Lejkowiec dęty
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieprznikowce | ||
Rodzina | kolczakowate | ||
Rodzaj | lejkowiec | ||
Gatunek | lejkowiec dęty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Craterellus cornucopioides (L.) Pers. Mycol. eur. 2: 5 (Erlanga, 1825) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Lejkowiec_d%C4%99ty_%28Craterellus_cornucopioides%29.jpg/240px-Lejkowiec_d%C4%99ty_%28Craterellus_cornucopioides%29.jpg)
Lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides (L.) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny Kolczakowatych (Hydnaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Craterellus, Hydnaceae, Cantharellales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz nadając mu nazwę Peziza cornucopioides. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1825 r. Christiaan Hendrik Persoon przenosząc go do rodzaju Craterellus[1].
Synonimy naukowe:
- Cantharellus cornucopioides (L.) Fr. 1821
- Craterella cornucopioides (L.) Pers. 1797
- Craterellus ochrosporus Burt 1914
- Dendrosarcus cornucopioides (L.) Kuntze 1898
- Helvella cornucopioides (L.) Bull. 1791
- Helvella cornucopioides (L.) Scop. 1772
- Merulius cornucopioides (L.) With. 1792
- Merulius cornucopioides (L.) Pers. 1801
- Merulius purpureus With. 1792
- Octospora cornucopioides (L.) Timm 1788
- Pezicula cornucopioides (L.) Paulet 1791
- Peziza cornucopioides L. 1753
- Pleurotus cornucopioides (L.) Gillet 1871
- Pocillaria cornucopioides (Pers.) Kuntze 1891
- Sterbeeckia cornucopioides (L.) Dumort. 1822[2].
Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako stroczek ciemnobrunatny i lejkowiec gładki[3]. Nazwy regionalne: skórzak, cholewka, wronie uszy, wroniaki, kominki[4].
Morfologia
- Owocnik
Średnica 3–8 cm, kształt trąbkowato-lejkowaty z podwiniętym brzegiem, pofałdowanym w dojrzałych okazach. Część wewnętrzna początkowo brązowoczarna, później czarnosiwa, w końcu czarna, z nieregularnymi rzadkimi łuskami. Zewnętrzna szarobrązowa, najpierw gładka, potem pomarszczona. Zewnętrzną stronę całego owocnika pokrywa hymenium, dlatego w dojrzałych okazach białe zarodniki zabarwiają ją na biało. Jest higrofaniczny[5].
- Trzon
Wysokość 5–12 cm. Jest wewnątrz pusty, od dołu ku górze lejkowato rozszerza się, płynnie przechodząc w kapelusz. W górnej części jest często rozdarty. Powierzchnia gładka lub pomarszczona, o barwie siwobrązowej lub siwoczarnej. Starsze trzony, podobnie jak kapelusz są biało oprószone od zarodników[5].
Cienki, z początku szaroczarny, potem całkiem czarny. Jest dość elastyczny i sprężysty. Po ususzeniu staje się łamliwy, ale po namoczeniu znów odzyskuje elastyczność. Smak nieznaczny, zapach przyjemny[5].
Biały. Zarodniki o średnicy 12–15 × 7–8,5 µm, gładkie, bezbarwne[6].
Występowanie i siedlisko
Występuje niemal wyłącznie na półkuli północnej: w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie i Azji. Jego północny zasięg sięga po środkową część Półwyspu Skandynawskiego i Zatokę Hudsona w Kanadzie. Na półkuli południowej występuje tylko na wyspie Nowa Gwinea[7].
W Polsce wytwarza owocniki od sierpnia do listopada w lasach liściastych i mieszanych, zwykle kępami, najczęściej na obszarach podgórskich. Zazwyczaj rośnie pod bukami i dębami[5].
Znaczenie
Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny, jednak ze względu na mało apetyczny wygląd oraz czernienie podczas gotowania najczęściej bywa suszony, mielony na proszek i używany jako przyprawa do zup i sosów. Ma jednak mierne własności smakowe i ze względu na coraz rzadsze występowanie nie powinien być zbierany[8].
Gatunki podobne
Trudno go pomylić z innym grzybem ze względu na charakterystyczny wygląd i brak podobnych jemu gatunków. Najbardziej podobny jest lejkowniczek pełnotrzonowy (Pseudocraterellus undulatus)[8].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ AlbertA. Pilát AlbertA., OttoO. Ušák OttoO., Mały atlas grzybów, Warszawa: PWRiL, 1977 .
- ↑ a b c d PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1 .
- ↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
- ↑ Mapa występowania Craterellus cornucopioides na świecie [online], Discover Life Maps [dostęp 2014-09-01] .
- ↑ a b Praca zbiorowa, Leksykon grzybów, Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, 2006, ISBN 3-89836-604-9 .
- Britannica: science/horn-of-plenty-mushroom
- Catalana: 0215832