Monaster Objawienia Pańskiego w Torokaniach
![]() Cerkiew monasterska | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | Torokanie |
Kościół | |
Rodzaj klasztoru | męski |
Eparchia | |
Ihumen | Filaret (ostatni) |
Klauzura | nie |
Obiekty sakralne | |
Cerkiew | Objawienia Pańskiego |
Cerkiew | Narodzenia Matki Bożej |
Fundator | Agata Pieszczyńska |
Styl | |
Data budowy | 1710 i 1757 (rozbudowa) |
Data zamknięcia | 1874 |
brak współrzędnych |
Monaster Objawienia Pańskiego – klasztor prawosławny w Torokaniach[a], powstały na początku XVI w., następnie administrowany przez unicki Zakon Bazylianów Świętego Jozafata, w 1839 ponownie przejęty przez duchowieństwo prawosławne, w 1874 zlikwidowany.
Historia
Prawosławny klasztor w Torokaniach powstał w XVI w.[1][2] Następnie wspólnota przyjęła unię. W 1710 w Torokaniach została wzniesiona nowa cerkiew unicka, zaś w 1757 na polecenie kijowskiego metropolity unickiego Leona Kiszki powstał przy niej nowy budynek klasztorny przeznaczony dla dwunastu zakonników. Od 1743 bazyliański monaster w Torokaniach był jedną z dwóch siedzib protoarchimandryty (generała) zakonu, obok klasztoru w Poczajowie[3].
Unicki klasztor w Torokaniach był jednym z pięciu bazyliańskich domów zakonnych, które funkcjonowały po rozbiorach Polski aż do synodu połockiego, gdy wszystkie struktury Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim poza diecezją chełmską zostały zlikwidowane i włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Klasztor w Torokaniach podporządkowano eparchii wileńskiej i litewskiej. W momencie przekształcenia klasztoru bazyliańskiego w prawosławny przebywało w nim 25 mnichów i dwóch nowicjuszy. Trzy lata później Świątobliwy Synod Rządzący postanowił, iż w Torokaniach zamieszkiwać będzie 13 mnichów, na utrzymanie których skarb państwa zobowiązał się przekazywać 1540 rubli srebrem rocznie. Z kolei majątki Torokanie, Łosinka i Czykin zostały upaństwowione[4]. W praktyce jednak liczba mieszkańców klasztoru ulegała znacznym wahaniom. Wynikało to z faktu, że Torokanie stały się jednym z ośrodków, do których skierowano byłych bazylianów z tych monasterów unickich, które uległy całkowitej likwidacji. Zakonnicy ci niechętnie odnosili się do wymuszonej na nich konwersji na prawosławie i w praktyce zachowywali unickie zwyczaje liturgiczne[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Taraka%C5%84%2C_Bazylanski._%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8C%2C_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281944-49%29.jpg/220px-Taraka%C5%84%2C_Bazylanski._%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8C%2C_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%281944-49%29.jpg)
W miarę przenoszenia niechętnych prawosławiu byłych unitów do różnych monasterów oraz wymierania najstarszych mnichów liczba mieszkańców monasteru w Torokaniach systematycznie spadała[4]. W 1849 w klasztorze pozostało czterech mnichów. W tym samym roku metropolita wileński i litewski Józef wnioskował do Świątobliwego Synodu Rządzącego o zamknięcie monasteru i przeniesienie ostatnich mnichów do innych wspólnot, utworzenie przy monasterskiej cerkwi Objawienia Pańskiego parafii, przekazanie innych obiektów miejscowym władzom świeckim na dowolny cel. Mimo to będący w złym stanie technicznym klasztor nie został zlikwidowany. Jeszcze w latach 50. XIX w. żyło w nim czterech mnichów, dwóch posłuszników, czterech suspendowanych kapłanów i dziewięcioro świeckich służących[4].
Monaster w Torokaniach został ostatecznie zamknięty w 1874 z powodu małej liczby mnichów i ogólnego ubóstwa wspólnoty[5]. Na decyzję tę wpływ miały również przypadki łamania dyscypliny klasztornej, do jakich dochodziło w monasterze (m.in. pobicie przełożonego, ihumena Filareta, przez hierodiakona Pawła, karnie przeniesionego do Torokań z monasteru w Surdegach)[4]. Budynki sakralne należące do klasztoru przejął monaster Świętych Borysa i Gleba w Grodnie, gdzie też przeniósł się ostatni przełożony torokańskiego monasteru ihumen Filaret. Inne obiekty klasztorne do 1897 pozostawały porzucone. Następnie zlokalizowano w nich szkołę dwuklasową, którą wyświęcił w 1899 biskup grodzieński Joachim[4].
W 1950 dawna cerkiew monasterska została zniszczona[6].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Obecnie Imienin w rejonie drohiczyńskim obwodu brzeskiego.
Przypisy
- ↑ Pawluczuk U.A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7431-127-4.
- ↑ A. Mironowicz, Życie monastyczne w dawnej Rzeczypospolitej, [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik: Życie monastyczne w Rzeczypospolitej. Białystok: Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 35. ISBN 83-902928-8-2.
- ↑ Pidłypczak-Majerowicz M.: Bazylianie w Koronie i na Litwie. Szkoły i książki w działalności zakonu. Warszawa-Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 73. ISBN 83-01-06280-0.
- ↑ a b c d e f H. Surynowicz, Życie monastyczne na Grodzieńszczyźnie w XIX wieku, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik: Życie monastyczne w Rzeczypospolitej. Białystok: Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, ss. 206–209. ISBN 83-902928-8-2.
- ↑ Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 31. ISBN 978-83-7431-127-4.
- ↑ Imienin (Torokany). Monaster bazyliański pw. Objawienia