Przemysław Barthel de Weydenthal
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 13 czerwca 1893 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 7 kwietnia 1919 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | od 1914 (regularne oddziały) | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 1 pp Leg., 4 Dywizja Strzelców Polskich | ||
Główne wojny i bitwy | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Przemysław Marian Antoni Barthel de Weydenthal (ur. 13 czerwca 1893 w Bądkowie, zm. 7 kwietnia 1919) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Przemys%C5%82aw_Barthel_de_Weydenthal_%28rys._ppor._Kazimierz_W%C5%82odarkiewicz%29.jpg/240px-Przemys%C5%82aw_Barthel_de_Weydenthal_%28rys._ppor._Kazimierz_W%C5%82odarkiewicz%29.jpg)
Życiorys
Młodość
Urodził się w ziemiańskiej rodzinie Zdzisława i Anieli z Róźańskich. Był bratem Jerzego, Jadwigi, Jana i Marii Barthel de Weydenthal – działaczki niepodległościowej, nauczycielki w gimnazjum sióstr urszulanek w Stanisławowie, zakonnicy sióstr urszulanek – matki Beaty (1885–1970). Początkowo naukę odbywał w domu, dopiero na 4 lata przed maturą rozpoczął naukę w polskiej szkole (obecnie I LO im. Ziemi Kujawskiej) we Włocławku, gdzie w 1910 uzyskał maturę. Potem po półrocznej nauce w Szkole Mechaniczno-Technicznej Wawelberga i Rotwanda w Warszawie zdał egzamin państwowy dający możliwość odbycia rocznej służby w armii rosyjskiej. W listopadzie 1911 wstąpił do konnej baterii w Suwałkach. Po roku uzyskał stopień chorążego rezerwy artylerii. W końcu 1912 wyemigrował do Galicji, gdzie jeszcze w tym samym roku zaciągnął się do Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie. Z wyróżnieniem ukończył najwyższy kurs tej organizacji uzyskując stopień podchorążego. Z Drużyn Strzeleckich został wydelegowany na stypendium do Technicznej Akademii Wojskowej (Oficerska Szkoła Artylerii) w Mödling. Aby być przyjętym na uczelnię musiał przyjąć poddaństwo austriackie.
I wojna światowa – Legiony Polskie, POW
Po wybuchu wojny znalazł się w armii austro-węgierskiej. Jego wielokrotne starania o przeniesienie do tworzonych Legionów Polskich były odrzucane. Przemysław Barthel de Weydenthal zdezerterował i na początku 1914 zaciągnął się do Legionów pod pseudonimem Borucki. Przydzielono go do 1 pułku piechoty Legionów. Do początku listopada był dowódcą 1 kompanii batalionu uzupełniającego Albina Fleszara. Przeniesiony do artylerii początkowo jako pierwszy oficer 5 baterii, a później objął jej dowództwo. Mianowany porucznikiem artylerii 20 czerwca 1915. W czasie walk na Wołyniu dowodził sformowanym przez siebie dywizjonem haubic. Mianowany kapitanem artylerii 1 grudnia 1916.
Po wycofaniu Legionów z frontu w kwietniu 1917 ukończył dwumiesięczny kurs Sztabu Generalnego i został mianowany szefem sztabu III Brygady. W czasie kryzysu przysięgowego odgrywał jedną z głównych ról. Zwolniony 20 sierpnia z Legionów jako obywatel monarchii został wcielony do armii austriackiej. Przydzielony do Specjalnej Grupy Artylerii przebywał w okolicach Hrubieszowa. Wkrótce wysłany na kurs artyleryjski na Węgry. Po ukończeniu kursu wysłano go na początku 1918 na front włoski, z którego w krótkim czasie zdezerterował.
Przedarł się do Krakowa i zameldował w Komendzie Polskiej Organizacji Wojskowej. Wkrótce został wysłany z misją na Ukrainę w celu skierowania przeciwko państwom centralnym tworzących się na wschodzie polskich formacji wojskowych. W kwietniu objął stanowisko szefa sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich na Ukrainie. Awansowany przez generała Aleksandra Osińskiego do stopnia pułkownika, dowodził III Korpusem Polskim w walkach pod Niemirowem i Gniewaniem.
Wobec zagrożenia likwidacją ze strony Niemców I Korpusu Polskiego, w maju 1918 przedostał się do komendy zgrupowania wojsk w Bobrujsku, aby stanąć na czele organizacji spiskowej, mającej wystąpić przeciwko spodziewanym postanowieniom jego dowódcy, generała Józefa Dowbor-Muśnickiego. Wobec przyjęcia 21 maja niemieckiego ultimatum (zakładającego m.in. pełne rozbrojenie i demobilizację polskich oddziałów), grupa spiskowców podjęła próbę realizacji planu przejęcia kontroli nad korpusem. W nocy z 21 na 22 maja 1918 grupie żołnierzy (wśród których znaleźli się m.in. kpt. Leopold Lis-Kula oraz kpt. Ignacy Matuszewski) udało się aresztować na kilka godzin dowódcę I Korpusu. Wobec kategorycznej odmowy wykonania rozkazów płk. Barthel de Weydenthala przez wiernych swojemu pierwotnemu dowódcy podkomendnych - nie doszło do realizacji dalszych planów emisariuszy POW. Zakładały one rozpoczęcie walki ze skoncentrowanymi w pobliżu Bobrujska wojskami niemieckimi, a następnie przebijanie się w kierunku Dniepru i na południe przez tereny kontrolowane przez bolszewików i zrewoltowane chłopstwo[1].
W oczach oficerów i żołnierzy I Korpusu cała akcja płk. Przemysława Barthel de Weydenthala nie znalazła uznania, zatem opuścił on Bobrujsk i udał się do Kijowa. Dalej przedostał się na Kubań, gdzie w 4 Dywizji Strzelców Polskich pułkownika Lucjana Żeligowskiego zorganizował pułk artylerii. Był inicjatorem szkolnictwa artyleryjskiego w Polsce[2].
W czasie odwrotu z Odessy, 5 kwietnia 1919 roku został ciężko ranny w walkach z Sowietami. Dwa dni później zmarł. Zwłoki pułkownika Przemysława Barthel de Weydenthala zostały w 1932 roku[3] sprowadzone do Polski i pochowane na cmentarzu w rodzinnym Bądkowie.
Upamiętnienie
Pośmiertnie 29 maja 1920 został zatwierdzony w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 kwietnia 1920 w korpusie oficerów artylerii[4].
W dniu urodzin płk. Przemysława Barthel de Weydenthala 13 czerwca 1932 jego zwłoki zostały ekshumowane w Odessie, a następnie przewiezione przez Warszawę (tam Marszałek Józef Piłsudski udekorował trumnę Krzyżem Orderu Virtuti Militari), Włocławek do Bądkowa, gdzie zostały pochowane[5].
Pamięć płk. Przemysława Barthel de Weydenthala uczcił 19 pułk artylerii lekkiej, który przyjął jego szefostwo[5].
W gmachu Szkoły Podchorążych Artylerii 15 sierpnia 1932 została odsłonięta tablica pamiątkowa z płaskorzeźbą przedstawiającą podobiznę Przemysława Barthel de Weydenthal, którą wykonała Jadwiga Barthel de Weydenthal[5].
Jego życiorys opisał Karol Koźmiński w książce pt. Kamienie na szaniec, wydanej w 1937[6].
25 sierpnia 1938 Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki nadał koszarom Dywizjonu Artylerii Lekkiej KOP „Czortków” w Czortkowie nazwę „Koszary imienia pułkownika Barthla de Weydenthal-Boruckiego”[7].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (pośmiertnie)[5]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie)
- Krzyż Niepodległości z mieczami (pośmiertnie, 12 maja 1931)[8]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie – pośmiertnie)[5]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 (pośmiertnie)[5]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (pośmiertnie)[5]
- Krzyż Wojenny z palmami i gwiazdką (Francja, pośmiertnie)
Przypisy
- ↑ Magdoń Jacek: Leopold Lis-Kula. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2019, s. 28-29. ISBN 978-83-8098-626-8; Dowbor-Muśnicki Józef: Krótki szkic do historji I-go Polskiego Korpusu. Cz. 3. Warszawa: P.S.W. "Placówka", 1919, s. 26-31; S. Cenckiewicz, Ignacy Matuszewski 1891-1946, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017, s. 11-12. ISBN 978-83-8098-147-8.
- ↑ Szkoła Podchorążych Artylerii. Ku uczczeniu dziesięciolecia 1923–1933. Toruń: 1933, s. 11.
- ↑ "Gazeta Lwowska" nr 134 z 15 czerwca 1932, s. 3: Śp. płk. Barthel de Weydenthal w Ojczyźnie.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 21 z 09.06.1920 r.
- ↑ a b c d e f g M. Ars: Przemysław Barthel de Weydenthal. W: Szkoła Podchorążych Artylerii. Ku uczczeniu dziesięciolecia 1923–1933. Toruń: 1933, s. 116.
- ↑ Co słychać w świecie kulturalnym. „Kamienie na szaniec”. 12 bohaterskich żywotów. „Dzień Dobry”. Nr 224, s. 7, 15 sierpnia 1939.
- ↑ Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 25 sierpnia 1938 r., Nr 11, poz. 119. W gmachu Liceum Ziemi Kujawskiej we Włocławku, do którego uczęszczał, została ufundowana tablica pamiątkowa poświęcona jego postaci, w 1939 r. W czasie wojny zdjęta, zaginęła, została odnaleziona przez harcerzy w szkolnej piwnicy i w 1990 r. ponownie zawisła w holu szkoły.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”.
Bibliografia
- Tadeusz Kasprzycki Kartki z dziennika oficera I Brygady Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1934.
- Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918 Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1990, ISBN 83-85218-00-9 (przedruk z 1935 roku).
- August Krasicki Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914–1926 Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.
- Wiktor KrzysztofW.K. Cygan Wiktor KrzysztofW.K., Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich, Warszawa: Gryf, 1998, ISBN 83-85209-54-9, OCLC 830286474 .
- JanJ. Konefał JanJ., Legiony Polskie w Lubelskiem 1914–1918, Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999, ISBN 83-228-0676-0, OCLC 750018563 .
- Adam W. Englert, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 312–313. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03484-0
- M. Ars: Przemysław Barthel de Weydenthal. W: Szkoła Podchorążych Artylerii. Ku uczczeniu dziesięciolecia 1923–1933. Toruń: 1933, s. 99–116.
- PWN: 3874657