Pałac Przebendowskich w Warszawie
![]() | |||
![]() Pałac Przebendowskich, fasada zachodnia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Warszawa | ||
Adres | |||
Styl architektoniczny | barok | ||
Architekt | Jan Zygmunt Deybel (?) | ||
Rozpoczęcie budowy | 1728 | ||
Zniszczono | 1944 | ||
Odbudowano | 1948–1949 | ||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Warszawa_Palac_Przebendowskich_%28dron%29.jpg/240px-Warszawa_Palac_Przebendowskich_%28dron%29.jpg)
Pałac Przebendowskich, także pałac Radziwiłłów, pałac Zawiszów[2] – późnobarokowy pałac w Warszawie, znajdujący się przy al. „Solidarności” 62, pomiędzy jezdniami ulicy. Od 1990 siedziba główna Muzeum Niepodległości.
Historia
Pałac został przebudowany w 1728 dla podskarbiego koronnego Jana Jerzego Przebendowskiego[3]. Jego projektantem był prawdopodobnie Jan Zygmunt Deybel[3]. Po śmierci Przebendowskiego w 1729 pałac odziedziczyła jego córka Dorota Henrietta, a następnie Piotr Jerzy Przebendowski. Po nim cały majątek odziedziczył Ignacy Przebendowski, który wynajął pałac dyplomacie i posłowi hiszpańskiemu przy dworze Augusta III Pedro Pablo de Bolea, który urządzał w nim huczne przyjęcia[4]. Ignacy Przebendowski sprzedał pałac w 1766 Annie z Łubieńskich Łętowskiej i Konstancji z Łubieńskich Kossowskiej, a w 1768 całość praw nabył do niego mąż Konstancji podskarbi koronny Roch Kossowski.
W I poł. XIX wieku pałac podupadł i zaczął pełnić funkcje kamienicy dochodowej[4]. Mieściły się tam m.in. gabinet figur woskowych, zajazd, kawiarnia i drukarnia „Gazety Teatralnej”[2], a także restauracja Gąsiorowskiego, Urząd Kontroli Służących i Trybunał Handlowy[5]. W latach 1818−1830 mieszkańcem pałacu był komendant miasta Michaił Lewicki[6].
Od 1863 nieruchomość należała do Jana Zawiszy[7]. W latach 1863–1864 pałac został odrestaurowany pod kierunkiem Wojciecha Bobińskiego[3]. Nowy właściciel zgromadził w nim bogate zbiory archeologiczne[4]. Po śmierci Zawiszy pałac stał się własnością jego żony Elżbiety oraz córki Marii.
W 1912 pałac nabył książę Janusz Franciszek Radziwiłł, ordynat na Ołyce i właściciel Nieborowa[8].
Budynek został zniszczony w 1944 w czasie powstania warszawskiego w ok. 70%[9]. Został odbudowany w latach 1948–1949 pod kierunkiem Brunona Zborowskiego w czasie budowy Trasy W-Z[3]. Pierwotnie przebieg Trasy wyznaczono na południe od pałacu, co wymagało zburzenia oficyny spalonego gmachu Banku Polskiego[10]. Z powodu sprzeciwu użytkującego ją Ministerstwa Finansów zaproponowano zburzenie pałacu, na co z kolei nie zgodzili się konserwatorzy[10]. Orędownikiem zachowania zabytku był Jan Zachwatowicz[11]. W wyniku dyskusji znaleziono kompromisowe rozwiązanie polegające na budowie jezdni Trasy W-Z zarówno po północnej, jak i po południowej stronie budynku[10]. W wyniku tej decyzji w czasie odbudowy nie odtworzono jednak skrzydeł bocznych i oficyn pałacu, w miejscu których znalazły się torowiska tramwajowe[12]. Odnalezione w ruinach rzeźby przedstawiające personifikacje czterech pór roku, które zdobiły wychodzący na wschód taras ogrodowy pałacu, trafiły do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (zostały przekazane Muzeum Niepodległości w 2015)[13].
Po odbudowie pałac zmienił adres (pierwotnie znajdował się przy ul. Bielańskiej 14)[4][14]. Był użytkowany przez ośrodek szkoleniowy Centralnej Rady Związków Zawodowych[15]. W latach 1950–1989 w budynku mieściło się Muzeum Lenina[2]. Od 1990 budynek stał się siedzibą nowo utworzonego Muzeum Historii Polskich Ruchów Niepodległościowych i Społecznych, które od 1991 funkcjonuje pod nazwą Muzeum Niepodległości[16].
W 1965 roku pałac został wpisany do rejestru zabytków[1].
W latach 2000–2009 w pałacu działało kino „Paradiso”.
W 2019 zakończył się kompleksowy remont budynku, którą objął zarówno elewacje, jak i wnętrza[9]. Elewacjom przywrócono piaskowy kolor, ustalony w wyniku badań[17]. Wymieniono m.in. pokrycie dachu na miedziane, a przed dawną elewacją ogrodową ustawiono kilka nowych waz i rzeźb alegorycznych[9]. Odgruzowano zasypane od 1944 podziemia i urządzono w nich salę multimedialną na ok. 100 miejsc oraz salę konferencyjną[17]. Dawną salę kinową przebudowano na reprezentacyjną salę z wyjściem do ogrodu[18].
Architektura
Pałac jest budynkiem trzykondygnacyjnym, 11-osiowym. Posiada cztery narożne alkierze[2].
Przypisy
- ↑ a b Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) - stan na 31 marca 2024 roku. Woj. mazowieckie (Warszawa). [w:] Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 56. [dostęp 2024-07-24].
- ↑ a b c d Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 605. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ a b c d Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 199.
- ↑ a b c d Tadeusz Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 276. ISBN 83-223-2047-7.
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 8−9. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 9. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 11. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 16−17. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ a b c Jerzy S. Majewski. Rezydencja po liftingu. „Stolica”, s. 10, listopad-grudzień 2019.
- ↑ a b c Jan Zachwatowicz: Problemy zachowania historycznych budynków [w:] Warszawa współczesna. Geneza i rozwój. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 276. ISBN 83-01-02892-0.
- ↑ Grzegorz Piątek: Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944−1949. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2020, s. 345−346. ISBN 978-83-280-3725-0.
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 19. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ "Cztery Pory Roku" wracają do Pałacu Radziwiłłów. [w:] Gazeta Stołeczna [on-line]. warszawa.wyborcza.pl, 2 lutego 2015. [dostęp 2021-10-15].
- ↑ Krzysztof Bąkała: Krótka historia pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Warszawa: Muzeum Niepodległości w Warszawie, 2020, s. 18. ISBN 978-83-65439-99-4.
- ↑ Tadeusz Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 127. ISBN 83-223-2047-7.
- ↑ Piotr Piegat. O pałacu, który stanął na drodze. „Stolica”, s. 57, listopad–grudzień 2018.
- ↑ a b Tomasz Urzykowski. Barokowy pałac znów zachwyca. „Gazeta Stołeczna”, s. 5, 28 kwietnia 2021.
- ↑ Jerzy S. Majewski. Rezydencja po liftingu. „Stolica”, s. 11, listopad-grudzień 2019.