Kokoryczka wielokwiatowa
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | szparagowate | ||
Rodzaj | kokoryczka | ||
Gatunek | kokoryczka wielokwiatowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Polygonatum multiflorum (L.) All. Fl. pedem. 1:131. 1785 | |||
| |||
| |||
|
Kokoryczka wielokwiatowa (Polygonatum multiflorum) – gatunek byliny należący do rodziny szparagowatych. Występuje na terenie prawie całej Europy, a także w Azji i Ameryce Północnej. W Polsce roślina dość rozpowszechniona, spotykana na całym niżu i w niższych położeniach górskich.
Morfologia
- Łodyga
- Obła, zwykle łukowato wygięta i skłoniona w dół, o wysokości przeważnie od 30 do 70 cm, czasem do 1 m[3]. Wyrasta z czołgającego się, rozgałęzionego kłącza posiadającego ślady po ubiegłorocznych, obumarłych łodygach.
- Liście
- Skrętoległe, bezogonkowe, siedzące, eliptyczne, ustawione dwustronnie, malejące w stronę szczytu łodyg. Użyłkowanie liścia wyraźnie widoczne.
- Kwiaty
- Bezwonne[3], białe o długości 11–15(20) mm[4] i średnicy 10 mm, z zielonkawym nalotem, dzwonkowate, wąskie, zgrupowane po 2–6[4] w gronach, zwisające na krótkich szypułkach, wyrastające w kątach liści od trzech do pięciu kwiatów. Okwiat rurkowato-dzwonkowaty z zielonymi ząbkami[5] o długości do 4 mm[3]. Wewnątrz kwiatu 6 pręcików o z rzadka owłosionych nitkach[3][6] i 1 słupek z długą, nitkowatą szyjką i niewielkim znamieniem. Pręciki mają nitki przyrośnięte do rurki korony, a ich pylniki oraz znamię słupka, zasłaniają wejście do kwiatu. Na dnie rurki kwiatu znajduje się nektar, dostać się do niego mogą jednak tylko silne trzmiele z długimi aparatami pyszczkowymi, przedzierając się przez zaporę z pylników, przy okazji dokonując zapylenia krzyżowego przyniesionym na grzbiecie i głowie pyłkiem z innych kwiatów kokoryczki[5].
- Owoc
- Jagoda z kilkoma nasionami. Dojrzała ma czarny kolor z widocznym oszronieniem.
- Liście
- Kwiaty
- Dojrzałe owoce
- Gatunki podobne
- Kokoryczka wonna P. odoratum może również mieć do 5 kwiatów w gronach (zwykle ma 1–2), ale kwiaty te są walcowate (bez przewężenia) i wonne[6], ząbki okwiatu są nieco dłuższe (do 5 mm), a nitki pręcików nagie[3]. Gatunek ten odróżnia też kanciasta łodyga, która u kokoryczki wielokwiatowej jest obła[4][6], zwykle też rośliny te są niższe (nie przekraczają 60 cm wysokości)[3].
- Kanciaste łodygi P. odoratum
- Obła łodyga P. multiflorum
Biologia i ekologia
Geofit ryzomowy. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Rośnie w lasach liściastych, bukowych i bukowo-grabowych, w zaroślach i lasach nadrzecznych. W górach występuje dużo częściej niż na niżu. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Fagetalia[7].
- Roślina trująca
- Zawiera trujące glikozydy i asparganinę. Toksyczny jest owoc, który bywa mylony z owocami borówki czarnej, powodując zatrucia u ludzi[8].
Mieszaniec
Krzyżuje się z kokoryczką wonną P. odoratum dając mieszańca – Polygonatum ×hybridum Brügger. Ma on cechy pośrednie między taksonami rodzicielskimi i czasem zawiązuje płodne owoce. Jest często uprawiany, przynajmniej w zachodniej i północnej Europie częściej niż gatunki rodzicielskie, a stanowiska w naturze uznawane są zwykle za wynik „ucieczki z ogrodu”[6].
Zastosowanie
Bardzo cenna i atrakcyjna roślina do leśnych zakątków w ogrodzie. Jako roślina cieniolubna szczególnie nadaje się do sadzenia pod drzewami. Wymaga żyznej, próchnicznej gleby.
Pędy Polygonatum multiflorum wyglądają bardzo atrakcyjnie, dlatego nadają się do wykorzystania w kompozycjach kwiatowych. Trwałość ściętych pędów Polygonatum multiflorum 'Variegatum' wynosi od 15 do 22 dni. Aby przedłużyć ich żywotność po ścięciu stosuje się kondycjonowanie za pomocą kwasu giberelinowego, benzyladeniny (BA) i siarczanu hydroksychinoliny. Zabieg ten przedłuża trwałość pozbiorczą, głównie poprzez opóźnienie żółknięcia liści[9]
- Surowiec zielarski: podstawowym surowcem jest kłącze (Rhizoma Polygonati multiflori), zawierające glikozydy saponinowe, sitosterol, asparaginę i inne aminokwasy.
- Działanie: moczopędne, antyseptyczne, obniżające poziom cukru i przeciwreumatyczne. Stosowana jest przy leczeniu cukrzycy i chorób nerek. Leczenie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.
- Zbiór i suszenie: kłącze zbierane jest w okresie kwitnienia rośliny. Po zbiorze należy niezwłocznie wysuszyć w zacienionym miejscu bez stosowania podwyższonej temperatury suszenia.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-10-01] (ang.).
- ↑ a b c d e f WładyslawW. Szafer WładyslawW., StanislawS. Kulczyński StanislawS., BogumiłB. Pawlowski BogumiłB. (red.), Rośliny polskie: Część II, wyd. 6, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 808, ISBN 83-01-05287-2, OCLC 475163154 .
- ↑ a b c LucjanL. Rutkowski LucjanL., Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa: PWN, 2004, s. 546-547, ISBN 978-83-01-14342-8 .
- ↑ a b Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
- ↑ a b c d T.G.T.G. Tutin T.G.T.G., Flora Europaea. Volume 5. Alismataceae to Orchidaceae (Monocotyledones), 1980, s. 71, ISBN 0-521-20108-X .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Jan Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982. ISBN 83-200-2415-3.
- ↑ Agnieszka Krzymińska-Bródka, Maria Ulczycka-Walorska, Grzegorz Łysiak, Piotr Czuchaj. The longevity of cut Polygonatum multiflorum (L.) All. shoots depending on postharvest handling. „Acta Agrobotanica”. 76, s. 1–11, 2024-01-07. DOI: 10.5586/aa/176280.
Bibliografia
- František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
- Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
- SNL: storkonvall
- BioLib: 41939
- EoL: 1014907
- EUNIS: 188075
- FloraWeb: 4409
- GBIF: 2770022
- identyfikator iNaturalist: 57418
- IPNI: 540189-1
- ITIS: 504502
- NCBI: 45371
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-284010
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30081981-2
- Tela Botanica: 51299
- identyfikator Tropicos: 18400312
- USDA PLANTS: POMU8
- CoL: 6VTVC