Pałace władców Abomeyu
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |||
![]() Pałac króla Abomeyu – Glele (1856–1889) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Typ | kulturowy | ||
Spełniane kryterium | III, IV | ||
Numer ref. | 323 | ||
Historia wpisania na listę | |||
Wpisanie na listę | 1985 | ||
Obiekt zagrożony | 1985–2007 | ||
Położenie na mapie Beninu ![]() | |||
Położenie na mapie Afryki ![]() | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Royal_Palaces_of_Abomey-133472.jpg/220px-Royal_Palaces_of_Abomey-133472.jpg)
Pałace władców Abomeyu – kompleks dziesięciu pałaców dwunastu królów Dahomeju w Abomeyu, obecnie teren Beninu.
W 1985 roku królewskie pałace zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Historia
Pałace były wznoszone dla dwunastu kolejnych władców królestwa Dahomeju, które istniało od poł. XVII do końca XIX wieku[2]. Na terenie kompleksu mieszkali nie tylko władcy, ale ich rodziny – pod koniec XIX w. kilka tysięcy osób[3]. Kompleks pałacowy był nie tylko ośrodkiem władzy politycznej, ale stanowił także główny ośrodek rozwoju rzemiosła[2]. Znajdował się tu również skarbiec królestwa[2]. Według XIX-wiecznych opisów było to „królestwo w królestwie”[4].
Pałace zostały częściowo zniszczone w 1892 roku podczas próby zajęcia Abomeyu przez wojska francuskie, kiedy Behanzin (1889–1894) podjął próbę spalenia kompleksu, by nie wpadł w ręce wroga[5]. Ponadto wiele z nich uległo zniszczeniu wskutek działalności żywiołów – przede wszystkim ulewnych opadów deszczu[6]. W czasach kolonialnych oraz po uzyskaniu niepodległości przez Benin w 1960 roku, w różnych okresach pałace stały albo opuszczone albo poddawane były przebudowom, rozbudowom i odbudowom[6].
Współcześnie pałace nie są zamieszkane[2]. W pałacach królów Ghezo i Glele znajduje się Historyczne Muzeum Abomeyu poświęcone historii Dahomeju[2].
W 1985 roku królewskie pałace zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO oraz jednocześnie na listę obiektów zagrożonych[2]. W 1984 roku kompleks został zniszczony przez tornado, po odbudowie, w 2007 roku został usunięty z listy obiektów zagrożonych[7].
W 2009 roku pałace zostały częściowo zniszczone w pożarze buszu[8]. Wiatr harmattan sprawił, że ogień rozprzestrzeniał się szybko, strawił słomiane dachy i zniszczył strukturę sześciu budynków wokół dwóch świątyń króla Agasu oraz groby królów Agonglo i Ghezo i ich 41 żon[8]. Kompleks ponownie zajął ogień w 2015 roku – spłonął dach pałacu Houegbadji[9].
Architektura
Kompleks zajmuje obszar 47 ha i podzielony jest drogą na dwie części: po stronie północno-zachodniej znajduje się osobny pałac króla Akaby (1685–1708), a po drugiej – zespół rezydencji m.in. z pałacem Houegbadji (1645–1685)[2]. Do dziś zachowały się m.in. XIX-wieczne pałace królów Ghezo (1818–1856), Glele (1856–1889) i częściowo Behanzina (1889–1894), a także ruiny pałacu Agadży (1708–1732) oraz grobów królów Tegbessou (1732–1774), Kplingy (1774–1789) i Agonglo (1789–1797)[10].
Budynki wznoszone były z lokalnie dostępnych materiałów: ziemi i gliny, drewna palmowego, bambusu, mahoniu i iroko oraz słomy, która stanowi pokrycie dachów[11]. Obydwa zespoły otoczone były murami z gliny, które częściowo zachowały się do dziś[2]. Średnia grubość murów pałacowych wynosiła prawie pół metra, co zapewniało przyjemną temperaturę w ich wnętrzach[11].
Niektóre budynki zdobiły płaskie reliefy wykonane z materiału z kopców termitów wymieszanego z olejem palmowym i pomalowane farbami na bazie pigmentów mineralnych i roślinnych[11][12]. Reliefy umieszczano w specjalnych niszach, z reguły w fasadach budynków[12]. 50 oryginalnych reliefów zostało odrestaurowanych i tworzy część stałej ekspozycji Historycznego Muzeum Abomeyu utworzonego w 1945 roku[13][14].
Każdy pałac miał trzy dziedzińce: zewnętrzny, wewnętrzny i prywatny, otoczony własnym murem z gliny[2][10]:
- dziedziniec zewnętrzny (kpododżi) wyznaczały trzy budynki: gmach, gdzie zbierała się rada (logodo), kwatera straży (legedexo) i kwatera księżniczek odpowiedzialnych za kult przodków (tasinonxo)[4]. Niektórzy królowie wznosili czwarty budynek (jononho), gdzie odbywały się ich spotkania z wysłannikami z zagranicy[6]. Na dziedzińcu zewnętrznym organizowano ceremonie rytualne i parady wojskowe[10][4];
- dziedziniec wewnętrzny (ajalalahennu) wyznaczony przez budynki rezydencji królewskich, służył ceremoniom prywatnym i kultowi przodków[6]. W największym budynku (ajalala) znajdowały się sypialnie: królewska oraz kobiet opiekujących się dziedzińcem. Pomiędzy nimi była sala audiencyjna[6];
- dziedziniec prywatny (honga) wyznaczały budynki prywatnych kwater króla, do których wstęp miały jedynie ulubione żony i dzieci króla, uzdrowiciele, pięciu ministrów oraz następca tronu[15].
Przypisy
- ↑ Benin. Polski Komitet ds. UNESCO. [dostęp 2017-05-24].
- ↑ a b c d e f g h i UNESCO: Royal Palaces of Abomey. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 35. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b c Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 36. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 39. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b c d e Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 37. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ UNESCO: Royal Palaces of Abomey and Kathmandu removed from Danger List. 2007-06-25. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b UNESCO: Devastating fire at the Royal Palaces of Abomey (Benin). 2009-02-13. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ UNESCO: Another Fire at the Royal Palaces of Abomey World Heritage site in Benin. 2015-01-18. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b c UNESCO: Royal Palaces of Abomey. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b c The Abomey Historical Museum: Architecture. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ a b Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 52. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ The Abomey Historical Museum: Collections. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ The Abomey Historical Museum: The Abomey Historical Museum. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).
- ↑ Francesca Piqué, Leslie H. Rainer: Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls. Getty Publications, 2000, s. 38. ISBN 978-0-89236-569-2. [dostęp 2017-05-21]. (ang.).