ORP Gen. K. Pułaski
![]() | |||
Klasa | fregata rakietowa | ||
---|---|---|---|
Typ | |||
Historia | |||
Stocznia | Bath Iron Works, Bath | ||
Położenie stępki | 17 lipca 1978 | ||
Wodowanie | 24 marca 1979 | ||
![]() | |||
Nazwa | USS „Clark” (FFG-11) | ||
Wejście do służby | 9 maja 1980 | ||
Wycofanie ze służby | 15 marca 2000 | ||
![]() | |||
Nazwa | ORP „Gen. K. Pułaski” | ||
Wejście do służby | 15 marca 2000 | ||
Los okrętu | w służbie | ||
Dane taktyczno-techniczne | |||
Wyporność | standardowa: 3450 t | ||
Długość | 135,6 m | ||
Szerokość | 13,7 m | ||
Zanurzenie | 5,8 m (sam kadłub) | ||
Napęd | |||
2 turbiny gazowe GE LM 2500 o łącznej mocy 40 000 KM, napędzające 1 śrubę nastawną napęd pomocniczy: 2 x elektryczne pędniki gondolowe ABB o łącznej mocy 720 KM dla manewrów oraz jako napęd awaryjny | |||
Prędkość | +29 węzłów | ||
Zasięg | 4500 Mm przy 20 w. | ||
Sensory | |||
radar dalekiego zasięgu AN/SPS-49, radar dozoru nawodnego AN/SPS-55, radary nawigacyjne E252 oraz E342, system kierowania ogniem Mk 92, sonar podkadłubowy AN/SQS-56, sonar holowany AN/SQR-19 | |||
Uzbrojenie | |||
1×I wyrzutnia pocisków rakietowych Mk 13: • do 4 pocisków pokr RGM-84 Harpoon • do 36 pocisków plot RIM-66E SM-1MR 1 armata uniwersalna Mk 75 kalibru 76 mm 1 armata plot CIWS Phalanx 20 mm Block 15 Mod 0 | |||
Wyrzutnie torpedowe | 2 × III Mk 32 kalibru 324 mm (ZOP) | ||
Wyposażenie | |||
4 × wyrzutnie celów pozornych Mk 137 Mod 1 (zakłócające w podczerwieni i paśmie radiolokacyjnym) system walki elektronicznej SLQ-32 system walki podwodnej AN/SQQ-89 holowana pułapka przeciwtorpedowa SLQ-25 Nixie systemy AIS, GPS oraz łączności satelitarnej i radiowej | |||
Wyposażenie lotnicze | |||
2 × śmigłowce ZOP Kaman SH-2G Super Seasprite | |||
Załoga | do 215 osób | ||
|
ORP Gen. K. Pułaski (272) – fregata rakietowa typu Oliver Hazard Perry polskiej Marynarki Wojennej, była amerykańska USS Clark (FFG-11). Okręt został zbudowany w latach 1978-1980 w stoczni Bath Iron Works i 9 maja 1980 roku wszedł do służby w amerykańskiej marynarce wojennej. Został z niej wycofany 15 marca 2000 roku i tego samego dnia podniósł polską banderę w bazie morskiej US Navy w Norfolk w stanie Wirginia, jako dar rządu Stanów Zjednoczonych[1]. Okręt wszedł w skład 3. Flotylli Okrętów. Służył kolejno w 31 Dywizjonie Okrętów Rakietowych w latach 2002–2004, Dywizjonie Okrętów Zwalczania Okrętów Podwodnych w latach 2004–2010 i Dywizjonie Okrętów Bojowych, w którego siłach znajduje się od 2011 roku[2][3].
ORP „Gen. K. Pułaski” jest fregatą rakietową, której głównym zadaniem jest poszukiwanie, wykrywanie i zwalczanie okrętów podwodnych, zwalczanie celów powietrznych i nawodnych oraz ochrona morskich szlaków komunikacyjnych i prowadzenie operacji antyterrorystycznych[4].
Po remoncie przeprowadzonym w latach 2015–2016 planowane jest pozostawienie okrętu w służbie do roku 2025[5].
Budowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Launch_of_USS_Clark_%28FFG-11%29_at_Bath_Iron_Works_1979.jpg/220px-Launch_of_USS_Clark_%28FFG-11%29_at_Bath_Iron_Works_1979.jpg)
Konstrukcja okrętów typu Oliver Hazard Perry odpowiada przyjętemu przez marynarkę amerykańską założeniu produkcji tanich jednostek zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), co miało umożliwić ich masową produkcję, o wysokiej dzielności morskiej. Podstawową rolą tych okrętów miało być zwalczanie radzieckich okrętów podwodnych, w ograniczonym zakresie wypełniać także miały zadania związane z obroną przeciwlotniczą desantów, grup zaopatrzeniowych i konwojów morskich, dysponować miały także zdolnością zwalczania nawodnych celów morskich. Ich rolą nie miało być jednak towarzyszenie zespołom okrętów nawodnych ani też zapewnianie eskorty grupom lotniskowcowym w trakcie wojny[6].
Stępkę pod budowę okrętu położono 17 lipca 1978 roku w stoczni Bath Iron Works w Bath w stanie Maine, zaś jednostkę zwodowano 24 marca 1979 roku[1]. 9 maja 1980 roku okręt wszedł do służby w United States Navy jako USS „Clark” (FFG-11)[1]. Matką chrzestną była Olga Clark, wdowa po admirale Josephie J. Clarku (1893-1971), na cześć którego został nazwany okręt[1].
Konstrukcja i wyposażenie
Osobny artykuł: Fregaty rakietowe typu Oliver Hazard Perry.
Kadłub okrętu mierzy 135,6 metra długości całkowitej, a 125,9 metra na linii wodnej, największa szerokość okrętu sięga 13,7 metra, zanurzenie samego kadłuba wynosi 5,8 metra, zaś z opływnikiem sonaru zanurzenie wynosi 7,5 metra. Jednostka o wyporności 3450 ton standardowych ma 3950 ton wyporności pełnej[7]. Okręt napędzany jest przez siłownię, wyposażoną w dwie turbiny gazowe General Electric LM2500 zapewniające moc wyjściową 41 000 KM dla jednego wału napędowego, przenoszącego napęd na pięciołopatową śrubę. Tak skonfigurowana siłownia nominalnie zapewnia prędkość 29 węzłów[8]. Okręt wyposażony jest także w system napędu pomocniczego w postaci dwóch wysuwanych elektrycznych pędników ABB o mocy łącznej 720 KM[7]. Napęd pomocniczy okrętu używany jest do precyzyjnych manewrów jednostki, zdolny jest jednakże do zapewnienia okrętowi możliwości powrotu do portu z prędkością 5 węzłów, w razie awarii napędu głównego. System napędowo-energetyczny okrętu uzupełniany jest przez cztery generatory elektryczne Diesla o mocy 1000 kW każdy[8]. Okręt posiada dwa równoległe hangary o długości 12,5 metra i szerokości 4,5 metra, w których bazować mogą dwa śmigłowce SH-2[6][1].
Wyposażenie elektroniczne
W trakcie budowy jednostek typu Oliver Hazard Perry korporacja Sperry zaproponowała marynarce oraz Kongresowi wyposażenie późniejszych jednostek tego typu w radar ze skanowaniem fazowym, a w następnej kolejności wyposażenie w tego typu radar również wcześniejszych jednostek, do których zaliczał się USS „Clark”. US Navy uznała jednak, że zaproponowany koszt instalacji takich radarów jest zbyt wysoki[6]. Okręt wyposażony jest więc w cyfrowy, dwuwspółrzędny radar obserwacji przestrzeni powietrznej dalekiego zasięgu AN/SPS-49(V)4 (zasięg około 480 kilometrów) oraz radar obserwacji powierzchni (dozoru nawodnego) AN/SPS-55[9][a]. W polskiej służbie okręt ma radary nawigacyjne Bridgemaster E252 oraz E342[10].
Jednostka wyposażona została także w umieszczony w kilu i dziobie sonar SQS-56, z uwagi jednak na stosunkowo ograniczone możliwości tego modelu sonaru w zakresie wykrywania okrętów podwodnych, okręt zmuszony jest polegać w głównej mierze na znacznie bardziej efektywnym, pasywnym sonarze holowanym SQR-19 TACTAS. Dane z sonarów przetwarzane są przez system walki podwodnej AN/SQQ-89 ASW Integration System. W polskiej służbie, sonary zostały po 2003 roku zmodernizowane przez Politechnikę Gdańską do wersji SQS-56PG i SQR-19PG, otrzymując systemy cyfrowej obróbki dźwięku i nowoczesne wyświetlacze[10].
W celu zwiększenia przeżywalności okrętu w walce, zdecydowano się zmniejszyć skuteczną powierzchnię odbicia (radar cross section), dlatego FFG-11 został wyposażony w system przeciwdziałania AN/SLQ-32 – przeznaczony do walki elektronicznej[6]. Dodatkowo okręt wyposażono w system zakłócania Mk 36 SR-BOC, który współpracuje z czterema wyrzutniami celów pozornych Mk 137 Mod 1 oraz holowaną pułapkę przeciwtorpedową SLQ-25 Nixie[11].
Jednostka wyposażona jest w system kierowania ogniem Mk 92 Fire Control System Mod 4, który współdziała z systemem Mk 53 CAS (ang. Combined Antenna System) oraz radarem kierowania ogniem Mk 54 STIR (ang. Separate Track Illuminating Radar)[9]. W wypadku awarii systemu Mk 92 bądź też zakłóceń jego pracy, możliwe jest dalsze prowadzenia ognia, za pośrednictwem dwóch kolumienek celowniczych Mk 24[9].
Uzbrojenie
W chwili budowy, wszystkie jednostki typu Oliver Hazard Perry otrzymały wyrzutnię pocisków rakietowych Mk 13 Mod 4 z pojedynczą prowadnicą przeznaczoną do wystrzeliwania pocisków przeciwlotniczych RIM-66 Standard SM-1MR oraz przeciwokrętowych RGM-84 Harpoon[12]. Wyposażony w system automatycznego ładowania wyrzutni wbudowany w okręt magazyn amunicji mieści maksymalnie 40 pocisków: 36 przeciwlotniczych pocisków Standard oraz 4 pociski przeciwokrętowe RGM-84 Harpoon[13].
Uzbrojenie artyleryjskie FFG-11 stanowiła armata uniwersalna Mk 75 L/62 kalibru 76 mm (armata ta stanowi amerykańską odmianę produkowanej na licencji, włoskiej armaty OTO Melara Compact) o szybkostrzelności do 100 strzałów na minutę, służąca do zwalczania celów naziemnych i nawodnych (zasięg do 8 km) oraz powietrznych (zasięg 5 km)[13]. Okręt posiadał także pojedynczy zestaw obrony bezpośredniej Vulcan Phalanx Mk 15, w skład którego wchodzi armata sześciolufowa kalibru 20 mm o szybkostrzelności 3000 strzałów na minutę[14]. Jako okręt zwalczania okrętów podwodnych, jednostka otrzymała także dwie potrójne wyrzutnie wyrzutnie torpedowe Mk 32 Mod. 7[12]. Podstawowe uzbrojenie przeciwpodwodne stanowiły torpedy lekkie ZOP Mk 46 kalibru 324 mm[13]. Torpeda Mk 46 stanowi podstawową amerykańską torpedę przeciwpodwodną od połowy lat 60. XX wieku, i do dziś jest głównym środkiem zwalczania okrętów podwodnych w wielu państwach świata (w tym w Stanach Zjednoczonych). Wyposażona w głowicę bojową zawierającą 45 kilogramów PBXN-103 (ekwiwalent 83 kg TNT) oraz aktywno-pasywny akustyczny system naprowadzania przystosowany zarówno do działania w wodach oceanicznych, jak i wodach płytkich. Napęd tej torpedy stanowi silnik tłokowy napędzający dwie śruby przeciwbieżne. Układ taki zapewnia prędkość maksymalną 45 węzłów na dystansie 7,5 kilometra[15].
Dodatkowo okręt przenosił komponent lotniczy, w postaci dwóch śmigłowców pokładowych Kaman SH-2 Seasprite, które mieściły się w dwóch hangarach lotniczych[10].
Uzbrojenie w służbie polskiej
W polskiej służbie okręt zasadniczo zachował poprzedni zestaw uzbrojenia, z wyjątkiem liczby i rodzajów środków bojowych. Polska z przyczyn finansowych nie zakupiła pełnej jednostki ognia pocisków przeciwlotniczych dla obu fregat. Wraz z okrętem otrzymano 17 rakietowych pocisków przeciwlotniczych RIM-66E Standard Missile 1 MR Block VI i jeden pocisk ćwiczebny, oraz dwa pociski przeciwokrętowe RGM-84G Harpoon Block 1G[16]. Dopiero w 2006 roku zakupiono dalsze 17 pocisków SM-1MR dla obu fregat, dostarczone w 2010 roku[7]. Nie dokonywano zakupów dalszych pocisków Harpoon, natomiast jesienią 2014 roku oba zostały wycofane w celu utylizacji z powodu wyczerpania resursu (jeden z nich wcześniej w 2008 roku został uszkodzony)[17].
Na samym początku swojej służby „Pułaski” pływał bez śmigłowców pokładowych i z dzierżawionymi torpedami A-244[18]. W polskiej służbie starsze amerykańskie torpedy zostały wymienione na nowoczesne torpedy przeciwpodwodne MU-90 Impact kalibru 323,7 mm[19]. Źródło energii torped MU-90 stanowią baterie elektryczne zasilające pędnik wodnoodrzutowy typu pump-jet umożliwiający jej atak z prędkością między 29 do 50 węzłów, na głębokości minimalnej 25 metrów i maksymalnej 1000 metrów. Zasięg torpedy przy prędkości maksymalnej wynosi 11 000 metrów, oraz 20 000 metrów przy prędkości minimalnej. Torpedy wyposażone są w aktywno-pasywny układ samonaprowadzania. Układ elektroniczny tych torped zawiera podsystem zdolny do skanowania i profilowania dna w celu wykrywania nieruchomych okrętów podwodnych osadzonych na dnie morskim. Dodatkowo torpedy tego typu wyposażone są w układ kierowania bezwładnościowego oraz posiadają możliwość do śledzenia 10 celów jednocześnie, klasyfikację i dyskryminacje celów oraz pułapek i pozoratorów przeciwtorpedowych[20].
„Gen. K. Pułaski” wyposażony jest w starszą wersję systemu CIWS Phalanx Mk 15 Block 0[21]. Dodatkowo zamontowano cztery karabiny maszynowe WKM-B produkcji polskiej, kalibru 12,7 mm[22]. W służbie polskiej fregata wykorzystuje śmigłowce Kaman SH-2G Super Seasprite[23].
Służba w US Navy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/USS_Clark_%28FFG-11%29_underway_in_the_Atlantic_Ocean_on_1_October_1981.jpg/220px-USS_Clark_%28FFG-11%29_underway_in_the_Atlantic_Ocean_on_1_October_1981.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/DN-SC-90-09360_USS_Clark_and_USS_Forrestal_Fleet_Week_New_York_1989.jpg/220px-DN-SC-90-09360_USS_Clark_and_USS_Forrestal_Fleet_Week_New_York_1989.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/DN-SC-96-00048_USS_Clark_%28FFG-11%29_Port_Everglades.jpg/220px-DN-SC-96-00048_USS_Clark_%28FFG-11%29_Port_Everglades.jpg)
USS „Clark” (FFG-11) rozpoczął służbę w US Navy 9 maja 1980 roku. Pierwszym dowódcą został Cmdr William E. Kelley. Okręt dołączył do amerykańskiej Floty Atlantyckiej jako okręt 12. Grupy Niszczycieli Krążowników (Cruiser Destroyer Group 12) i 8. Dywizjonu Niszczycieli (Destroyer Squadron 8)[1].
FFG-11 opuścił port w Bath 23 czerwca 1980 roku i wyruszył w rejs do swojej macierzystej bazy Naval Station Mayport na Florydzie. Do Mayport dotarł 1 lipca 1980 roku. W roku 1980 okręt odbył swoje pierwsze strzelania rakietowe, które zakończyły się sukcesem[1]. W dniach 9 stycznia - 9 kwietnia 1981 roku „Clark” rozpoczął próby i szkolenie załogi w użytkowaniu systemów uzbrojenia okrętowego. Po ich ukończeniu, 28 kwietnia jednostka wzięła udział w manewrach Ocean Venture, podczas których prowadzono szkolenie z poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych. W ramach tego szkolenia okręt wystrzelił swoje pierwsze dwie torpedy[1]. W październiku 1981 roku USS „Clark” zmuszony był opuścić swoje pierwsze duże manewry o kryptonimie Readex 1-82 z powodu awarii dwóch z czterech posiadanych przez jednostkę generatorów prądu[1].
FFG-11 odbył swój pierwszy międzynarodowy rejs w dniu 27 stycznia 1982 roku. „Clark” wziął udział w manewrach Phiblex 82 i Sardinia 82[1]. Po wizycie w porcie w Monako pod koniec czerwca, jednostka eskortowała okręt desantowy USS „Nashville” (LPD-13) i USS „Hermitage” (LSD-34) podczas ewakuacji Amerykanów z Libanuu[1]. W lipcu u wybrzeży Hiszpanii fregata wzięła udział w akcji poszukiwawczej i uratowała trzech marynarzy z lotniskowca USS „John F. Kennedy” (CV-67), którzy wypadli za burtę[1]. Nigdy nie odnaleziono czwartego zaginionego marynarza[1].
W styczniu 1983 roku USS „Clark” został poddany modernizacji, w wyniku której otrzymał m.in. system kierowania ogniem Mk 92 oraz zestaw środków walki elektronicznej AN/SLQ-32[1]. Prace zakończono 9 maja, po czym okręt przeszedł próby morskie. Fregata brała również w tym samym roku udział w manewrach Readex 83, odbywających się w dniach 15 sierpnia - 15 września[1]. 31 października, okręt dołączył do innych jednostek hiszpańskiej marynarki wojennej podczas ćwiczenia NATO Crisex 83[1].
Opuszczając Morze Śródziemne w dniu 21 stycznia 1984 roku, „Clark” przybył z wizytą do portu w Izmirze w Turcji po 53 dniach z rzędu na morzu. Okręt dopłynął do Zatoki Perskiej 10 lutego w celu dokonania wymiany z fregatą USS „Whipple” (FF-1062). Okręt opuścił Zatokę Perską 5 kwietnia, rozpoczynając tym samym powrót do portu macierzystego Mayport, docierając do niego 6 maja. Po krótkiej przerwie jednostka rozpoczęła operację zwalczania narkotyków wraz z US Coast Guard na Karaibach w dniach 13 listopada - 20 grudnia 1984 roku[1].
W 1985 roku w okresie od kwietnia do sierpnia, fregata przeszła remont wraz z modernizacją kadłuba i nadbudówki polegającej m.in. na instalacji systemu stabilizacji oraz naprawie pękniętej nadbudówki. 17 września FFG-11 opuścił Mayport i udał się do swojego nowego portu macierzystego w Filadelfii[1]. „Clark” przez cały rok 1986 uczestniczył w seriach ćwiczeń, między innymi w dniach 19-20 października brał udział w manewrach Castex[1].
27 czerwca 1987 roku „Clark” odpowiedział na flarę alarmową z honduraskiego frachtowca „Etoille De Bethelem”. Jednostka wzięła cywilny statek na hol do Zatoki Guantanamo u wybrzeży Kuby[1].
FFG-11 kontynuował różne ćwiczenia szkoleniowe na Atlantyku, w tym ćwiczenia zwalczania okrętów podwodnych z okrętem podwodnym USS „Augusta” (SSN-710) i fregatą USS „Oliver Hazard Perry” FFG-7 w dniach 14-15 marca 1989 roku. 7 kwietnia 1989 roku doszło do pożaru, który wybuchł w przedziale jednego z silników[1]. Okręt udał się do Mayport w celu naprawy. Jednostka po naprawie powróciła na morze w celu prowadzenia kolejnych operacji antynarkotykowych wraz z Coast Guard aż do lutego 1990 roku[1]. W tym samym roku doszło do awarii obu głównych silników, przez co, przez sześć godzin „Clark” miał do dyspozycji tylko napęd pomocniczy aż do momentu naprawienia głównego napędu przez załogę[1]. Po tym incydencie USS „Clark” przeszedł dziesięciomiesięczny remont na suchym doku w General Ship Corp[1].
W roku 1991 rozpoczęła się seria szkoleń i prób morskich jednostki po remoncie w stoczni General Ship Corp[1]. W styczniu, podczas prób doszło do zalania magazynu rakiet wyrzutni Mk 13, spowodowało to opóźnienie powrotu FFG-11 do służby operacyjnej. W kwietniu okręt powrócił do General Ship Corp, ponieważ z powodu fatalnych warunków atmosferycznych nie był w stanie przeprowadzić dalszych prób[1]. Jednak problemy podczas szkoleń trwały nadal. Podczas ćwiczeń przeciwlotniczych w sierpniu 1991 roku, doszło do awarii systemu na podczerwień, co zmusiło załogę do powrotu do Mayport[1].
8 stycznia 1992 roku USS „Clark” uczestniczył w ćwiczeniach Fleetex[1]. W maju okręt popłynął na Karaiby na kolejną operacje zwalczania przemytu narkotyków[1]. 7 lipca fregata udała się do swojego nowego portu macierzystego w Newport. Podczas rejsu po północnym Atlantyku, fregata uczestniczyła we wspólnych manewrach z Royal Canadian Navy, a następnie odbyła wizytę w porcie w Halifax w Nowej Szkocji[1].
W 1993 roku załoga po raz kolejny zwalczała przemyt narkotyków na wodach Karaibów. W 1994 roku okręt brał udział w ćwiczeniach Passex z Brazylijską Marynarką Wojenna u wybrzeży Puerto Rico w dniach 11-14 marca[1].
W 1995 roku USS „Clark” brał udział w ćwiczeniach Jtfex 95, wraz z grupą uderzeniową lotniskowca USS „Theodore Roosevelt” (CVN-71)[1]. W dniu 23 kwietnia udał się do Europy i odbył szereg wizyt w portach, między innymi w Breście we Francji (5-7 maja); Amsterdamie w Holandii (21-24 maja); Rosyth w Szkocji (27-29 maja); Aarhus w Danii (3-5 czerwca); Karlskrona w Szwecji (10-12 czerwca); Rauma w Finlandii (19-21 czerwca); Tallinnie w Estonii (22–25 czerwca) czy Gdyni w Polsce (26–28 czerwca). Po przybyciu do stoczni w bazie marynarki wojennej Norfolk, w stanie Wirginia, 9 sierpnia „Clark” rozpoczął remont trwający do 7 lutego 1996 roku[1].
Fregata w terminie 10 stycznia - 20 kwietnia 1997 roku brała udział w walce z przemytnikami narkotyków na Karaibach. W lutym, podczas trwania tej misji, „Clark” przechwycił kokainę o łącznej masie 1127 funtów, a także statek na którego pokładzie przewożono nielegalnych chińskich imigrantów[1].
7 kwietnia 1998 roku USS „Clark” prowadził wspólne ćwiczenia wraz z niszczycielem typu Arleigh Burke – USS „Gonzalez” (DDG-66), w ramach przygotowań do manewrów Towex[1]. W tym samym roku, 27 lipca, „Clark” po raz wyruszył z 42 Eskadrą Straży Przybrzeżnej do operacji zwalczania narkotyków na Karaibach. Załoga podczas misji dokonała łącznie 13 wejść na pokłady jednostek podejrzanych o przemyt[1]. Okręt powrócił do Norfolk 9 listopada 1998 roku[1].
Przekazywanie USS „Clark” Marynarce Wojennej RP rozpoczęło się 6 stycznia 2000 roku. Fregata przez jeden dzień (19 stycznia) wypłynęła na morze, aby odbyć szkolenie zapoznawcze dla polskiej załogi. W lutym odbyły się trzy oddzielne trzydniowe szkolenia, pozwalając polskiej załodze na zapoznanie się i przeszkolenie z eksploatacji okrętu[1].
USS „Clark” (FFG-11) został wycofany ze służby w US Navy 15 marca 2000 roku i przekazany Marynarce Wojennej RP po ponad 19 latach służby[1][24].
Dowódcy USS „Clark” (FFG-11)
- 17 maja 1980 - 6 sierpnia 1982 – Cmdr (polski odpowiednik – komandor porucznik) William E. Kelley[24]
- 6 sierpnia 1982 - 30 października 1984 – Cmdr Richard David Williams[24]
- 30 października 1984 - 16 stycznia 1987 – Cmdr Arthur Victor Schultz[24]
- 16 stycznia 1987 - 27 marca 1989 – Cmdr William J. Donnelly[24]
- 27 marca 1989 - 4 marca. 1991 – Cmdr Victor Howard Ackley[24]
- 4 marca 1991 - 24 marca 1993 – Cmdr Thomas F. Hartrick[24]
- 24 marca 1993 - 15 września 1994 – Cmdr John Edward Odegaard[24]
- 15 września 1994 - 4 grudnia 1995 – Cmdr Bruce J. Cuppett[24]
- 4 grudnia 1995 - 7 czerwca 1996 – Cmdr Scott Lee Jones[24]
- 7 czerwca 1996 - 17 lipca 1997 – Cmdr Christopher Charles Cain[24]
- 17 lipca 1997 - 15 marca 2000 – Cmdr Albert Francis Lord[24]
Transfer okrętu
W styczniu 1999 roku uzgodniono między rządami Stanów Zjednoczonych oraz Polski, że Polska przejmie od USA dwie fregaty, w celu zaznajomienia Marynarki Wojennej z zachodnim wyposażeniem i standardami oraz zapewnienia jej interoperacyjności z NATO i uczestnictwa w zespołach sił morskich poza Bałtykiem[25]. Do tego czasu Marynarka Wojenna dysponowała tylko jednym dużym okrętem nawodnym – niszczycielem ORP „Warszawa”, jednak nie był on interoperacyjny z innymi jednostkami NATO oraz był jednostką przestarzałą, nie spełniał wymogów współczesnego pola walki[26]. Uzgodniono, że przekazane zostaną dwie fregaty, pochodzące z wcześniejszej serii okrętów typu Oliver Hazard Perry[27]. Pierwszą przejętą jednostką był właśnie USS „Clark” (FFG-11), który bezpośrednio przed tym pozostawał w rezerwie (Naval Reserve Forces)[28]. Okręt ten miał starsze wzory uzbrojenia i wyposażenia w porównaniu z częścą jednostek tego typu, a przed przekazaniem został z niego usunięty lekki pancerz przeciwodłamkowy z kevlaru zabezpieczający najważniejsze pomieszczenia[29].
USS „Clark”, wraz z drugą fregatą, został przekazany stronie polskiej poprzez program Foreign Military Sales (FMS) z finansowaniem z bezzwrotnych pożyczek dla państw zaprzyjaźnionych z funduszu Foreign Military Financing (FMF)[27]. Łączny koszt poniesiony przez Polskę w związku z przejęciem obu fregat do 2007 roku (usługi, szkolenie, części, naprawy) był stosunkowo niewielki i wyniósł 15,9 mln dolarów, przy amerykańskim wkładzie 49 mln dolarów[16].
Polską banderę podniósł 15 marca 2000 roku w bazie morskiej Norfolk w stanie Wirginia[12]. W uroczystości przekazania okrętu wzięli udział - obok przedstawicieli władz i flot obu krajów - liczni polscy kombatanci zamieszkali w USA. Po szkoleniu załogi, fregata pod numerem taktycznym 272 wypłynęła do Polski 7 czerwca 2000 roku, przepływając bez problemów Atlantyk i wchodząc 17 czerwca, uroczyście witana, do Gdyni[12]. Nazwę ORP „Gen. K. Pułaski” - dla podkreślenia związku obu narodów - nadano mu podczas powtórnego chrztu 25 czerwca 2000 roku w Gdyni[12]. Matką chrzestną została żona ówczesnego premiera RP Ludgarda Buzek[12]. Na uroczystości była obecna m.in. sekretarz stanu USA Madeleine Albright i premier Jerzy Buzek[12]. W prasie militarnej wyrażano jednak krytykę wyboru formy nazwy okrętu (trzywyrazowej, ze skrótami), zrywającej z tradycją nazw złożonych z dwóch pełnych wyrazów (np. „Generał Haller”)[12].
Siostrzanym okrętem w Marynarce Wojennej jest ORP „Gen. T. Kościuszko” (numer burtowy 273), służący wcześniej w marynarce amerykańskiej jako USS „Wadsworth” (FFG-9). Oba okręty wchodzą w skład dywizjonu Okrętów Bojowych w siłach 3. Flotylli Okrętów[30][25].
Po procedurze przyjęcia okrętu do służby w Polsce, zdecydowano, że „Pułaski” wraz z bliźniaczym „Kościuszko” zostanie poddany modernizacji zgodnie z procedurami programu FMS[31].
Służba w Marynarce Wojennej
Głównym przeznaczeniem fregaty rakietowej ORP „Gen. K. Pułaski” jest poszukiwanie i zwalczanie okrętów podwodnych, zwalczanie środków napadu powietrznego, zwalczanie okrętów nawodnych i statków oraz ich zespołów, osłona własnych okrętów i statków oraz ich zespołów, patrolowanie i osłona strategicznych szlaków komunikacyjnych oraz zwalczanie celów powietrznych na dużych i średnich dystansach. Jednostka jest przygotowana do prowadzenia operacji reagowania kryzysowego, zapobiegania konfliktom lokalnym i przeciwdziałania atakom terrorystycznym[32].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/GeneralKazimierzPulaski-1.jpg/220px-GeneralKazimierzPulaski-1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/ORP_%22Pu%C5%82aski%22_rozpoczyna_s%C5%82u%C5%BCb%C4%99_w_SNMG1_%285%29.jpg/220px-ORP_%22Pu%C5%82aski%22_rozpoczyna_s%C5%82u%C5%BCb%C4%99_w_SNMG1_%285%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/ORP_%E2%80%9EPU%C5%81ASKI%E2%80%9D_wraca_do_kraju.jpg/220px-ORP_%E2%80%9EPU%C5%81ASKI%E2%80%9D_wraca_do_kraju.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/%C4%86wiczenia_3_Flotylli_Okr%C4%99t%C3%B3w_02.jpg/220px-%C4%86wiczenia_3_Flotylli_Okr%C4%99t%C3%B3w_02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/ORP_Genera%C5%82_Kazimierz_Pu%C5%82aski_1979.jpg/220px-ORP_Genera%C5%82_Kazimierz_Pu%C5%82aski_1979.jpg)
7 czerwca 2000 roku fregata rakietowa „272” (ponieważ taką nazwę nosił „Pułaski” do momentu chrztu) wyruszył z portu w Norfolk do Polski[33]. Okręt dotarł do kraju w czerwcu, ochrzczono go 25 czerwca 2000 roku[34].
W roku 2001 okręt wziął udział w manewrach NATO STANAVFORLANT 2001[35].
W listopadzie 2002 roku okręt został włączony do systemu szkoleniowego Sił Natychmiastowego Reagowania NATO, natomiast na przełomie stycznia i lutego 2003 roku załoga uczestniczyła w manewrach Sił Natychmiastowego Reagowania NATO, w składzie zespołu STANAVFORLANT na wodach Bałtyku[36]. Na przełomie lipca-czerwca 2003 roku, ORP „Gen. K. Pułaski” przechodzi pierwszą fazę egzaminacyjną przed wejściem do STANAVFORLANT w rejonie Morza Północnego i Atlantyku[36]. W listopadzie 2003 roku okręt uczestniczył w manewrach NATO w prowadzeniu osłony transportu morskiego[36].
W styczniu 2004 roku jednostka uczestniczyła w manewrach SQUADEX 2004 w rejonie Cieślin Duńskich, a w marcu wzięła udział w manewrach PLAYEX 2004, których scenariuszem było ćwiczenie kontroli żeglugi, operacje embarga, obrona przeciwawaryjna i zwalczanie terroryzmu na morzu[36][36].
Na przełomie kwietnia i czerwca 2004 roku okręt wraz z załogą przechodzi egzamin w ośrodku szkoleniowym FOST (ang. Flag Officers Sea Training) w Plymouth, dopuszczający okręt do działań w ramach stałego zespołu Sił Odpowiedzi NATO – SNMG-1 (wcześniejsza nazwa to STANAVFORLANT). Szkolenie dzieliło się na kilka etapów. Załoga przez pierwszy etap szkolenia (Tier I), szkoliła się z obrony przeciwlotniczej, przeciwko atakom okrętów podwodnych, obrony przeciwawaryjnej, strzelania artyleryjskie i torpedowe, uzupełnianie zapasów na morzu oraz współpracę ze śmigłowcem pokładowym SH-2G. W kolejnym etapie szkolenia będącym etapem portowym, załoga szkoliła się z odpierania ataku terrorystycznego, ochronę przeciwdywersyjną oraz udzielania pomocy humanitarnej[27]. W czerwcu okręt udał się do Francji w celu rozpoczęcia drugiego etapu szkolenia (Tier II), gdzie załoga na manewrach Join Warrior załoga wraz z okrętem ćwiczyła zgrywanie się z innymi okrętami sojuszniczymi, w czasie kiedy prowadzone są rzeczywiste operacje. Szkolenie zakończyło się egzaminem i jego pozytywnym wynikiem[27].
W czerwcu 2004 roku fregata wraz z okrętem ORP „Bielik” uczestniczyła w manewrach NATO Joint Maritime Course na wodach Morza Północnego[37].
We wrześniu 2005 roku okręt wziął udział w manewrach DANEX 05, gdzie ćwiczono poszukiwanie, wykrywanie i niszczenie okrętów podwodnych, kontrolę żeglugi, operacje embarga, obronę przeciwawaryjną i zwalczanie terroryzmu na morzu, zaś w październiku 2005 roku na wodach Atlantyku, Morza Norweskiego jednostka reprezentowała banderę Marynarki Wojennej na ćwiczeniach Neptune Warrior/JMC 05, gdzie ćwiczono poszukiwanie, wykrywanie i niszczenie okrętów podwodnych, zwalczanie celów powietrznych, kontrolę żeglugi, monitoring ruchu jednostek cywilnych oraz działania antyterrorystyczne[36].
W styczniu 2006 roku okręt wszedł w skład Sił Odpowiedzi Standing NATO Martime Group One (SNMG-1). Na przełomie lutego i marca 2006 roku jednostka brała udział w operacji antyterrorystycznej Active Endeavour na Morzu Śródziemnym[36]. W marcu i kwietniu 2006 roku ORP „Gen. K. Pułaski” uczestniczył w manewrach Brilliant Mariner 2006, gdzie prowadzono międzynarodową operację pokojową na morzu, wykonywano zadania sojusznicze, szkolenie i zgrywanie załóg okrętów i samolotów oraz dowództw NATO wszystkich szczebli[36]. W październiku i maju 2006 roku okręt uczestniczył w manewrach SMER/MEDEX 2006 – ćwiczeniu ratowniczym na Bałtyku[36].
W 2007 roku jednostka uczestniczyła w międzynarodowym ćwiczeniu Northern Coast, zaś na przełomie lutego i maja 2008 roku okręt brał udział w manewrach Joint Warriors 08 - międzynarodowych ćwiczeniach sił NATO na Atlantyku. Na przełomie lipca i listopada 2009 roku okręt uczestniczył w operacji antyterrorystycznej Active Endeavour w składzie NATO-wskiego zespołu SNMG-1 na Morzu Śródziemnym, a w miesiącach lipiec – listopad 2009 roku okręt działał w składzie SNMG-1[36].
W lutym 2008 roku okręt uczestniczył wraz ze śmigłowcem SH-2G w manewrach NATO Joint Warriors 08[38]. W maju okręt powrócił do macierzystej jednostki[39]. W lipcu „Pułaski” rozpoczął swój udział w operacji antyterrorystycznej ACTIVE ENDEAVOUR u wybrzeży Morza Śródziemnego oraz dyżur w składzie SNMG-1[40][41]. W listopadzie okręt powrócił do kraju[42].
We wrześniu 2009 roku okręt wziął udział w manewrach Crown Eagle 2009 oraz SMER/MEDEX, wraz z okrętami – szwedzkim HMS „Belos” oraz jednostkami Marynarki Wojennej: ORP „Bielik”, ORP „Wodnik”, ORP „Lech”, ORP „Zbyszko”, ORP „Maćko” oraz kutrem transportowym K-5, przy wsparciu BLMW w postaci śmigłowca Mi-14PŁ i SH-2G[43]. W listopadzie fregata brała udział w ćwiczeniach 3. Flotylii Okrętów[44].
We wrześniu 2010 roku jednostka uczestniczyła w ćwiczeniach 3. FO, m.in. wraz z okrętami ORP „Grom” i ORP „Lech”[45]. W październiku ORP „Gen. K. Pułaski” uczestniczył w manewrach Anakonda 2010[46].
W kwietniu 2011 roku okręt wraz z załogą uczestniczył w międzynarodowych manewrach SPONTEX 2011[47].
W dniach 15-17 lutego 2012 roku ORP „Gen. K. Pułaski”, wraz z fregatą ORP „Gen. T. Kościuszko” uczestniczył w manewrach z brytyjskim ówczesnym okrętem flagowym HMS „Bulwark” na wodach Bałtyku[48]. W kwietniu okręt uczestniczył w manewrach Okrętowej Grupy Zadaniowej 3. FO wraz z bliźniaczą jednostką „Kościuszko”, okrętami rakietowymi ORP „Orkan” i „Piorun” oraz okrętem ratowniczym ORP „Piast”[49].
W 2013 roku podpisano umowę na przeprowadzenie remontu i modernizacji „Pułaskiego”[50][51]. Prace rozpoczęły się w grudniu 2014 roku i trwały aż do czerwca 2018 roku, a prowadzono je w Polsce i USA[52]. W wyniku tych prac okręt został gruntownie zmodernizowany i wyremontowany, co pozwoliło na wydłużenie jego eksploatacji do roku 2025[53].
Jako sprawdzian po remoncie, w sierpniu 2018 roku odbyły się strzelania rakietowe z pokładu ORP „Gen. K. Pułaski”, z użyciem wyrzutni Mk 13 i przy użyciu dwóch pocisków przeciwlotniczych Standard SM-1MR[52]. Manewry odbyły się na poligonie morskim na Hebrydach, u wybrzeży Szkocji. Były to pierwsze strzelania rakietowe zarówno dla „Pułaskiego” jak i okrętów typu Oliver Hazard Perry pod biało-czerwoną banderą[54].
W styczniu 2019 roku okręt wraz ze śmigłowcem pokładowym SH-2G Super Seasprite powrócił w skład SNMG-1, tym samym rozpoczął pięciomiesięczny dyżur w Siłach Odpowiedzi NATO[55]. W 2019 roku okręt wziął udział w międzynarodowych manewrach morskich pod kryptonimem Joint Warrior 2019 w składzie SNMG-1. Wzięło w nich udział 40 okrętów, w tym 5 okrętów podwodnych oraz 59 samolotów reprezentujących 13 państw. Prócz polskiej fregaty, Zespół podczas ćwiczeń tworzyły: amerykański niszczyciel typu Arleigh Burke, będący jednocześnie jednostką flagową grupy – USS „Gravely”, brytyjska fregata rakietowa typu 23 HMS „Westminster”, duński okręt wsparcia HDMS „Absalon” oraz niemiecki zbiornikowiec „Spessart”[56].
W dniach 4-6 listopada 2020 roku okręt uczestniczył w manewrach ORCA u wybrzeży Brestu, które organizowała Marine Nationale. Oprócz okrętów i lotnictwa Marynarki Wojennej Francji, wzięły udział także okręty państw sojuszniczych: Wielkiej Brytanii, Niemiec, Hiszpanii oraz wchodzące w skład Stałego Zespołu Okrętów NATO Grupa 1 - SNMG-1 (Standing NATO Maritime Group 1) okręty portugalskiej marynarki wojennej, kanadyjskiej oraz belgijskiej[57][58].
W dniach 14-16 grudnia 2020 roku ORP „Gen. K. Pułaski” wraz z korwetą patrolową ORP „Ślązak” uczestniczył w krajowych manewrach Dywizjonu Okrętów Bojowych oraz jednostkami Dywizjonu Okrętów Wsparcia – okrętem ratowniczym ORP „Maćko” i holownikiem H-7. W ramach szkolenia załogi okrętów wykonały strzelania artyleryjskie do celów nawodnych, obronę przeciwawaryjną okrętu, m.in. przeciwdziałania pożarom oraz przebiciom kadłuba i przeprowadzenie ataku torpedowego, przy wsparciu śmigłowca SH-2G Super Seasprite z BLMW[59].
W lutym 2021 roku jednostka wraz ze śmigłowcem pokładowym SH-2G oraz korwetą ORP „Kaszub” brała udział w manewrach, w ramach wydzielonych jednostek Dywizjonu Okrętów Bojowych. Tematem przewodnim ćwiczeń było poszukiwanie, wykrywanie i zwalczanie okrętów podwodnych, zwalczanie celów nawodnych i środków napadu powietrznego oraz ochrona przeciwawaryjna okrętu[60]. W marcu 2021 „Pułaski” uczestniczył we wspólnych manewrach z zespołem SNMG-1[61].
W kwietniu 2021 fregata brała udział manewrach Okrętowej Grupy Zadaniowej, gdzie wraz z Siłami Powietrznymi i Brygadą Lotnictwa Marynarki Wojennej realizował szkolenia z zakresu osłony szlaków żeglugowych, zabezpieczenia transportu, a także uzupełniania zapasów i ratowania życia na morzu. W manewrach, „Gen. K. Pułaski” uczestniczył wraz z korwetą ORP „Ślązak”, okrętem rakietowym ORP „Piorun”, zbiornikowcem ORP „Bałtyk”, korwetą ZOP ORP „Kaszub” i okrętem ratowniczym ORP „Zbyszko”[62]. W dniach 8-20 maja 2021 fregata wraz z zaokrętowanym śmigłowcem Super Seasprite reprezentowała polską banderę na międzynarodowych manewrach morskich Joint Warrior 21-1[63].
W sierpniu 2021 fregata uczestniczył w manewrach 3 Flotylli Okrętów o kryptonimie „Ostrobok ’21”. Wraz z okrętem rakietowym ORP „Orkan”, jednostka wraz z załogą ćwiczyła zwalczanie celów nawodnych i powietrznych oraz procedury strzelań rakietowych. W manewrach uczestniczyły także okręty ORP „Kaszub” i ORP „Ślązak”[64]. Na przełomie sierpnia i września 2021, fregata wraz z okrętem ratowniczym ORP „Lech” oraz zbiornikowcem ORP „Bałtyk” towarzyszyła dwom okrętom projektu 660M: OORP „Orkan” oraz „Piorun” w przeprowadzeniu pierwszych pod banderą Marynarki Wojennej strzelań rakietowe przy użyciu pocisków RBS 15 Mk 3. Strzelania odbyły się na rakietowym poligonie morskim Härnösand w Szwecji[65].
W dniach 24–26 stycznia 2022 roku fregata wraz z korwetą ORP „Ślązak” uczestniczyła w polsko-holenderskich ćwiczeniach PASSEX. Holenderską Marynarkę Wojenną reprezentował okręt desantowy HNLMS „Rotterdam”. Ćwiczono wykonane operacji osłony strategicznego transportu morskiego i utrzymania panowania na morzu w sytuacjach kryzysowych[66]. W marcu 2022 roku wraz z korwetą ORP „Ślązak”, fregata ORP „Gen. K. Pułaski” brała udział we wspólnych ćwiczeniach PASSEX na Bałtyku z dwoma niszczycielami US Navy typu Arleigh Burke – USS „Donald Cook” (DDG-75) oraz USS „Forrest Sherman” (DDG-98)[67].
Dowódcy ORP „Gen. K. Pułaski”
- kmdr por. Marian Ambroziak (2000–2002)[68]
- kmdr por. Krzysztof Mazurkiewicz (2003–2007)[68]
- kmdr por. Piotr Nieć (2007–2014)[69]
- kmdr por. Paweł Werner (2014–?)[70]
- kmdr por. Łukasz Zaręba (?–2023)[4]
- kmdr por. Rafał Kacik (2023–obecnie)[71]
Okręt w kulturze
12 sierpnia 2013 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monetę z serii „Polskie Okręty”, upamiętniającą fregatę rakietową „Gen. K. Pułaski” o nominale 2 zł, wykonaną ze stopu Nordic Gold[72].
Uwagi
- ↑ Według niektórych publikacji, radar jest w starszej wersji AN/SPS-49(V)2. Nitka 2002 ↓, s. 3.
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am USS Clark (FFG-11)
1980–2000 [online], Naval History and Heritage Command [dostęp 2021-01-04] (ang.). - ↑ dywizjon Okrętów ZOP [online], www.jednostki-wojskowe.pl [dostęp 2021-02-25] .
- ↑ Historia 3. Flotylli Okrętów [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-02-25] (pol.).
- ↑ a b Fregaty rakietowe typu Oliver Hazard Perry (OHP) [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-02-25] (pol.).
- ↑ Pułaski w pływającym doku. [dostęp 2015-07-21].
- ↑ a b c d Polmar 2005 ↓, s. 160-168.
- ↑ a b c Grotnik 2015 ↓, s. 74.
- ↑ a b Krzewiński 1993 ↓, s. 46.
- ↑ a b c Grotnik 2015 ↓, s. 76.
- ↑ a b c Grotnik 2015 ↓, s. 77.
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 76-77.
- ↑ a b c d e f g h Ciślak 2000 ↓, s. 54-55.
- ↑ a b c Krzewiński 1993 ↓, s. 43.
- ↑ Krzewiński 1993 ↓, s. 44.
- ↑ Polmar 2005 ↓, s. 536-538.
- ↑ a b Ciślak 2015 ↓, s. 72-73.
- ↑ Ciślak 2015 ↓, s. 75.
- ↑ Zawadzki 2002 ↓, s. 58.
- ↑ Torpeda MU-90 Impact - Defence24 [online], www.defence24.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ EuroTorp - Naval Technology [online], www.naval-technology.com [dostęp 2021-02-03] .
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 75.
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 74, 77.
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 72-73.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Frigate Photo Index FFG-11 USS CLARK [online], www.navsource.org [dostęp 2021-01-05] .
- ↑ a b Zawadzki 2002 ↓, s. 57-58.
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 72.
- ↑ a b c d Grotnik 2015 ↓, s. 71-72.
- ↑ Zawadzki 2002 ↓, s. 57.
- ↑ Nitka 2002 ↓, s. 3.
- ↑ Dywizjon Okrętów Bojowych [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-02-04] (pol.).
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 71-73.
- ↑ Fregata [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-01-04] (pol.).
- ↑ Fregata rakietowa ''272'' w drodze do kraju [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-29] .
- ↑ Chrzest fregaty rakietowej ORP „Gen. K. Pułaski [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-29] .
- ↑ STANAVFORLANT 2001 [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-29] .
- ↑ a b c d e f g h i j ORP „Gen. K. Pułaski” 9 lat pod biało-czerwoną banderą [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ Joint Maritime Course [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” na Atlantyku [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” wrócił do kraju [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” rozpoczął operację antyterrorystyczną [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” 100 dni misji [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” wraca do kraju [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Zakończenie manewrów Crown Eagle 09 [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Ćwiczenia 3 Flotylli Okrętów [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Manewry 3 Flotylli Okrętów 2010 [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Alarmowe wyjście w morze [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ ORP „Gen. K. Pułaski” na Atlantyku [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Polsko-brytyjskie manewry na Bałtyku [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Marynarka Wojenna [online], Manewry Okrętowej Grupy Zadaniowej [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Remont „Pułaskiego” [online], archiwum.mw.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ Umowa na modernizację ORP Gen. K. Pułaski podpisana - Defence24 [online], www.defence24.pl [dostęp 2021-01-17] .
- ↑ a b ORP Gen. K. Pułaski wystrzeli pociski SM-1MR. „Nowa Technika Wojskowa”. 6/2018, s. 5, czerwiec 2018. Warszawa: Magnum-X.
- ↑ Grotnik 2015 ↓, s. 80.
- ↑ ORP Pułaski po raz pierwszy odpalił rakiety SM-1 - Defence24 [online], www.defence24.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ „Pułaski” wraca do zespołu NATO [online], polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ Centrum Operacji Morskich - Dowództwo Komponentu Morskiego - ORP „Gen. K. Pułaski” w Plymouth [online], com-dkm.wp.mil.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ ORP Pułaski wrócił do domu [online], Oficjalny serwis internetowy miasta Gdynia [dostęp 2021-01-04] (pol.).
- ↑ ORP Pułaski w ćwiczeniu ORCA [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-01-04] (pol.).
- ↑ Grudniowe manewry na wodach Zatoki Gdańskiej [online], polska-morska.pl [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ Zakończenie szkolenia morskiego [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-02-19] (pol.).
- ↑ NATO pokazuje siłę na Bałtyku [online], polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-03-18] .
- ↑ Ogień na morskim poligonie [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-04-23] (pol.).
- ↑ ORP Gen. K. Pułaski powrócił z ćwiczenia Joint Warrior 21-1 [online], Wojsko-Polskie.pl [dostęp 2021-06-02] (pol.).
- ↑ Marynarze ćwiczą w środku wakacji [online], www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-08-06] .
- ↑ Podwójne uderzenie RBS 15 Mk3 [online], 3. Flotylla Okrętów - Wojsko Polskie, 2 września 2021 [dostęp 2021-09-02] (pol.).
- ↑ Okręty Marynarki Wojennej RP wzięły udział w ćwiczeniu PASSEX na Bałtyku [online], Wydawnictwo militarne ZBIAM, 31 stycznia 2022 [dostęp 2022-01-31] (pol.).
- ↑ Niszczyciele rakietowe z USA ćwiczyły z polską marynarką [online], www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2022-03-15] .
- ↑ a b Dowódca ORP "GEN. K. PUŁASKI" [online], Marynarka Wojenna RP [dostęp 2021-01-05] .
- ↑ Nowy dowódca Dywizjonu Okrętów Bojowych [online], www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2021-01-05] .
- ↑ "Pułaski" wrócił do domu [online], Oficjalny serwis internetowy miasta Gdynia [dostęp 2021-01-05] (pol.).
- ↑ Fregaty rakietowe typu Oliver Hazard Perry (OHP) [online], www.wojsko-polskie.pl [dostęp 2023-07-04] .
- ↑ Polskie okręty – Fregata rakietowa „Gen. K. Pułaski”. nbp.pl. [dostęp 2013-08-29]. (pol.).
Bibliografia
- Norman Polmar: The Naval Institute Guide to the Ships and Aircraft of the U.S. Fleet (18th ed). Annapolis: Naval Institute Press, 2005, s. 672. ISBN 978-1-59114-685-8.
- Jarosław Ciślak. ORP Gen. K. Pułaski. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 8/2000, s. 54-55, sierpień 2000. Magnum X. ISSN 1230-1655.
- Jarosław Ciślak. Transfer fregat. „Morze, Statki i Okręty”. Wydanie specjalne 1/2015, s. 72-73, 2015. Magnum X. ISSN 1426-529X.
- Tomasz Grotnik. Amerykańskie prezenty. „Morze, Statki i Okręty”. Wydanie specjalne 1/2015, s. 70-80, 2015. Magnum X. ISSN 1426-529X.
- Wojciech Zawadzki. Bliźniak Pułaskiego w służbie. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 8/2002, s. 57-58, sierpień 2002. Magnum X. ISSN 1230-1655.
- Jacek Krzewiński. Fregaty typu Oliver Hazard Perry. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 1/1993, s. 41-46, 1993. Magnum X. ISSN 1230-1655.
- Andrzej Nitka. Chrzest fregaty rakietowej Gen. T. Kościuszko. „Okręty Wojenne”. Nr 55 (5/2002), 2002. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
- p
- d
- e
United States Navy (wycofane) |
|
---|---|
Royal Australian Navy (typ Adelaide) (wycofane) |
|
Armada Española (typ Santa María) |
|
Marynarka Wojenna Republiki Chińskiej (typ Cheng Kung) |
|
Polska Marynarka Wojenna |
|
Armada de Chile (typ Adelaide) |
|
Pakistan Navy |
|
Bahrajn |
|
Türk Deniz Kuvvetleri (typ Gabya) | |
Egipska Marynarka Wojenna |
|
- p
- d
- e
Fregaty |
| ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Korwety |
| ||||||||
Małe okręty rakietowe |
| ||||||||
Okręty podwodne |
| ||||||||
Niszczyciele min |
| ||||||||
Trałowce |
| ||||||||
Okręty transportowo-minowe |
| ||||||||
Kutry transportowe |
| ||||||||
Okręty dowodzenia | |||||||||
Zbiornikowce |
| ||||||||
Okręty rozpoznania radioelektronicznego | |||||||||
Okręty ratownicze | |||||||||
Stacje demagnetyzacyjne |
| ||||||||
Okręty hydrograficzne | |||||||||
Okręty szkolne |
| ||||||||
Holowniki |
| ||||||||
Motorówki |
| ||||||||
Kutry |
| ||||||||
Barki |
|