Pojezierze Południowokrajeńskie
![]() Tereny falistej wysoczyzny morenowej pod Więcborkiem | |
Megaregion | |
---|---|
Prowincja | Niż Środkowoeuropejski |
Podprowincja | |
Makroregion | |
Mezoregion | Pojezierze Południowokrajeńskie |
Zajmowane jednostki administracyjne | Polska: |
Pojezierze Południowokrajeńskie (314.74) – region geograficzny o krajobrazie pojeziernym położony w północno-zachodniej Polsce, w okolicy Złotowa i Więcborka, stanowiący część Pojezierza Południowopomorskiego. Przeważają tutaj obszary rolnicze z obecnością jezior rynnowych, z których największym jest Sławianowskie[1]. Wyróżniony jako mezoregion z indeksem 314.74 w wieloautorskiej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku[2].
Położenie geograficzne i administracyjne
Region zajmuje terytorium 2642 km²[1] i z trzech stron otoczony jest wyraźnymi obniżeniami – na zachodzie Doliną Gwdy, na wschodzie Doliną Brdy, a na południu Doliną Środkowej Noteci i Kotliną Toruńską[2]. Na północy, wzdłuż linii przebiegu rzek Debrzynki i Sępolnej, region przechodzi w Pojezierze Północnokrajeńskie. Pojezierze Południowokrajeńskie znajduje się na obszarze województwa wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego, a fragmentarycznie także pomorskiego. Największe miasta to: Złotów, Więcbork, Wyrzysk, Mrocza, Krajenka, Łobżenica[1].
Środowisko przyrodnicze
Rzeźbę terenu tworzą głównie gliniaste połacie wysoczyzn morenowych, miejscami pojawiają się piaszczysto-żwirowe pola równin sandrowych. Występują wzniesienia moren czołowych, pagórki kemowe i wały ozowe. Wklęsłe formy terenu są reprezentowane przez rynny polodowcowe i zagłębienia wytopiskowe. W pokrywie glebowej swój udział zaznaczają przede wszystkim utwory płowe i brunatne, rzadziej rdzawe. Pod względem użytkowania ziemi region ma charakter zdecydowanie rolniczy, lasów jest niewiele[1].
Głównymi rzekami Pojezierza Południowokrajeńskiego są Łobżonka i Rokitka, a wśród jezior wyróżniają się: Sławianowskie[1] (największy akwen regionu o areale 2,7 km²[3]), Borówno, Więcborskie, Stryjewo, Zaleskie, Witosławskie, Słupowskie. W celu ochrony lokalnej przyrody utworzono Krajeński Park Krajobrazowy, funkcjonuje także kilka obszarów Natura 2000 oraz rezerwatów (m.in. Uroczysko Jary, Czarci Staw, Dęby Krajeńskie, Lutowo, Gaj Krajeński)[1].
Różnice w podziałach geograficznych
W regionalizacji fizycznogeograficznej Polski według Jerzego Kondrackiego, tradycyjnie rozumiane Pojezierze Krajeńskie występowało jako jednostka w randze mezoregionu o powierzchni ponad 4000 km²[3]. W wieloautorskiej regionalizacji z 2018 roku, z uwagi na różnice w stosunkach hipsometrycznych i geomorfologicznych, Pojezierze Krajeńskie zostało podzialone na dwa nowo zdefiniowane, odrębne mezoregiony – część południową i północną[2]. Terytorium Pojezierza Północnokrajeńskiego cechują wyżej wydźwignięte wysoczyzny do poziomu 160–170 m n.p.m. koło Chojnic, mniejsze nagromadzenie sandrów i bardziej łukowate ułożenie moren czołowych. Obszar Pojezierza Południowokrajeńskiego odznacza się bardziej podłużnym układem moren czołowych, większym skupiskiem sandrów oraz niżej położonymi wysoczyznami, które na styku z doliną Noteci notują wysokość ok. 100 m n.p.m.[4]
Przypisy
- ↑ a b c d e f PawełP. Wiśniewski PawełP. i inni, Pojezierze Południowopomorskie (314.6–7), [w:] AndrzejA. Richling i inni red., Regionalna geografia fizyczna Polski, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2021, s. 124–140, ISBN 978-83-7986-381-5 .
- ↑ a b c JerzyJ. Solon JerzyJ. i inni, Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data, „Geographia Polonica”, 91 (2), 2018, s. 143–170, DOI: 10.7163/GPol.0115 (ang.).
- ↑ a b JerzyJ. Kondracki JerzyJ., Geografia regionalna Polski, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 46, 68–69, 83–84, ISBN 83-01-13897-1 .
- ↑ RajmundR. Galon RajmundR., Pojezierze Pomorskie i przyległe wysoczyzny jeziorne, [w:] RajmundR. Galon (red.), Geomorfologia Polski. Tom 2, Niż Polski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 129–156 .
Linki zewnętrzne
- Mapa fizycznogeograficznej regionalizacji Polski z 2018 roku – jako warstwa geoportalu Geoserwis GDOŚ w folderze „Inne dane środowiskowe”, warstwa „Mezoregiony fizycznogeograficzne”.