Sok trawienny
Sok trawienny – wydzielina gruczołów trawiennych wydzielana do przewodu pokarmowego, zawierająca enzymy trawienne[1][2][3] oraz inne substancje ułatwiające trawienie pokarmu[1]. Człowiek wydziela około 8–10 litrów soków trawiennych na dobę[3]. Ich wydzielanie jest regulowane hormonalnie oraz poprzez autonomiczny układ nerwowy, bodźcami stymulującymi ich zwiększone wydzielanie są zwykle ucisk ścian narządów przewodu pokarmowego przez przechodzący pokarm (mechanoreceptory) oraz obecność w nim poszczególnych związków chemicznych (chemoreceptory).
Wyróżnia się następujące soki trawienne:
Sok trawienny | Wytwarzanie | Wydzielanie | Skład | Funkcje i działanie |
---|---|---|---|---|
ślina[1][3] | ślinianki (gruczoły ślinowe)[1] | jama ustna[1] | ptialina (amylaza ślinowa)[1], przeciwciała[1], mukopolisacharydy[1] | Odkaża pokarm oraz ułatwia jego przełknięcie[1]. |
sok żołądkowy[2][3] | gruczoły żołądkowe[1] | żołądek[1] | proteazy (pepsynogen, podpuszczka)[1], lipaza żołądkowa[1], kwas solny (HCL)[1], śluz[1] | Trawi białka oraz niektóre tłuszcze, a dzięki pH ~1 (mocno kwasowe) również odkaża pokarm. Jego wydzielanie stymuluje gastryna, zaś hamuje enterogastron (po przejściu treści pokarmowej do dwunastnicy)[1]. |
sok trzustkowy[3] | trzustka[1] | dwunastnica[1] | proteazy (trypsynogen, chymotrypsynogen)[1], lipaza trzustkowa[1], nukleazy[1], amylaza trzustkowa[1], wodorowęglany[1] | Dzięki jego pH ~8 (lekko zasadowe) możliwa jest aktywacja proenzymów i trawienie pokarmu. Jego wydzielanie jest kontrolowane przez sekretynę i cholecystokininę[1]. |
żółć[2][3] | wątroba[1] | Jedyny sok trawienny niezawierający enzymów trawiennych[1]. | Emulguje tłuszcze, ułatwiając ich trawienie lipazie trzustkowej[1]. | |
sok jelitowy[3] | enterocyty[1] | jelito kręte[1], | disacharydazy (maltaza, sacharaza, laktaza)[1], niektóre nukleazy[1], aminopeptydazy[1], karboksypeptydazy[1] | Końcowe trawienie białek oraz węglowodanów[1]. |
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai RobertR. Konieczny RobertR., trawienne soki, [w:] MarzenaM. Popielarska, RobertR. Konieczny, GrzegorzG. Góralski, Słownik szkolny. Biologia, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2008, s. 372, ISBN 978-83-7435-692-3 .
- ↑ a b c soki trawienne, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2012-10-03] .
- ↑ a b c d e f g Soki trawienne. Encyklopedia Onet WIEM. [dostęp 2012-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu].
- PWN: 3977314