Maciej Zembaty
![]() Maciej Zembaty w Warszawie w maju 2009 | |||
Imię i nazwisko | Jan Maciej Zembaty | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 16 maja 1944 | ||
Data i miejsce śmierci | 27 czerwca 2011 | ||
Typ głosu | bas | ||
Gatunki | poezja śpiewana | ||
Zawód | wokalista, poeta, scenarzysta | ||
Aktywność | 1965–2011 | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Maciej_Zembaty.jpg/220px-Maciej_Zembaty.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Maciej_Zembaty_by_Zbigniew_Kresowaty.jpg/220px-Maciej_Zembaty_by_Zbigniew_Kresowaty.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Legnica%2C_Aleja_Gwiazd_Satyrykonu%2C_tablica_pami%C4%85tkowa_-_Maciej_Zembaty.jpg/220px-Legnica%2C_Aleja_Gwiazd_Satyrykonu%2C_tablica_pami%C4%85tkowa_-_Maciej_Zembaty.jpg)
Maciej Zembaty, właśc. Jan Maciej Zembaty[1] (ur. 16 maja 1944 w Tarnowie[a][2], zm. 27 czerwca 2011 w Warszawie[3]) – polski poeta, satyryk, scenarzysta, reżyser radiowy, muzyk i tłumacz, głównie poezji Leonarda Cohena.
Życiorys
Dzieciństwo spędził w Wadowicach, dokąd przeniosła się jego rodzina krótko po narodzinach syna[a][2].
Uczył się gry na fortepianie w średniej szkole muzycznej, uczęszczał również do liceum plastycznego w Warszawie, w którym historii uczył go Jacek Kuroń[4][2]. Ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Pracę magisterską napisał na temat polskiej piosenki i gwary więziennej. Dzięki swym badaniom stał się jednym z pierwszych specjalistów od grypsery. Przez krótki czas studiował również w warszawskiej PWST oraz na wydziale reżyserskim łódzkiej filmówki[4][2].
Zadebiutował w 1965 na Festiwalu w Opolu, gdzie uzyskał wyróżnienie jury oraz nagrodę za najlepszy debiut autorski.
Był poliglotą, znającym siedem języków[jakich?], z trzech tłumaczył teksty i piosenki[potrzebny przypis].
W 1972 dzięki Maciejowi Karpińskiemu[5] zetknął się z piosenkami Leonarda Cohena. W ciągu kilku miesięcy przetłumaczył ich kilkanaście, zaś w całym swoim życiu – ponad 60. Większość z nich opublikował w tomikach, zarówno w obiegu oficjalnym, jak i poza nim. Wydał także kilka płyt z własnymi aranżacjami i wykonaniami piosenek kanadyjskiego autora. Jego tłumaczenie piosenki „Partisan” stało się jednym z nieoficjalnych hymnów[6] „Solidarności”.
W 1972 we współpracy z Jackiem Janczarskim stworzył radiowe słuchowisko Rodzina Poszepszyńskich, które stało się jedną ze sztandarowych audycji rozrywkowych Polskiego Radia. Tworzone i nadawane było z dłuższymi przerwami przez 25 lat, a jego bohaterowie stali się parodią postaci znanych z innych seriali radiowych takich jak Matysiakowie i W Jezioranach.
W latach 70. związał się też z Programem Trzecim Polskiego Radia, gdzie prowadził między innymi autorską audycję Płyty nasze i naszych przyjaciół, Zgryz, był też jednym z prezenterów Zapraszamy do Trójki – pierwszej i jedynej wówczas audycji nadawanej na żywo, z telefonicznym udziałem słuchaczy.
W pierwszą rocznicę Sierpnia 1980 współtworzył Pierwszy Przegląd Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki” – imprezę będącą „antyfestiwalem sopockim”, prezentującą twórców i twórczość poza peerelowską cenzurą.
Album Alleluja sprzedano w ponad 400 tys. egzemplarzy, dzięki czemu w 1986 przyznano wydawnictwu certyfikat złotej płyty. W latach 80. występował w duecie z Johnem Porterem.
W 1988 nagrał recytowany wstęp do piosenki „Galaktyczny zwiad” grupy Papa Dance.
Poza tłumaczeniami z angielskiego i własną twórczością, opublikował także kilka przekładów wierszy i piosenek autorów rosyjskich, głównie tzw. pieśni błatnych. Przez wiele lat Zembaty współpracował także z polskimi reżyserami. Zasłynął jako scenarzysta i autor muzyki do kilku filmów, m.in. Około północy (1977), Sam na sam (1977) i serialu telewizyjnego Siedem życzeń (1984); w tym ostatnim użyczył również głosu kotu o imieniu Rademenes.
Wspierał kampanię Muzyka Przeciwko Rasizmowi Stowarzyszenia „Nigdy Więcej”. Zamieścił jej logotyp na płycie Ostatnia posługa. Czarne przeboje 65–88[7].
Od listopada 2007 radio Tok FM emitowało ostatnie słuchowisko Macieja Zembatego – Przygody Wuja Alberta.
Był autorem piosenki „Ostatnia posługa”, śpiewanej na melodię marsza żałobnego Chopina.
Zembaty wrócił do pisania w 2007 roku; w tym też roku założył własny blog[8].
Zmarł w wyniku zatrzymania akcji serca[9]. 8 lipca 2011 Maciej Zembaty został pochowany na Powązkach Wojskowych w Warszawie[10][11] (kwatera D29-tuje-7)[12].
Odznaczenia
- 2011: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie)[13]
Twórczość
Książki
- Historia, która przydarzyła się pewnej pszczołopodobnej Prudencji, Maciej Zembaty i Emilia Freudenreich, KAW, Warszawa 1976
- Makabra i współczucie, (wybór tekstów z obszernymi notkami autobiograficznymi), Maciej Zembaty z przedmową Jacka Janczarskiego i ilustracjami Piotra Dumały; Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996 (miękka oprawa, 220 stron) ISBN 83-7023-518-2
- Rodzina Poszepszyńskich Story, Maciej Zembaty i Jacek Janczarski. Da Capo, Warszawa, 1997 (miękka oprawa, 192 strony) ISBN 83-7157-242-5
- Piosenki z trumienki, Maciej Zembaty. Twój Styl, Warszawa, 2002 (miękka oprawa, 113 stron) ISBN 83-7163-314-9
- Mój Cohen, Maciej Zembaty. MTJ Agencja Artystyczna, Warszawa, 2003 (miękka okładka, 232 strony) ISBN 83-911888-9-2
- Piosenki, Maciej Zembaty, Edward Stachura, Włodzimierz Wysocki. Anagram, Warszawa, 1992 (miękka oprawa, 176 stron) ISBN 8190011239
Dyskografia
- 1983: Ballady Leonarda Cohena (Akademickie Radio Pomorze)
- 1984: Ballady Leonarda Cohena (Poljazz)
- 1985: Ballady Leonarda Cohena: „Alleluja” (Pronit M-0022)
- 1985: Ballady Leonarda Cohena: „Tańcz mnie po miłości kres / Goście” (Pronit)
- 1988: Cohen Live (Rogot)
- 1988: Alleluja Live (Rogot)
- 1988: Greatest Hits Czyli Ostatnia Posługa (Pronit)
- 1988: More Cohen by Maciej Zembaty (Canto)
- 1988: 7 życzeń - Piosenki kota Rademenesa (Tesco)
- 1989: Manhattan Live (Tesco)
- 1989: W prosektorium (Rogot)
- 1994: Ballady Leonarda Cohena (Quartet)
- 1998: Ostatnia posługa. Czarne przeboje 65–88
- 1998: Zembaty STGS (Canto)
- 2000: Siła niewolników (Selles)
- 2000: Ballady (Agencja Artystyczna MTJ)
- 2002: In My Secret… Live (Agencja Artystyczna MTJ)
- 2002: Manhattan (Canto)
- 2002: 35 × Leonard Cohen (Agencja Artystyczna MTJ, 3CD)
- 2002: Piosenki z trumienki (podwójny album 1965–2002; Canto/System)
- 2004: Rodzina Poszepszyńskich (Agencja Muzyczna Polskiego Radia)
- 2005: Jestem twój (MTJ)
- 2009: Wolność znaczy Freedom (Nevermind 1–2)
Filmografia
Źródło: [14]
- 1970: Czkawka (etiuda szkolna; aktor)
- 1971: Niebieskie jak Morze Czarne (tekst piosenki)
- 1976: Nosił wilk razy kilka (film krótkometrażowy; scenariusz)
- 1976: Przechadzka (film animowany; współautor scenariusza)
- 1977: Około północy (scenariusz)
- 1977: Sam na sam (współpraca reżyserska, scenariusz)
- 1979: Terrarium (mężczyzna na przyjęciu u Marii; nie występuje w czołówce)
- 1984: Siedem życzeń (scenariusz, dialogi, dubbing – głos kota Rademenesa; nie występuje w czołówce)
- 1999: Palce lizać (lektor, odc. 2–9)
- 1999: O dwóch takich, co nic nie ukradli (tekst piosenki)
- 2003: Biała Róża (etiuda fabularna; wykonanie piosenki)
- 2004: Piosenką w komunę (film dokumentalny; jako on sam)
Teatr
- 1973: Lament (teksty piosenek), Teatr Wybrzeże, Gdańsk
- 1990: Goście (przekład), Słupski Teatr Dramatyczny, Słupsk
- 2002: Cohen (przekład), Teatr Muzyczny „Roma”, Warszawa
- 2006: Słynny niebieski prochowiec (przekład), Teatr Polski, Bielsko-Biała
- 2007: Pieśni miłości i nienawiści (przekład), Teatr im. Ludwika Solskiego, Tarnów
- 2009: Słynny niebieski prochowiec (przekład), Teatr Piosenki, Wrocław
Uwagi
Przypisy
- ↑ Biogram na stronach Culture.pl
- ↑ a b c d Maciej Zembaty - strona nieoficjalna. [dostęp 2011-06-27].
- ↑ Maciej Zembaty nie żyje. muzyka.interia.pl, 2011-06-27. [dostęp 2011-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-14)].
- ↑ a b Maciej Zembaty nie żyje. wyborcza.pl. [dostęp 2011-06-29].
- ↑ Maciej Zembaty: Mój Cohen. Wrocław: OTO "Kalambur", 1988, s. 23.
- ↑ Maciej Zembaty Do Cohena trzeba dojrzeć. muzyka.dziennik.pl, 2008-09-29. [dostęp 2011-07-04].
- ↑ MarcinM. Kornak MarcinM., Odszedł Maciej Zembaty, „Nigdy Więcej”, 19, 2011, ISSN 1428-0884 .
- ↑ Maciej Zembaty internetowy ponury magazynier. maciejzembaty.pl. [dostęp 2011-06-27].
- ↑ „Tak to jest z sercem, że ono trach i przestaje pracować”. Maciej Zembaty nie żyje [online], TVN24.pl, 28 czerwca 2011 [dostęp 2011-06-28] [zarchiwizowane z adresu 2013-05-04] .
- ↑ Pogrzeb Macieja Zembatego na Wojskowych Powązkach [online], Dzieje.pl, 8 lipca 2011 [dostęp 2021-06-16] .
- ↑ IAR: Maciej Zembaty spoczął na Powązkach. polskieradio.pl, 2011-07-08. [dostęp 2011-07-08]. (pol.).
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ M.P. z 2011 r. nr 107, poz. 1073
- ↑ Film Polski, Film Polski (dwa różne rekordy w bazie danych)
Linki zewnętrzne
- Maciej Zembaty w bazie Discogs.com (ang.)
- Maciej Zembaty na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Maciej Zembaty w bazie IMDb (ang.)
- strona archiwalna
- PWN: 5045320
- ETP: 23015