Mlecznik nadmorski
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | wrzosowce | ||
Rodzina | pierwiosnkowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | mlecznik nadmorski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lysimachia maritima (L.) Galasso, Banfi & Soldano Atti Soc. Ital. Sci. Nat. Mus. Civico Storia Nat. Milano 146: 229 2005[3][4][5] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Mlecznik nadmorski (Lysimachia maritima) – gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae), dawniej zaliczany do monotypowego rodzaju mlecznik (Glaux L. 1753) jako Glaux maritima L.[7] Jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej (w Azji, Europie i Ameryce Północnej)[8]. Występuje na siedliskach wilgotnych, alkalicznych i zasolonych, często na wybrzeżach[9]. W Polsce rośnie nad Bałtykiem i na solniskach śródlądowych[10].
Rozmieszczenie geograficzne
Gatunek o rozległym obszarze występowania na półkuli północnej. W Europie rośnie na atlantyckich wybrzeżach od Morza Białego, półwyspu Skandynawskiego i Islandii, po zachodnie wybrzeża półwyspu Iberyjskiego; w tym nad Morzem Bałtyckim i Morzem Północnym. Występuje także na katalońskim i francuskim wybrzeżu Morza Śródziemnego oraz na dziesiątkach stanowisk śródlądowych w Europie Środkowej i Zachodniej. Od Ukrainy dalej na wschód po wschodnią Syberię ma zwarty zasięg w strefie występowania stepów. Rośnie także dalej na południu w rejonie Kaukazu, Iranu, w północnym Pakistanie oraz w Chinach. Na Dalekim Wschodzie zanika, ale znów liczniej pojawia się na pacyficznym wybrzeżu w rejonie Sachalinu, północnych Wysp Japońskich i Kuryli[8].
W Ameryce Północnej zwarty zasięg obejmuje wybrzeże pacyficzne od południowej Alaski po południową Kalifornię, południowo-zachodnią Kanadę (Saskatchewan i Alberta) oraz środkowo-zachodnie USA. Gatunek rośnie też na południe od Zatoki Hudsona, w rejonie ujścia Rzeki Świętego Wawrzyńca oraz na atlantyckim wybrzeżu południowo-wschodniej Kanady i północno-zachodniej części USA[8].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/GlauxMaritima_%28cropped%29.jpg/180px-GlauxMaritima_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Glaux_maritima_sl44.jpg/180px-Glaux_maritima_sl44.jpg)
- Łodyga
- Płożąca u nasady, podnosząca się do wyprostowanej, o wysokości od 3 do 25 cm, czasem do 40 cm. Pęd nieco gruboszowaty, sinawy, nagi, pojedynczy lub rozgałęziony. Kłącze cienkie[9][11].
- Liście
- Dolne naprzeciwległe, górne skrętoległe[9]. Bezogonkowe, mięsiste. Blaszka od równowąskiej poprzez wąskoeliptyczną do nieco łopatkowatej o rozmiarach 4–15 × 1,5–3,5(–5) mm. U nasady zbiegająca w krótki ogonek poniżej 0,7 mm długości (rzadko do 1,5 mm). Na szczycie blaszka zaokrąglona, tępa lub zaostrzona[11]. Brzeg blaszki płaski, cały. Nerwacja jednożyłkowa[9].
- Kwiaty
- Siedzące w kątach górnych liści[11]. Kielich dzwonkowaty, biały lub różowawy. Działki kielicha w liczbie 5[9], podługowate, tępe, o długości 3–5 mm i szerokości 1,5–2 mm[11], nieco gruboszowate[9]. Płatków korony brak. Pręcików 5, o długości podobnej do działek kielicha. Zalążnia w górnej połowie gruczołowato punktowana, z szyjką słupka podobną długością do pręcików[9][11].
- Owoc
- Kulistawa, naga torebka o długości 2,3–3,5 mm[9][11].
Biologia i ekologia
Bylina. Rośnie na brzegach morskich, solniskach i siedliskach alkalicznych, na łąkach i brzegach wód[9]. W Europie Środkowej gatunek charakterystyczny związku Armerion maritimae i zespołu Triglochino-Glaucetum maritimae[12]. Kwitnie od maja do lipca. Rozprzestrzenia się generatywnie za pomocą nasion i wegetatywnie. Rozmnażanie wegetatywne za pomocą rozrastających się pędów jest szybkie i pozwala temu gatunkowi w krótkim czasie reagować na poprawę warunków mikrosiedliskowych. Z kolei na skuteczność rozmnażania za pomocą nasion duży wpływ ma temperatura i zalewanie ich przez wodę[13].
Systematyka i taksonomia
Gatunek przez Karola Linneusza opisany jako Glaux maritima w obrębie monotypowego rodzaju mlecznik Glaux L. (Sp. Pl. 1: 207. 1753)[3] i przez długi czas tak ujmowany, także na liście krytycznej roślin polskich z 2020[7]. W 2004 roku badania molekularne potwierdziły zagnieżdżenie tego gatunku w obrębie rodzaju tojeść Lysimachia[14]. W następnym roku opublikowana została diagnoza taksonomiczna umieszczająca gatunek w obrębie rodzaju Lysimachia[4] i zmiana ta zaczęła być ujmowana w kolejnych publikacjach i bazach taksonomicznych[9][3].
W przeszłości opisano szereg taksonów wewnątrzgatunkowych różniących się pokrojem, kształtem i rozmiarami liści oraz torebek, jednak duża zmienność tych cech w obrębie poszczególnych populacji oraz współwystępowanie form pośrednich podważyły sens nadawania tej zmienności rangi systematycznej[9].
Zagrożenia i ochrona
Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną.
Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[15] w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię VU (narażony)[16].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-02-06] (ang.).
- ↑ a b c d Lysimachia maritima. [w:] The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ a b Banfi Enrico; Galasso Gabriele; Soldano Adriano. Notes on systematics and taxonomy for the Italian vascular flora. 1. „Atti della Società italiana di scienze naturali e del museo civico di storia naturale di Milano”. 146, 2, s. 219-244, 2005.
- ↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
- ↑ Lysimachia maritima, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 89, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c Strandkrypa Glaux maritima L.. [w:] Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ a b c d e f g h i j k Lysimachia maritima. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b c d e f Glaux maritima Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-06].
- ↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
- ↑ L. Jerling. Population dynamics ofGlaux maritima (L.) along a distributional cline. „Vegetatio”. 74, 2, s. 161–170, 1988.
- ↑ Gang Hao, Yong-Ming Yuan, Chi-Ming Hu, Xue-Jun Ge, Nan-Xian Zhao. Molecular phylogeny of Lysimachia (Myrsinaceae) based on chloroplast trnL–F and nuclear ribosomal ITS sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 31, 1, s. 323–339, 2004.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- Flora of North America: 250092256
- GBIF: 4007442
- identyfikator iNaturalist: 204175
- IPNI: 77068343-1
- ITIS: 836177
- NCBI: 110753
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2492930
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:77068343-1
- Tela Botanica: 101407
- identyfikator Tropicos: 50321696
- CoL: 6R32Y