Klasztor Bazylianów w Borunach
![]() | |||
![]() Widok ogólny | |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Miejscowość | Boruny | ||
Kościół | |||
Właściciel | |||
Klauzura | nie | ||
Typ zakonu | męski | ||
Obiekty sakralne | |||
Kościół (cerkiew) | Kościół (cerkiew) św.św. Piotra i Pawła | ||
Fundator | Mikołaj Pieślak | ||
Styl | |||
Data budowy | 1747-1757 | ||
Data zamknięcia | 1839 | ||
Data reaktywacji | nie reaktywowany; świątynia klasztorna zmieniona w kościół parafialny | ||
Położenie na mapie Białorusi ![]() | |||
![]() | |||
|
Klasztor Bazylianów w Borunach – dawny bazyliański klasztor w Borunach (rejon oszmiański obwodu grodzieńskiego Białorusi).
Został wzniesiony pod koniec XVII w. i zlikwidowany w 1839, po synodzie połockim. W latach 1839–1899 był to męski klasztor prawosławny. Następnie do 1919 świątynia klasztorna funkcjonowała jako cerkiew prawosławna. W 1919 obiekt został zwrócony Kościołowi katolickiemu, lecz nie stał się ponownie cerkwią unicką, lecz rzymskokatolickim parafialnym kościołem. Funkcję tę pełni do tej pory (2023).
Historia
Tradycja kościelna łączy powstanie kompleksu klasztornego w Borunach z cudownym przeniesieniem się unickiej ikony Matki Bożej (otrzymanej od połockiego bazylianina) z domu Mikołaja Pieślaka na drzewo w pobliskim lesie. Pod wpływem tego wydarzenia Pieślak ufundował w 1691 r. (według innego źródła - w 1692-1694[1]) klasztor bazyliański, który szybko stał się ważnym ośrodkiem kultu maryjnego[2]. Budynki klasztorne były zbudowane z drewna, jedynie cerkiew bazyliańska w kompleksie zabudowań była obiektem murowanym. W 1707 całość uległa zniszczeniu w czasie pożaru wsi[1].
W latach 1747–1757 na potrzeby wspólnoty wzniesiono znacznie obszerniejszy barokowy kompleks kościelno-klasztorny, jego projektantem był Aleksander Osikiewicz[2]. Klasztor w Borunach był jednym z najważniejszych ośrodków unickich w regionie[1].
W XIX w. bazylianie utworzyli przy klasztorze świecką szkołę, którą prowadzili do 1839. Wśród jej uczniów byli Antoni Odyniec, Leonard i Ignacy Chodźko[2].
Bazyliański klasztor przetrwał do likwidacji unii brzeskiej na ziemiach zabranych po synodzie połockim w 1839. Przed usunięciem z Borun bazylianie wywieźli ze swojej siedziby oryginał wizerunku Matki Boskiej Boruńskiej. Na miejsce dotychczasowych gospodarzy obiektu sprowadzono mnichów prawosławnych. Monaster tego wyznania funkcjonował w Borunach do 1899[2] (według innego źródła - do 1874[1]). Następnie dawna świątynia bazyliańska była cerkwią parafialną, filią parafii w Olszanach[1]. W 1919 została zrewindykowana na rzecz Kościoła rzymskokatolickiego. Od tego momentu obiekt stale funkcjonuje jako kościół[2]. W 1992 ponownie wniesiony został do niego czczony w nim przed 1839 wizerunek maryjny, którego święto obchodzone jest corocznie 29 sierpnia[2].
Architektura
Kościół
Pobazyliański kościół w Borunach reprezentuje styl baroku wileńskiego. Jego elewacja jest wypukła w części środkowej, zdobiona pilastrami, wolutowym szczytem i profilowanym gzymsem. Wejście do budynku prowadzi przez drzwi z efektownym portalem[2]. Świątynia posiadała dwie wieże, usytuowane przy szczytach naw bocznych, pod kątem względem głównej fasady. Do naszych czasów (pocz. XXI w.) przetrwała jedynie lewa wieża, z prawej zaś - tylko dolna kondygnacja. Również wieża zdobiona jest gzymsami, pilastrami w narożach i ozdobnymi wnękami[2]. Nawy, prezbiterium i zakrystie przykryte są sklepieniami kolebkowymi, podczas gdy w nawach bocznych zastosowano sklepienie krzyżowe. We wnętrzu kościoła znajdują się barokowe stiukowe ołtarze oraz ambona[2].
Łączna długość świątyni to 35,4 m, szerokość (z uwzględnieniem kaplic bocznych) - 19,9 m[1]. Kaplice przylegające do nawy mają długość 21,6 m i szerokość 6,9 m[1].
Bazyliańska cerkiew w Borunach w pierwotnych planach projektanta miała być jeszcze okazalsza - oprócz dwóch wież połączonych z fasadą ścianami parawanowymi, położonych przy szczytach naw bocznych, planowano zbudować jeszcze dwie flankujące główną fasadę świątyni. Do ich budowy ostatecznie nie doszło[3]. Z kolei inspiracją dla wyglądu fasady świątyni boruńskiej mogła być bazyliańska cerkiew Objawienia Pańskiego w kompleksie klasztoru w Żyrowicach[1].
Świątynia klasztoru boruńskiego była wzorem dla twórców innych bazyliańskich monasterów - w Wolnej i w Brześciu[3].
Klasztor i inne części kompleksu
Pobazyliański klasztor w Borunach pochodzi z lat 1778-1793, był przebudowywany w końcu XIX stulecia w stylu neoklasycystycznym. Budowla ta wzniesiona jest na planie litery T, posiada jedno piętro. Elewacje klasztorne dzielone się lizenami, we wnętrzach zachowały się oryginalne sklepienia kolebkowe i krzyżowe[2].
Całość zabudowań klasztoru otacza ogrodzenie z dwiema bramami wjazdowymi oraz z barokową dzwonnicą zwieńczoną hełmem, zdobioną podobnie jak wieże kościelne pilastrami i gzymsami[2]. Ogrodzenie to było murowane jedynie od frontu, pozostałe części klasztoru otaczał drewniany parkan[1].
W kompleksie klasztoru znajduje się także niewielka dwukondygnacyjna kaplica z XVIII w., w formie czworoboku na ośmioboku, z cylindryczną kopułą[2].
Galeria
- Kościół i klasztor w XIX w., rysunek Napoleona Ordy
- Kościół w 1916 roku
- Fasada kościoła
- Wnętrze
- Witraż w kościele
- Obraz Matki Bożej Boruńskiej
- Klasztor bazylianów
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i I. Sliunkowa, Monastyri wostocznoj i zapadnoj tradicij. Nasledije architiektury Biełarusi, Progress-Tradicija, Moskwa 2002, ISBN 5-89826-093-5, s.447-449
- ↑ a b c d e f g h i j k l GrzegorzG. Rąkowski GrzegorzG., Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi, Warszawa: Burchard Edition, 1997, s. 24-26, ISBN 83-904446-9-0, OCLC 835719268 .
- ↑ a b P. Krasny: Architektura cerkiewna na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914. Kraków: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003, s. 148-149. ISBN 83-242-0361-3.