Rdzawoporka kosmata
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | szczeciniakowce | ||
Rodzina | szczeciniakowate | ||
Rodzaj | rdzawoporka | ||
Gatunek | rdzawoporka kosmata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Fuscoporia torulosa (Pers.) T. Wagner & M. Fisch. Mycol. Res. 105(7): 780 (2001) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Fuscoporia_torulosa_%28Pers.%29_T._Wagner_%26_M._Fisch_318649.jpg/240px-Fuscoporia_torulosa_%28Pers.%29_T._Wagner_%26_M._Fisch_318649.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Fuscoporia_torulosa_%28Pers.%29_T._Wagner_%26_M._Fisch_318651.jpg/240px-Fuscoporia_torulosa_%28Pers.%29_T._Wagner_%26_M._Fisch_318651.jpg)
Rdzawoporka kosmata, czyreń kosmaty (Fuscoporia torulosa (Pers.) T. Wagner & M. Fisch.) – gatunek grzybów z rodziny szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Fuscoporia, Hymenochaetaceae, Hymenochaetales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1818 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Boletus torulosus. Potem zaliczany był do różnych rodzajów. Obecną nazwę, uznaną przez Index Fungorum, nadali mu T. Wagner i M. Fisch. w 2001 r.[1]
Ma 28 synonimów. Niektóre z nich:
- Mucronoporus torulosus (Pers.) Zmitr., Malysheva & Spirin 2006
- Phellinus torulosus (Pers.) Bourdot & Galzin 1925
- Polyporus assimilis Velen. 1922[2].
W 1967 r. Stanisław Domański nadał mu polską nazwę czyreń kosmaty. Wówczas gatunek ten zaliczany był do rodzaju Phellinus (czyreń)[3], po przeniesieniu do rodzaju Fuscoporia nazwa stała się niespójną z nazwą naukową. W 2021 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów zarekomendowała nazwę rdzawoporka kosmata[4].
Morfologia
- Owocnik
Wieloletni, siedzący, na przekroju pionowym trójkątny z górną powierzchnią poziomą i powierzchnią porów pod kątem około 45 stopni, o szerokości do 46 cm, głębokości 28 cm i grubości 11 cm. Spotykane są także owocniki rozpostarte. Brzeg tępy, zaokrąglony, o grubości do 2 cm. Górna powierzchnia płowożółta do blado brązowej, naga do drobno owłosionej lub lekko łuseczkowata, w starszych częściach czerniejąca, bruzdowana. Powierzchnia porów żółtobrunatna, gładka, pory 5–7 na mm, zaokrąglone, z grubymi, całymi przegrodami. Kontekst o grubości do 11 cm, żółtawobrązowy, w roztworze KOH czarny, słabo strefowy, twardy i zdrewniały, z jedną lub kilkoma cienkimi, czarnymi warstwami, które pojawiają się jako cienkie czarne linie na przeciętych lub uszkodzonych powierzchniach pionowych. Warstwy rurek wyraźnie rozwarstwione, zdrewniałe, nieco jaśniejsze niż kontekst[5].
- Cechy mikroskopijne
System strzępkowy dimityczny. Strzępki generatywne kontekstu o średnicy 2,5–4 µm, cienkościenne, szkliste do bladożółtawych, septowane. Strzępki szkieletowe kontekstu średnio grubościenne, w KOH jasno żółtawobrązowe, rzadko rozgałęzione, o średnicy 3–5 µm, septowane, strzępki tramy podobne. Szczecinki rzadkie, o wymiarach 20–50 × 6–11 µm, o kształcie od brzuchatych do szydłowatych, grubościenne, w KOH żółtobrązowe, wystające 10–20 µm. Podstawki maczugowate, 4-sterygmowe, 14–16 × 5–6 µm, ze sprzążką bazalną. Bazydiospory jajowate do elipsoidalnych, szkliste, gładkie, nieamyloidalne, 4–6 × 3–4 µm[5].
- Gatunki podobne
Charakterystycznymi cechami rdzawporki kosmatej są dość duże szczeciny i wieloletnie, zdrewniałe, rdzawobrązowe owocniki. Podobny jest czyreń ogniowy (Phellinus ignarius), ale ma nagą górną powierzchnię owocnika i barwę od szarej do czarnej[5].
Występowanie i siedlisko
Występuje na niektórych wyspach i na wszystkich kontynentach poza Antarktydą[6]. W Polsce Władysław Wojewoda w 2003 r. przytoczył 3 stanowiska[3]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[7].
Grzyb nadrzewny występujący w lasach. W Polsce notowany na martwych, ale jeszcze stojących pniach dębu (Quercus)[3]. Występuje jednak na wielu gatunkach drzew i krzewów, zarówno liściastych, jak iglastych. Owocniki rozwijają się na wysokości gruntu u podstawy pnia lub na odsłoniętych korzeniach, a górna ich powierzchnia jest często pokryta mchami i porostami. Powoduje białą zgniliznę drewna[5].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2023-02-16] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2023-02-16] .
- ↑ a b c WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2021-07-19] .
- ↑ a b c d L.L. Ryvarden L.L., R.L.R.L. Gilberson R.L.R.L., European polypores. Part 2., „Synopsis Fungorum” (7), Mycobank, 1994, s. 394–743 [dostęp 2023-02-16] .
- ↑ Występowanie na świecie Fusciporia torulosa (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2023-02-16] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .