Nina Bierbierowa
Imię i nazwisko | Nina Nikołajewna Bierbierowa | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 8 sierpnia 1901 | ||
Data i miejsce śmierci | 26 września 1993 | ||
Narodowość | rosyjska, ormiańska | ||
Język | rosyjski, francuski, angielski | ||
Alma Mater | Uniwersytet Doński | ||
Dziedzina sztuki | liryka, proza, publicystyka, biografie, pamiętniki, prace naukowe | ||
Ważne dzieła | |||
Podkreślenia moje | |||
| |||
| |||
|
Nina Nikołajewna Bierbierowa, ros. Нина Николаевна Берберова (ur. 26 lipca?/8 sierpnia 1901 w Petersburgu, zm. 26 września 1993 w Filadelfii) – rosyjska pisarka, historyk rosyjskiej masonerii, autorka zbeletryzowanych kronik rosyjskiej emigracji. Występowała przeciwko prostalinowskiej postawie zachodnich intelektualistów.
Życiorys
Dzieciństwo i nauka
Była jedyną córką Nikołaja Iwanowicza Bierbierowa, Ormianina, urzędnika w Ministerstwie Finansów oraz Natalii Iwanowny Bierbierowej, z domu Karaułowej. Ukończyła gimnazjum w Petersburgu. W 1919 rodzina przeniosła się do Rostowa nad Donem, gdzie Bierbierowa kontynuowała naukę na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Dońskiego. W 1920 powróciła do Petersburga i dzięki swoim pierwszym wierszom w 1921 wkroczyła w tamtejsze środowisko poetyckie, skupione wokół Nikołaja Gumilowa. Wstąpiła do piotrogrodzkiego oddziału Wszechrosyjskiego Związku Poetów.
Emigracja do Europy Zachodniej
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Hodasevich_Berberova.jpg/240px-Hodasevich_Berberova.jpg)
W czerwcu 1922, razem z partnerem, Władysławem Chodasiewiczem, wyjechała z Rosji. Przez następne trzy lata Bierbierowa i Chodasiewicz mieszkali w czterdziestu dwóch mieszkaniach, w różnych miastach Europy, wliczając w to jedno lato w Belfaście, przed zamieszkaniem w Paryżu w 1925. W okresie tułaczki znacznej pomocy udzielił im Maksim Gorki, mieszkający w tym czasie w Sorrento i wspomagający rosyjskich pisarzy emigrantów[1].
W 1932[2] rozstała się z Chodasiewiczem, którego nigdy nie była poślubiła[3], ale aż do jego śmierci w 1939 zostali przyjaciółmi. W 1937[3] wyszła za mąż za Nikołaja Makiejewa i przeniosła się z nim do podparyskiej wsi Longchêne. W czasie wojny żyła w okupowanej przez Niemców części Francji, w 1947 rozeszła się z mężem.
W okresie życia we Francji Bierbierowa opublikowała trzy powieści i dwie biografie. Jej biografia Piotra Czajkowskiego przetłumaczona została na język francuski i wzbudziła sensację z powodu swojego otwartego opisania homoseksualizmu kompozytora[4].
Życie w Stanach Zjednoczonych
W 1950 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1959 uzyskała obywatelstwo amerykańskie. Trudności w uzyskaniu stałej wizy skłoniły ją do poślubienia muzyka George'a Kochevitsky'ego w 1954, para oficjalnie rozwiodła się w 1983. Od 1958 uczyła języka rosyjskiego na Uniwersytecie Yale, a od 1963 do emerytury (w 1971) na Uniwersytecie w Princeton, gdzie wykładała literaturę rosyjską. W latach 1958–1968 była członkiem redakcji almanachu „Mosty”[potrzebny przypis] wydawanego w Monachium. Na emeryturze pracowała dalej, prowadząc wykłady z literatury rosyjskiej na uniwersytetach Cornella, Columbia, Kolegium w Bryn Mawr i Uniwersytecie Pensylwanii, ucząc w okresie wakacji w rosyjskiej szkole przy Middlebury College i pisząc. Podczas tych lat nagrodzono ją doktoratami honoris causa z Glasboro State College (1980), Middlebury College (1983) i Uniwersytetu Yale (1992). Przyjaciele i koledzy z tej ostatniej uczelni w 1991 uczcili jej 90. urodziny obiadem w Bibliotece Rzadkich Ksiąg i Rękopisów im. Beinecke’ów.
Bierbierowa pozostała stosunkowo nieznana jako pisarka na zachodzie, do czasu, gdy w 1985 Hubert Nyssen, dyrektor francuskiego wydawnictwa Actes Sud[potrzebny przypis], nabył międzynarodowe prawa do jej twórczości. Jej prace zostały wydane po francusku i stały się bestselerami. W efekcie Actes Sud doprowadziło do wydania książek Bierbierowej w co najmniej dwudziestu dwóch językach. Po polsku ukazała się jej autobiografia zatytułowana Podkreślenia moje. Jednym ze skutków tej popularności, połączonej z początkami pieriestrojki, było zaproszenie Bierbierowej przez rosyjski Związek Pisarzy w 1989 do odwiedzenia ojczyzny, po sześćdziesięciu siedmiu latach nieobecności w niej. Wizyta zakończyła się ogromnym sukcesem. W tym samym roku została kawalerem francuskiego Orderu Sztuki i Literatury[4]. Również film[5] zrealizowany na podstawie jej krótkiej powieści Akompaniatorka na rok przed śmiercią autorki, przyczynił się do dalszej popularyzacji jej twórczości.
Archiwum Bierbierowy znajduje się na Uniwersytecie Yale[4]. Znajdują się w nim między innymi listy od Gieorgija Adamowicza, Vladimira Nabokova, Mariny Cwietajewej, ponad sześćdziesiąt listów od Chodasiewicza, obszerna korespondencja z literaturoznawcami literatury rosyjskiej[6].
Przypisy
- ↑ Zbeletryzowana wersja tej historii zawarta jest w książce Józef Hen: Bruliony Profesora T.. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2006. ISBN 83-06-03006-0. , bogato udokumentowanej źródłami.
- ↑ Murl G.M.G. Barker Murl G.M.G., In Memoriam: Nina Nikolaevna Berberova 1901-1993, „The Slavic and East European Journal”, 38 (3), 1994, s. 553–556, JSTOR: 308882 [dostęp 2018-02-15] .
- ↑ a b GlennG. Collins GlennG., Nina Berberova, 92, Poet, Novelist and Professor, „The New York Times”, 29 września 1993, ISSN 0362-4331 [dostęp 2018-02-15] (ang.).
- ↑ a b c NeilN. Cornwell NeilN., Reference Guide to Russian Literature, Routledge, 2013, s. 164–165, ISBN 1-134-26077-6, OCLC 864746950 .
- ↑ L'accompagnatrice w bazie IMDb (ang.)
- ↑ Guide to the Nina Berberova Papers, [w:] Yale Finding Aid Database, Yale University Library [dostęp 2018-02-16] .
Literatura
- Nina Nikolaevna. Berberova: Les francs-maçons russes du XXe siècle : des hommes et des loge. [Paris]: Les Editions Noir sur blanc, 1990. ISBN 2-88250-016-5. (fr.).
- Nina Nikolaevna. Berberova: Rasskazy v izgnani. Moskva: Izd-vo im. Sabashnikovykh, 1994. ISBN 5-8242-0032-7. (ros.).
- Nina Nikolaevna. Berberova: Kursiv moĭ : avtobiografii͡. Moskva: Soglasie, 1996. ISBN 5-86884-034-8. (ros.).
- Nina Nikolaevna. Berberova: Li͡udi i lozhi : russkie masony XX stoletii͡. Kharʹkov: „Kaleĭdoskop”, 1997. ISBN 5-89493-008-1. (ros.).
- Nina Nikolaevna Berberova: Podkreślenia moje. Warszawa: "Noir sur Blanc", 1998. ISBN 83-86743-52-2.
- Nina Berberowa. Walka. „Literatura na Świecie”. 10(327), s. 117-193, październik 1998.
- Grzegorz Przebinda. Strażniczka wyobraźni na przekór czasowi. „Tygodnik Powszechny”. 43 (2624), s. 12, 24 października 1999.
- Nina Nikolaevna. Berberova: Aleksandr Blok i ego vremi͡a : biografii͡. Moskva: Izd-vo Nezavisimai͡a gazeta, 1999. ISBN 5-86712-043-0. (ros.).
- Nina Nikolaevna. Berberova: Bez zakata ; Malenʹkai͡a devochka ; Rasskazy ; Stikh. Moskva: Izdatelʹstvo im. Sabashnikovykh, 1999. ISBN 5-8242-0068-8. (ros.).
- Krzysztof Masłoń. Niewidzialnie oświeceni. „Rzeczpospolita”, 13 lutego 1999.
- Nina Nikolaevna. Berberova: Poslednie i pervye ; Delo Kravchenk. Moskva: Izd-vo imeni Sabashnikovykh, 2000. ISBN 5-8242-0080-7. (ros.).
- Nina Berberowa. Władysław Chodasiewicz. „Zeszyty Literackie”. 89, październik 2005.
- Elżbieta Banasiuk. Autobiografia Niny Berberowej „Podkreślenia moje” – historia i struktura formalna dzieła. „Przegląd Rusycystyczny”. 1 (125), s. 37-51, 2009.
- Elżbieta Banasiuk. Studium zawiści w takt Bacha, Czajkowskiego, Mozarta i Ravela (Akompaniatorka Niny Berberowej w wymiarze literackim, filmowym i scenicznym). „Przegląd Humanistyczny”. 125, 2009.
- René Śliwowski: Nina Berberowa – niezwykły świadek przełomu wieków. W: Literatura rosyjska na emigracji. Współcześni pisarze rosyjscy w Polsce. Frazeologia i frazeografia. Materiały konferencji naukowej (9-10 listopada 1995 r.) pod redakcją Wiktora Skrundy i Wandy Zmarzer. Warszawa: Instytut Rusycystyki Uniwersytetu Warszawskiego, 1996.
Linki zewnętrzne
- Biogram Bierbierowej, liczne dalsze odsyłacze. russianresources.lt. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-15)]. (ros.).
- Archiwum Bierbierowej na Uniwersytecie Yale (ang.)
- ISNI: 0000000122771621
- VIAF: 19687670
- LCCN: n81007997
- GND: 118944193
- NDL: 00432960
- LIBRIS: 31fhb32m3lb28p8
- BnF: 119994736
- SUDOC: 028090527
- SBN: CFIV077978
- NKC: jn19990000695
- RSL: 000079452
- BNE: XX932097
- NTA: 069361371
- BIBSYS: 90270684
- CiNii: DA02237339
- Open Library: OL29453A
- PLWABN: 9810646506105606
- NUKAT: n95020874
- J9U: 987007271759705171
- PTBNP: 48799
- CANTIC: a10724849
- LNB: 000031057
- ΕΒΕ: 65493
- KRNLK: KAC201871668
- PWN: 3877507
- Britannica: biography/Nina-Berberova
- Universalis: nina-berberova
- SNL: Nina_Berberova
- Hrvatska enciklopedija: 7011