Mieczysław Wężyk
![]() ppłk Mieczysław Wężyk | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 19 grudnia 1889 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 czerwca 1963 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914–1930 |
Siły zbrojne |
|
Jednostki | Brygada Strzelców Polskich |
Stanowiska | dowódca kompanii inżynieryjnej |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Późniejsza praca | Prezydent Brześcia nad Bugiem |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Mieczys%C5%82aw_W%C4%99%C5%BCyk_gr%C3%B3b.jpg/220px-Mieczys%C5%82aw_W%C4%99%C5%BCyk_gr%C3%B3b.jpg)
Mieczysław Wężyk (ur. 19 grudnia 1889 w Kozienicach, zm. 12 czerwca 1963 w Warszawie) – podpułkownik saperów Wojska Polskiego, inżynier i działacz społeczny, w latach 30. prezydent Brześcia nad Bugiem[1].
Życiorys
Służba wojskowa i I wojna światowa
Ukończył Wojskową Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu, później kształcił się również na wyższych kursach fortyfikacyjnych w Warszawie. Działał jako komisarz w tajnym Związku Walki Czynnej. Jednocześnie przechodził kolejne stopnie awansu w ramach Armii Imperium Rosyjskiego. W momencie wybuchu I wojny światowej służył jako oficer 9 batalionu saperów[2], w ramach którego otrzymywał kolejne odznaczenia. Order Świętego Jerzego otrzymał za zgłoszenie się na ochotnika i kierowanie udanym atakiem 11 saperów na okopy przeciwnika 3 stycznia 1915[3]. Następnie po sformowaniu w ramach carskiej armii jednostek polskich dowodził kompanią inżynieryjną w Brygadzie Strzelców Polskich, a następnie Dywizji Strzelców Polskich.
„Kowale”
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości służył w Wojsku Polskim. Stał na czele tajnej organizacji o nazwie „Kowale”, nieformalnej struktury paramasońskiej i prawicowej powstałej w kontrze do kojarzonych z lewicą Legionów Piłsudskiego. Wężyk cieszył się estymą z racji swojego wojskowego wykształcenia, służby i medali za bohaterstwo. Po wojnie był jednym z politycznie najaktywniejszych w Warszawie zawodowych oficerów. Zakulisowo (bez wiedzy Januszajtisa) przewodził Zamachowi Stanu w 1919 podpisując między innymi rozkaz aresztowania generała Stanisława Szeptyckiego, wydając rozkaz aresztowania (niezrealizowanego) Piłsudskiego oraz przewiezienia aresztantów: premiera Moraczewskiego oraz ministrów Wasilewskiego i Thugutta do lokalu endeckiego stowarzyszenia "Rozwój". Osoby związane z „Kowalami” w czasie zamachu prowadziły tłumy na pałac Rady Ministrów, co skończyło się jedynie jego zdemolowaniem. [4]
Pseudonim, którym posługiwał się w ramach organizacji to Generał Orski i Witold Orski. Za tym samym pseudonimem działacze żydowscy identyfikowali, że może ukrywać się Witold Gorczyński[5], twórca Legionu Puławskiego i jeden z twórców późniejszego Pogotowia Patriotów Polskich.
Dalsza kariera
3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 4. lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów[6]. W 1923 pełnił obowiązki szefa inżynierii i saperów w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie[7]. W 1924 był szefem inżynierii i saperów w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu, pozostając oficerem nadetatowym 1 pułku saperów Legionów, a cztery lata później dowodził 9 pułkiem saperów w Brześciu (do 1930, odszedł jako podpułkownik). W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Brześć. Był wówczas przewidziany do użycia w czasie wojny.
Działał społecznie w Warszawie i na Polesiu. Był członkiem Ligi Morskiej i Kolonialnej, jej wiceprezesem w województwie poleskim (uzbierał pieniądze na budowę jachtu morskiego „Poleszuk”), a także – jako inżynier – twórcą wodociągów w Łucku i Brześciu nad Bugiem. Zakładał Mieszkaniowe Stowarzyszenie Spółdzielcze Oficerów na Żoliborzu, którego był prezesem. W latach 30. pełnił obowiązki prezydenta Brześcia nad Bugiem.
10 maja 1939 został zmobilizowany na stanowisko dowódcy Grupy Fortyfikacyjnej Nr 92. Od 10 maja do 1 września prowadził prace fortyfikacyjne na odcinku Żnin, współpracując bezpośrednio z dowódcą Piechoty Dywizyjnej 26 Dywizji Piechoty płk dypl. Tadeuszem Parafińskim. 1 września został oddany do dyspozycji dowódcy Armii „Poznań”, a później Naczelnego Dowódcy Saperów. Ostatni rozkaz otrzymał 17 września od płk Stanisława Poręba-Czuryłło, dowódcy obrony Tarnopola, do którego został przydzielony na stanowisko dowódcy saperów. 5 lutego 1940 był już w Paryżu[8]. Później został wyznaczony na stanowisko zastępcy komendanta Ośrodek Wyszkolenia Oficerów Saperów w Thouars.
Żonaty z Janiną Wężykową z d. Szuman[9]. Zmarł w 1963, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 136-2-30)[10][11].
Ordery i odznaczenia
- Order Świętego Jerzego IV kl. (1915)[3]
- Order Świętej Anny IV kl. (1915)[12], III kl. (1916)[13], II kl. (1916)[14]
- Order Świętego Stanisława III kl. (1915)[15]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4937 (1921)[16]
- Krzyż Walecznych – czterokrotnie (po raz pierwszy w 1921)[17] po raz trzeci i czwarty w 1922[18]
Przypisy
- ↑ Fiszka fotograficzna Mieczysława Wężyka w Narodowym Archiwum Cyfrowym
- ↑ Венжик Мечислав Стефанович — Офицеры русской императорской армии [online], ria1914.info [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ a b Венжик Мечислав :: Документы о награждениях :: Первая мировая война [online], gwar.mil.ru [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ StefanS. Arski StefanS., My Pierwsza Brygada, wyd. II poprawione, Warszawa: Czytelnik, 1963, str. 243, 248, 249, 259, 262 (pol.).
- ↑ KIM JEST GEN. ORSKI?, [w:] Przegląd Wieczorny, „Przegląd Wieczorny. 1918, № 254” (254), Crispa - biblioteka cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego, 1918 [dostęp 2023-09-26] (pol.).
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 228.
- ↑ Almanach oficerski na rok 1923/24; praca zbiorowa Dział III Z.2, s. 34 .
- ↑ Wężyk 1940 ↓, s. 1.
- ↑ "Życie Warszawy", nr 190 z 16–17 sierpnia 1986, s. 11 (nekrolog)
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ANIELA SZUMANOWA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-22] .
- ↑ "Życie Warszawy", nr 143 z 16-17 czerwca 1963, s. 7 (nekrolog)
- ↑ Венжик Мечислав :: Документы о награждениях :: Первая мировая война [online], gwar.mil.ru [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ Венжик Мечислав :: Документы о награждениях :: Первая мировая война [online], gwar.mil.ru [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ Венжик Мечислав :: Документы о награждениях :: Первая мировая война [online], gwar.mil.ru [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ Венжик Мечислав :: Документы о награждениях :: Первая мировая война [online], gwar.mil.ru [dostęp 2023-09-26] .
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 3423 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1722)
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2033 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1553)
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 21 z 15 czerwca 1922
Bibliografia
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 64, 797, 827
- Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 577, 590
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 349, 1028
- Portret
- Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938
- Mieczysław Wężyk: Odpowiedź na kwestionariusz „B”. [w:] B.I.34d [on-line]. IPMS, 1940-02-05. [dostęp 2020-08-21].
- Stefan Arski, My Pierwsza Brygada, Warszawa 1963