarza Rakowickiego w Krakowie [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2976 z 13 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 825.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 63, poz. 81 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 296, poz. 727 „za wybitne zasługi, położone w powstaniu wielkopolskim”.
- ↑ Lista odznaczonych WKP ↓.
- ↑ prof. Włodziemierz Sieradzki w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Barbara Nieżychowska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2016-02-13] .
- ↑ Barbara Nieżychowska w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Anna Nieżychowska w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
- ↑ Jacek Jerzy Nieżychowski w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp: 2016-02-13].
Bibliografia
- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski słownik biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 516–517. ISBN 83-01-02722-3.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Kazimierz Nieżychowski h. Pomian w Wielkiej Genealogii Minakowskiego [dostęp z dnia: 2016-02-13].
- Lista odznaczonych Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne „Gniazdo”. [dostęp 2019-04-09].