Noty tyrońskie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Merge-arrow.svg/50px-Merge-arrow.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Tironian_Notes_Psalm_68.png/220px-Tironian_Notes_Psalm_68.png)
Noty tyrońskie – posługujący się wieloma skrótami system szybkiego pisania, który pojawił się w ostatnich latach republiki rzymskiej.
Pochodzenie
Według Plutarcha, opracował je Tullius Tiro (Tyron), sekretarz Marka Tulliusza Cycerona (106-43 przed Chr.)[1]. By móc wiernie notować mowy swego pryncypała, Tyron wymyślił rodzaj współczesnej stenografii. Specjalne skróty zastosowane przez Tyrona nazwano notami tyrońskimi[2]. Istnieje również wersja przypisująca wynalezienie systemu szybkiego pisania – a tym samym i skrótów – poecie Enniusowi.
Zastosowanie
System Tyrona zyskał wielką popularność, posługiwali się nim pisarze zapisujący mowy urzędników występujących na zebraniach ludowych i w senacie, mowy, w których poruszano kwestie prawne i które niejednokrotnie same stawały się podstawą dla nowych praw. Pisarzy owych, z racji posługiwania się przez nich notami tyrońskimi zwano notariuszami. Pod koniec dawnej ery not było już około pięciu tysięcy, a zadania ich spisania podjął się Seneka Starszy (55 r. przed Chr. - ok. 40 r. po Chr.).
Noty były mocno przetworzonymi i skrajnie uproszczonymi literami bądź fragmentami liter, z których pozostawał często jeden charakterystyczny element. Końcówki fleksyjne oznaczano poprzez układ kropek i przecinków o znaczeniu zależnym od położenia względem sąsiedniej litery. Do średniowiecznych systemów brachygraficznych weszło tylko kilka znaków wywodzących się z not tyrońskich. Dały one natomiast początek średniowiecznemu systemu skracania wyrazów poprzez znaki specjalne.
Kodowanie
Znak | ⁊ | ⹒ | ||
---|---|---|---|---|
Nazwa w Unikodzie | Tironian Sign Et | Tironian Sign Capital Et | ||
Kodowanie | dziesiętnie | szesnastkowo | dziesiętnie | szesnastkowo |
Unicode | 8266 | U+204A | 11858 | U+2E52 |
UTF-8 | 226 129 138 | e2 81 8a | 226 185 146 | e2 b9 92 |
Odwołania znakowe SGML | ⁊ | ⁊ | ⹒ | ⹒ |
Przypisy
- ↑ Plutarch, Katon Młodszy 23.
- ↑ L.Schumacher, Niewolnictwo antyczne, Wydawnictwo Poznańskie 2005, s. 203.
- Britannica: topic/Tironian-notes
- NE.se: notae-tironianae