Smolacy
![]() | Na tę stronę wskazuje przekierowanie ze „Smolak”. Zobacz też: osada Smolak w woj. dolnośląskim. |
Smolacy, zwani też w Polsce puszkarzami lub harnikami – ludzie najemni, powoływani (XVII–XIX wiek) przez władze państwowe lub poszczególnych feudałów do śledzenia i poskramiania górskich opryszków. Smolacy werbowani byli niemal wyłącznie spośród miejscowych górali, w tym nierzadko z byłych zbójników.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Austrian_pandur_from_1760.png/220px-Austrian_pandur_from_1760.png)
Była to zbrojna milicja (straż zamkowa) – opłacana w Polsce przez starostów na podstawie uchwał sejmikowych szlachty, bądź władz poszczególnych komitatów na ziemiach austro-węgierskich w celu obrony spraw publicznych – ad privatos usus być nie mają. Smolacy mieli ścigać zbójników karpackich, którzy grasowali w górach i napadali na dwory, kupców, kościoły itd. Wykonywali również zadania policyjne np. starosta sanocki Franciszek Mniszech posługuje się nimi przy egzekwowaniu prawa, nasyłając smolaków na Piotra Bala w Hoczwi, aby przeprowadzić „intromisję z trybunalskiego dekretu”.
Nazwa oddziałów pochodzi od rodzaju odzieży używanej przez wojska czeskie. Smolakami dowodzili oficerowie pochodzenia szlacheckiego. Oddziały poszczególnych ziem w pasie podkarpackim mogły liczyć od 3 do 5 chorągwi po 80–100 ludzi.
Oddziały te nie były szczególnie skuteczne, jeśli chodzi o poprawę bezpieczeństwa na drogach. Dopiero wprowadzenie po obu stronach gór porządków austriackich (1772) doprowadziło do kresu zbójnictwa.
Bibliografia
- Zdzisław Piasecki. Byli chłopcy, byli – zbójnictwo karpackie. 1973.
- Władysław Łoziński. Prawem i lewem: obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku.