Nastawa ołtarzowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Retablo_mayor.._%28Catedral_de_Sevilla%29.jpg/240px-Retablo_mayor.._%28Catedral_de_Sevilla%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/K%C3%B6ln_st_aposteln_tryptichon.jpg/240px-K%C3%B6ln_st_aposteln_tryptichon.jpg)
Nastawa ołtarzowa (także łac. retabulum) – dekoracja ołtarza we wnętrzu kościoła w formie malowidła, płaskorzeźby lub rzeźby, także nadbudowa umieszczona w tylnej części ołtarza ustawiana bezpośrednio na mensie, łącząca się z nią za pośrednictwem predelii lub na osobnym postumencie za mensą.
Nastawa pojawiła się w XI wieku jako dekoracja malowana, w formie płaskorzeźby lub rzeźby, ustawiona w tylnej części ołtarza bezpośrednio na mensie lub osobnej podbudowie[1]. W gotyku pojawił się ołtarz szafiasty, gdzie nastawa miała postać płytkiej skrzyni z bocznymi skrzydłami, które po zamknięciu tworzą rodzaj szafy[2]. Ruchome skrzydła pokryte są z obu stron malowidłami lub rzeźbami. Nastawa łączy się z mensą za pośrednictwem predelii. Ponad retabulum znajduje się ozdobne zwieńczenie. Sama nastawa przybiera formę tryptyku, poliptyku lub pentaptyku[1][2]. Kolejne warianty układu skrzydeł poliptyku nazywane są odsłonami, związanymi z momentem roku liturgicznejgo: codzienną, niedzielną i świąteczną[3].
W renesansie pojawiła się nastawa ołtarzowa w postaci wielokondygnacyjnej kompozycji architektonicznej z obrazem lub rzeźbą w polu środkowym[2]. Wykonywano je z drewna, stiuku, marmuru, zdobiono polichromią[1].
Od okresu baroku często jako samodzielnie stojąca, rozbudowana struktura umieszczana za ołtarzem, z bogatą dekoracją rzeźb i zwieńczeniem w formie glorii[1].
Retabulum w rokoku ma lekką ażurową formę, jasną kolorystykę, złocenia, bogatą ornamentykę[2]. W ołtarzach klasycystycznych przeważają formy architektoniczne[2].
- Odsłony późnogotyckiej nastawy ołtarzowej: codzienna, niedzielna, świąteczna
-
- Poliptyk z Lusiny, Małopolska, 1505-1510, odsłona niedzielna: sceny drogi krzyżowej.
- Poliptyk z Lusiny, Małopolska, 1505-1510, odsłona świąteczna: sceny z życia Marii.
Przypisy
- ↑ a b c d Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
- ↑ a b c d e Sztuka świata. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, ISBN 978-83-213-4726-4.
- ↑ J. Białostocki, Sztuka XV wieku od Parlerów do Dürera, Warszawa 2010, s. 337-338.
Bibliografia
- Piotr Skubiszewski, Le retable gothique sculpté: entre le dogme et l'univers humain [w:] Le retable d'Issenheim et la sculpture au Nord des Alpes à la fin de Moyen Âge, Colmar 1989.
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Nastawa ołtarzowa |
![]() | Zobacz hasło nastawa ołtarzowa w Wikisłowniku |
- Britannica: topic/reredos, topic/screen-furniture
- Treccani: dossale
- Universalis: retable
- Catalana: 0139124