Organizacje monarchistyczne w III Rzeczypospolitej
Organizacje monarchistyczne w III Rzeczypospolitej – stowarzyszenia i partie polityczne o charakterze monarchistycznym działające w okresie III Rzeczypospolitej.
Najważniejsze stowarzyszenia
Klub Zachowawczo-Monarchistyczny
Najistotniejszą niepartyjną współczesną organizacją kojarzoną z ideami monarchistycznymi jest działający od 7 marca 1988 Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, do którego należą m.in. znani politycy i publicyści. Nie postuluje on jednak wprowadzenia ustroju monarchistycznego, a skupia środowiska silnie konserwatywne[1].
Osobny artykuł: Klub Zachowawczo-Monarchistyczny.
Organizacja Monarchistów Polskich
Organizacja Monarchistów Polskich powstała 16 listopada 1989, zarejestrowana jest jako stowarzyszenie zwykłe (do 16 października 1990 działała pod nazwą Międzystanowa Organizacja Monarchistyczna)[2]. Jest organizacją tradycjonalistyczną, kontrrewolucyjną i antysocjalistyczną, mającą na celu przywrócenie monarchii katolickiej[3]. Do 1994 współpracowała z KZM. Liczy kilkudziesięciu członków. Organizację charakteryzują w dużym stopniu legitymizm i tradycjonalizm katolicki[2]. Część jej członków jest sedewakantystami. Od początku powstania OMP jej prezesem jest wieloletni działacz Unii Polityki Realnej (od 2011 związany z Kongresem Nowej Prawicy) Adrian Nikiel[4]. Od listopada 1999 do grudnia 2011 funkcję Strażnika Praw (przewodniczącego Sądu Honorowego) pełnił Norbert Wójtowicz[5]. Członkami honorowymi OMP są Jacek Bartyzel i Tomasz Gabiś[2]. Członkiem zwyczajnym OMP jest polityk Nowej Nadziei Robert Iwaszkiewicz, który w latach 2014–2019 pełnił mandat deputowanego do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji z listy KNP[6].
Działalność OMP obejmuje głównie publicystykę[7] i organizowanie spotkań mających na celu promocję idei legitymistycznych. OMP prowadzi Portal Legitymistyczny (legitymizm.org) i wydaje pismo „Rojalista. Pro Patria”[2]. W serii „Biblioteka Rojalisty” ukazały się książki i broszury m.in. takich autorów, jak Jacek Bartyzel, Artur Ławniczak i Norbert Wójtowicz. W listopadzie 2009 OMP ustanowiła dwa odznaczenia: Krzyż Jubileuszowy OMP[8] i Krzyż Świętego Kazimierza Królewicza[9].
OMP posiada kilka oddziałów regionalnych. W 2008 w wyniku konfliktu z organizacji wyłamał się powołany w 2003 oddział lubelski, także rejestrując się (8 maja 2008, jako stowarzyszenie) pod nazwą Organizacja Monarchistów Polskich. Prezesem lubelskiej OMP został Łukasz Kluska (syn Romana Kluski). Ugrupowanie, w przeciwieństwie do OMP Adriana Nikiela, odcięło się od sedewakantyzmu i innych ruchów niezgodnych z aktualną doktryną Kościoła katolickiego[10]. W 2010 stowarzyszenie Łukasza Kluski przekształciło się w Katolicki Instytut Apologetyczny, który m.in. organizuje spotkania z duchownymi Bractwa Świętego Piusa X. W eurowyborach w 2014 Łukasz Kluska kandydował z listy Ruchu Narodowego w okręgu małopolsko-świętokrzyskim, otrzymując 1039 głosów[11].
Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistów
Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistów jest stowarzyszeniem zwykłym mającym siedzibę w Częstochowie. Organizacja została założona w 1997[12], jej prezesem jest Marian Kasprzak[13] (wcześniej był nim Władysław Leżyński[14]). Od 2008 w ramach Porozumienia Monarchistycznego ugrupowanie współpracuje z partią Polski Ruch Monarchistyczny[15]. Uznaje tytuły szlacheckie i arystokratyczne nadawane przez Leszka Wierzchowskiego.
Konfederacja Spiska
Konfederacja Spiska jest sądownie zarejestrowanym stowarzyszeniem polskich monarchistów, powstałym 17 września 2006 na zamku Starostów Spiskich w Starej Lubowli na Słowacji. Statutowym celem stowarzyszenia jest przywrócenie monarchii w Polsce na drodze demokratycznych przemian ustrojowych[16]. Związane ze stowarzyszeniem są organizacje takie jak Polska Konfederacja Katolickich Przedsiębiorców, Fundacja Korony Polskiej oraz Rycerski Zakon Korony Polskiej Świętego Kazimierza Królewicza[17], a także powołana w 2015 Królewska Akademia Biznesu i Dyplomacji[18].
Partie polityczne
Polski Ruch Monarchistyczny
30 sierpnia 1991 została zarejestrowana partia Polski Ruch Monarchistyczny, której założycielem i przywódcą jest Leszek Wierzchowski. 2 marca 2004 została wykreślona z ewidencji[19], lecz 22 kwietnia 2005 ponownie zarejestrowano partię o takiej nazwie[20]. Ugrupowanie działa zarówno na terenie Polski, jak i w środowiskach polonijnych w różnych krajach. Liczy ponad 1000 członków. Jego siedziba mieści się w Katowicach (wcześniej znajdowała się w Sosnowcu). Hasłem partii jest „Bóg-Król-Honor-Ojczyzna”. PRM potwierdza stare tytuły szlacheckie i arystokratyczne oraz nadaje nowe „za zasługi”. Nadaje również własne ordery i odznaczenia monarchistyczne[21], których jest 12. Opowiada się za państwem rządzonym przez dziedzicznego króla w systemie monarchii konstytucyjnej[22]. Za fundament swoich działań uważa Konstytucję 3 maja[23]. Przy partii działają Fundacja „Polska Korona” i Zakon Rycerzy Polskiej Korony. Organem prasowym PRM jest „Nowa Monarchia”[21]. Od 2008 partia współpracuje z Ogólnopolskim i Polonijnym Konwentem Monarchistycznym w ramach Porozumienia Monarchistycznego[15]. Natomiast 29 września 2013 Polski Ruch Monarchistyczny na zamku w Bobolicach zawarł traktat dotyczący wzajemnej współpracy – zwany Monarchistycznym Trójprzymierzem – z monarchistycznymi organizacjami z Węgier i Chorwacji[24].
Szef ugrupowania Leszek Wierzchowski podjął próbę startu w wyborach prezydenckich w 1995, jednak nie zebrał wystarczającej liczby podpisów, aby zarejestrować swoją kandydaturę[23]. W wyborach parlamentarnych w 1997 wystartował do Senatu w województwie śląskim, zajmując ostatnie miejsce spośród 18 kandydatów[25]. W tych samych wyborach z listy Akcji Wyborczej Solidarność mandat w Sejmie uzyskał Marek Kolasiński (rekomendowany przez Ruch Solidarni w Wyborach, związany również z ChDRP Lecha Wałęsy i następnie z RS AWS).
Polska Liga Monarchistyczna
W 1996 grupa członków PRM dokonała rozłamu i opuściła partię, po czym 25 lipca tego samego roku zarejestrowana została Polska Liga Monarchistyczna z siedzibą w Bielsku-Białej (Urząd Kanclerza mieścił się natomiast w Krakowie)[26]. W 1998 zmarł prezydent partii Sławomir Leonard Kolumna-Wysocki. Później prezydentem PLM został Wojciech Piątek[27]. Partia została wyrejestrowana 22 listopada 2004, a jej postępowanie likwidacyjne zakończyło się 14 czerwca 2007.
Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych
Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych została zarejestrowana 17 kwietnia 1997. Utworzyła ją rozłamowa grupa członków Polskiego Ruchu Monarchistycznego z Bielska-Białej. Siedziba UPUM mieści się we Wrocławiu. Priorytetami programowymi partii są m.in. odbudowanie w Polsce ustroju monarchistycznego (opowiada się za monarchią konstytucyjną) i „reprezentowanie interesów szlachty polskiej w kraju i za granicą”[28]. Określa się jako partia liberalno-konserwatywna[29]. UPUM przyznaje sobie prawo do potwierdzania szlachectwa i nadawania tytułów szlacheckich oraz arystokratycznych: szlachcica UPUM, barona UPUM, hrabiego UPUM, margrabiego UPUM[30] i księcia UPUM. Regent partii otrzymuje tytuł wielkiego księcia UPUM[28]. Stronnictwo przyznaje także własne odznaczenia: m.in. Krzyż Rycerski (3 klasy), Krzyż Monarchii (2 klasy), Krzyż Regencji, Krzyż 3 Maja, Krzyż Zasługi UPUM oraz Medal 10-lecia UPUM[31][32][33]. Z partią związanych jest kilka organizacji: Kolegium Heraldyczno-Genealogiczne „Szlachcic”, Polonijne Kulturalne Stowarzyszenie Miłośników Tradycji Szlacheckich i Arystokratycznych oraz Fundacja „Szlachecki Dwór”.
Na czele UPUM stoi regent, który według pierwotnego statutu nie podlegał wyborowi i sprawował funkcję dożywotnio. Pierwszym regentem partii był Adam Myśliński, który zmarł w 2004. Jego następcą został dotychczasowy wiceregent Aleksander Podolski. Do organizacji należał m.in. Stefan Oberleitner. W wyborach parlamentarnych w 2011 w okręgu elbląskim do Sejmu z listy PJN startował członek UPUM Arkadiusz Kłosowski, który otrzymał 156 głosów[34].
Konfederacja Korony Polskiej
Najistotniejszą partią odwołującą się wprost do poglądów monarchistycznych jest Konfederacja Korony Polskiej, założona w 2019 przez Grzegorza Brauna na bazie jego wcześniejszej organizacji Pobudka, posiadająca reprezentację parlamentarną w ramach uczestnictwa w Konfederacji Wolność i Niepodległość.
Osobny artykuł: Konfederacja Korony Polskiej.
Pozostałe
Istniały także inne niewielkie partie ruchu monarchistycznego, które nie podjęły jednak szerszej działalności. Były nimi[35]:
- Unia Restytucji Monarchii – zarejestrowana 27 czerwca 1991, siedzibę miała w Warszawie;
- Partia Królewska – zarejestrowana 25 października 1991, powstała w Zakliczynie;
- Królestwo Polskie – zarejestrowane 19 listopada 1991, na jego czele stał król zasiadający w Poznaniu.
Zobacz też kategorię: Polscy monarchiści.
Przypisy
- ↑ Adam Wielomski: Czym jest, a czym nie jest Klub Zachowawczo-Monarchistyczny?. kzm.org.pl.
- ↑ a b c d OMP – idea i historia. antymoderna.republika.pl, 18 października 2011.
- ↑ Organizacja Monarchistów Polskich. legitymizm.org.
- ↑ Adrian Nikiel. legitymizm.org.
- ↑ Norbert Wójtowicz. legitymizm.org.
- ↑ Paweł Korzondkowski: Organizacja Monarchistów Polskich – historia i idea. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Finansów i Prawa w Bielsku-Białej” nr 3 (2015)
- ↑ Publicystyka. legitymizm.org.
- ↑ Krzyż Jubileuszowy Organizacji Monarchistów Polskich. monarchizm.pl.tl.
- ↑ Adrian Nikiel: Decyzja Prezesa nr 1/2009 w sprawie ustanowienia Krzyża Świętego Kazimierza Królewicza. legitymizm.org, 16 listopada 2009.
- ↑ Adam Wielomski: O sedewakantyzmie. salon24.pl, 28 października 2008.
- ↑ Serwis PKW – Wybory 2014
- ↑ Dane na temat OiPKM, ngo.pl
- ↑ Monarchiści integrują. naszemiasto.pl, 22 października 2001.
- ↑ Jerzy Kamiński: Kazimierz Książę Domański. gazeta.olawa.pl, 2000.
- ↑ a b Agnieszka Sadowska: „Bóg, król, honor, ojczyzna”. aspektpolski.pl, 30 maja 2008.
- ↑ O Konfederacji. konfederacjaspiska.pl.
- ↑ Korona Polska. pitax.pl.
- ↑ Opis projektu. chiliit.pl.
- ↑ Pozycja 4128. Monitor Sądowy i Gospodarczy nr 77/2005, 20 kwietnia 2005.
- ↑ Pozycja 7078. Monitor Sądowy i Gospodarczy nr 115/2005, 15 czerwca 2005.
- ↑ a b Informacje na stronie PRM
- ↑ Deklaracja ideowo-programowa Polskiego Ruchu Monarchistycznego na stronie partii
- ↑ a b Jacek Gądek: Przebóg trzyma w ukryciu króla Polski. onet.pl, 11 czerwca 2011.
- ↑ Na zamku w Bobolicach podpisano monarchistyczne trójprzymierze. dzieje.pl, 29 września 2013.
- ↑ M.P. z 1997 r. nr 64, poz. 621
- ↑ Archiwalna strona PLM.
- ↑ Dane na temat PLM, teleadreson.pl
- ↑ a b Informacje na stronie UPUM
- ↑ Program Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych na stronie partii
- ↑ Aktualnie tytuł margrabiego, mimo iż figuruje w dokumentach programowych, nie jest w praktyce nadawany.
- ↑ Insygnia Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych ich rodzaje, nadawanie i użytkowanie na stronie partii
- ↑ Stefan Oberleitner: Odznaczenia monarchistyczne w III Rzeczypospolitej Polskiej 1990–2010, Zielona Góra 2011.
- ↑ Aleksander Podolski: Konwent Szlachty Polskiej 2011, Wrocław 2012, s. 15–16, 63.
- ↑ Serwis PKW – Wybory 2011
- ↑ Jerzy Muszyński: Polskie państwo partyjne, Warszawa 2000, s. 61.
Bibliografia
- Jacek Majchrowski: Polski Ruch Monarchistyczny. Krótki kurs [w:] Ustrój i prawo w przeszłości dalszej i bliższej pod redakcją Jerzego Malca i Wacława Uruszczaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001.
- Stefan Oberleitner: Odznaczenia monarchistyczne w III Rzeczypospolitej Polskiej 1990–2010, Zielona Góra 2011 (faktycznie książka ukazała się w grudniu 2010), ISBN 978-83-919754-2-8.
- Aleksander Podolski: Księga herbowa Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych. Wrocław: Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych, 2010. ISBN 978-83-925702-3-3. OCLC 751083701.
- Leszek Wierzchowski, Sławomir Leonard Wysocki: Herbarz. Nadania godności szlacheckich i arystokratycznych w Polsce 1992–1995, Kraków 1996.
- Norbert Wójtowicz: Organizacja Monarchistów Polskich jako przejaw młodzieżowej skrajnej prawicy, [w:] „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2179, Politologia XXVI, Wrocław 1999, s. 125–142.