Stanisław Hojnowski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 28 czerwca 1893 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 6–7 września 1939 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1912–1939 | ||
Siły zbrojne | Wojsko Polskie | ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca pułku | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Stanis%C5%82aw_Hojnowski_tabliczka_na_cmentarzu_parafialnym_w_Jadownikach.jpg/240px-Stanis%C5%82aw_Hojnowski_tabliczka_na_cmentarzu_parafialnym_w_Jadownikach.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki_in_the_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_Voivodeship%2C_PL%2C_EU._Roundabout_Colonel_Stanis%C5%82aw_Hojnowski_between_the_railway_and_bus_stations_in_Tomasz%C3%B3w%2C_In_the_background_the_train_of_the_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_Agglomeration_Railway%2C_CC0.jpg/240px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Tablica_upami%C4%99taniaj%C4%85ca_p%C5%82k._Stanis%C5%82awa_Hojnowskiego_patrona_III_LO_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/240px-Tablica_upami%C4%99taniaj%C4%85ca_p%C5%82k._Stanis%C5%82awa_Hojnowskiego_patrona_III_LO_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Tablice_pami%C4%85tkowe%2C_kruchta_ko%C5%9Bcio%C5%82a_pw._%C5%9Bw._Jadwigi_na_Niebrowie_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg/240px-Tablice_pami%C4%85tkowe%2C_kruchta_ko%C5%9Bcio%C5%82a_pw._%C5%9Bw._Jadwigi_na_Niebrowie_w_Tomaszowie_Mazowieckim.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Tomasz%C3%B3w_Mazowiecki._Commemorative_plaque_dedicated_to_Colonel_Stanis%C5%82aw_Hojnowski_in_the_housing_estate_%22Obro%C5%84c%C3%B3w_Tomaszowa_Mazowiecki_z_1939_roku%22%2C_popularly_known_as_%E2%80%9DNiebr%C3%B3w%E2%80%9D.jpg/240px-thumbnail.jpg)
Stanisław Piotr Hojnowski (ur. 28 czerwca 1893 w Jadownikach, zm. w nocy z 6 na 7 września 1939 w Tomaszowie Mazowieckim) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego.
Życiorys
Urodził się 28 czerwca 1893 w Jadownikach, w ówczesnym powiecie brzeskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Andrzeja i Anny z Lubowieckich[1]. Przodkowie matki byli w XVII wieku właścicielami wsi Jadowniki. Miał brata Józefa (1890–1940), kierownika szkoły w Milówce[2][3] i siostrę Kunegundę (1888–1918) zmarłą na hiszpankę[4]. Szwagier Józef Owsiak był radcą lasów państwowych i marszałkiem powiatu nadwórniańskiego[5].
Stanisław w 1904 rozpoczął naukę w c. k. Gimnazjum w Bochni[6][7][8][9]. 25 września 1912 zdał egzamin dojrzałości[1]. Już wówczas biegle władał językiem niemieckim[10].
W wieku 19 lat wstąpił do armii austriackiej, w której pozostał do 7 listopada 1918. Podczas I wojny światowej dosłużył się stopnia porucznika w armii austriackiej[11].
W listopadzie 1918 zdecydował się przystąpić do Wojska Polskiego i skierowany został do powiatu limanowskiego, gdzie miał zorganizować kompanię piechoty zdolną powstrzymać szabrownictwo na terenach opuszczanych przez Austriaków. Jako organizator struktur wojskowych zapisał się pozytywnie w Mszanie, gdzie udało mu się stworzyć oddział w kilka dni, dzięki czemu odparto kilka zorganizowanych ataków[12].
W grudniu 1918 przeniesiono go do 16 pułku piechoty, gdzie został dowódcą 4. kompanii, z którą walczył na Śląsku Cieszyńskim[13].
Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku jako oficer zawodowy i kontynuował służbę w 16 pp[14]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 628. lokatą w korpusie oficerów piechoty[15]. W lipcu tego roku został przeniesiony do 85 pułku piechoty w Nowej Wilejce na stanowisko pełniącego obowiązki dowódcy III batalionu[16][17]. 1 grudnia 1924 prezydent RP nadał mu stopień majora z dniem 15 sierpnia 1924 i 201. lokatą w korpusie oficerów piechoty[18]. Po awansie został zatwierdzony na stanowisku dowódcy III batalionu[19][20]. W październiku 1927 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy 16 batalionu granicznego z równoczesnym przeniesiem do kadry oficerów piechoty[21][22]. 24 grudnia 1929 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1930 stopień podpułkownika w korpusie oficerów piechoty i 33. lokatą[23]. Z dniem 1 kwietnia 1932 został przeniesiony z KOP do 15 pułku piechoty w Dęblinie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[24][25]. W listopadzie 1935 został przeniesiony do 45 pułku piechoty w Równem na stanowisko dowódcy pułku[11][26]. Na pułkownika został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 20. lokatą w korpusie oficerów piechoty[27][28]. Wspomnianym pułkiem dowodził w kampanii wrześniowej i na jego czele walczył w bitwie pod Tomaszowem Mazowieckim[29].
W Tomaszowie podczas przemarszu przez ulicę Warszawską, 45. Pułku piechoty został niespodziewanie ostrzelany. Okazało się, że północna dzielnica miasta – Starzyce już jest zajęta przez Wehrmacht. Widząc, że droga wyjazdowa z Tomaszowa do Warszawy jest już zablokowana reszta żołnierzy czołowych oddziału pułku rozproszyła się i małymi grupkami wymknęła z miasta uchodząc w kierunku lasów spalskich. W tym samym czasie główna część kolumny pułkowej, która znajdowała się nieco dalej w głębi ulicy została zaatakowana przez dywersantów niemieckich[30].
Do żołnierzy Hojnowskiego strzelano z dachów, okien, bram i ogródków. Oddział został równocześnie zaatakowany przez silny ogień czołgów Wehrmachtu i niemieckich dywersantów, którzy z okien domów przy ulicach: Warszawskiej, Św. Władysława, Szerokiej i Towarowej, przeprowadzili ostrzał z karabinów ręcznych i maszynowych. Zsynchronizowana akcja wywołała chaos w polskich szeregach. Po kilku godzinach jednostka uległa zupełnemu rozbiciu. Przed wojną mieszkała w Tomaszowie znaczna mniejszość niemiecka. Wielu tomaszowskich Niemców już wtedy nie kryło wrogości do państwa polskiego. Po kryjomu uciekali do Niemiec, gdzie przechodzili przeszkolenie wojskowo-dywersyjne. Pod koniec sierpnia 1939 w mieście dochodziło na tym tle do zamieszek etnicznych. Większość z dywersantów atakujących polskich żołnierzy w Tomaszowie 6 września było miejscowymi, tomaszowskimi Niemcami[31][32][33][34][35][36][37].
Stanisław Hojnowski poległ wraz ze 110 żołnierzami, którymi dowodził, na ulicy Warszawskiej w Tomaszowie Mazowieckim, na wysokości ówczesnego Gimnazjum nr 2 (w PRL Szkoła Podstawowa nr 2, obecnie Szkoły Katolickie przy Warszawskiej 95/97)[38]. Wraz z podwładnymi został pochowany na tomaszowskim cmentarzu wojennym przy ul. Smutnej[39].
Pułkownik zmienił wyznanie, by pojąć za żonę rozwódkę Marie Grunt-Mejer (zm. 1941). Małżeństwo było bezpotomne[40].
Ordery i odznaczenia
9 maja 1938 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia[43].
Upamiętnienie
W 2016 trwała debata w mieście nad nadaniem patronatu Hojnowskiego pobliskiemu nowo powstałemu rondu, ostatecznie zdecydowano jednak o upamiętnieniu pułkownika w innym miejscu[44][45].
W Tomaszowie Mazowieckim imieniem Stanisława Hojnowskiego nazwano rondo w kompleksie dworców komunikacji zbiorowej (PKP Tomaszów Mazowiecki, PKS Tomaszów Mazowiecki, pętla MZK Tomaszów Mazowiecki)[46]. Jest również patronem III Liceum Ogólnokształcącego na Michałówku[47] oraz jednej ulicy w dzielnicy Białobrzegi[48].
Przypisy
- ↑ a b Sprawozdanie 1913 ↓, s. 88.
- ↑ Publiczna Szkoła Podstawowa SPSK im. św Faustyny w Milówce [online], spmilowka.superszkolna.pl [dostęp 2020-07-05] .
- ↑ Historia szkoły w Milówce 1898-1971, [w:] Romana Rojek (Grabno), Zeszyty Wojnickie, t. nr 3 (129), Wojnicz 2008, ISSN 1232-4310 .
- ↑ Nekrologia, [w:] TeresaT. Kuboń TeresaT., AnnaA. Nosek AnnaA., "Zeszyty Wojnickie" - nr 3, IV kw. 2009 r., „Zeszyty Wojnickie”, nr 3 (132), 2009, ISSN 1232-4310 .
- ↑ JerzyJ. Krawczyk JerzyJ., Cesarsko−Królewska Szkoła Leśniczych w Bolechowie .
- ↑ Sprawozdanie 1905 ↓, s. 68, ukończył klasę IC.
- ↑ Sprawozdanie 1908 ↓, s. 86, ukończył klasę IVB.
- ↑ Sprawozdanie 1909 ↓, s. 132, ukończył klasę VB.
- ↑ Sprawozdanie 1910 ↓, s. 78, ukończył klasę VIB.
- ↑ Pułkownik wojska polskiego: Stanisław Hojnowski (1893-1939) [online], bibliografia.malopolska.pl [dostęp 2019-10-06] .
- ↑ a b W. Jarno „45. Pułk Strzelców Kresowych w obronie Tomaszowa Mazowieckiego we wrześniu 1939 r.”, [w:] Przegląd Nauk Historycznych 2012, R. XI, NR 2.
- ↑ Pułkownik Stanisław Hojnowski – dowódca 45 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych, bohater tomaszowskiego września [online] [dostęp 2019-10-07] (pol.).
- ↑ Rzecz o płk. Stanisławie Hojnowskim – Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim [online], piotrkow-tryb.ap.gov.pl [dostęp 2019-10-07] .
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 66, 654.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 48.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922, s. 553.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 370, 410.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 131 z 17 grudnia 1924, s. 735.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 321, 351.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925, s. 277.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 26 września 1927, s. 288.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 123, 177.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 24 grudnia 1929, s. 439.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 254.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 23, 545.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 602.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 464.
- ↑ a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 10.
- ↑ MarekM. Stefański MarekM., Wrześniowi obrońcy miasta [online], Nasz Tomaszów, 7 września 2018 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ 70. rocznica wybuchu II wojny światowej – Muzeum w Tomaszowie Maz. [online], muzeumtomaszow.pl [dostęp 2019-10-07] .
- ↑ 1 września 1939 w Tomaszowie Mazowieckim – Muzeum w Tomaszowie Maz. [online], muzeumtomaszow.pl [dostęp 2019-10-06] .
- ↑ 70. rocznica wybuchu II wojny światowej – Muzeum w Tomaszowie Maz. [online], muzeumtomaszow.pl [dostęp 2019-10-06] .
- ↑ Zostały tylko ślady podków… [online], Historia i Tradycja [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ Chinciński T., „Niemiecka dywersja w Polsce w 1939 r. w świetle dokumentów policyjnych i wojskowych II Rzeczypospolitej oraz służb specjalnych III Rzeszy. Cz.2 (Sierpień-wrzesień 1939 r.)” w: Pamięć i Sprawiedliwość 5/1 (9), 165-197, 2006 r.
- ↑ TomaszT. Chinciński TomaszT., Piąta kolumna [online], polityka.pl, 2009 [dostęp 2019-10-07] (pol.).
- ↑ Historie odnalezione Andrzeja Kobalczyka: Fabryka Piesch’a – „tomaszowskim Berlinem” [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 30 sierpnia 2019 [dostęp 2019-10-07] (pol.).
- ↑ Mniejszość niemiecka w Łódzkiem we wrześniu 1939 r. [online], Wojna obronna 1939 [dostęp 2019-10-07] .
- ↑ Pierwsze dni II wojny światowej w Tomaszowie [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 3 września 2011 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ Obchody 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej w Tomaszowie Maz. [ZDJĘCIA] [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 3 września 2019 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ Pułkownik Stanisław Hojnowski – dowódca 45 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych, bohater tomaszowskiego września [online] [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ a b Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 23.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-05-05]..
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-05-05]..
- ↑ Kto zostanie patronami nowych rond w Tomaszowie Maz.? W środę sesja Rady Miejskiej [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 30 sierpnia 2016 [dostęp 2019-10-07] (pol.).
- ↑ Batorskiego rondo Hojnowskiego [online], Nasz Tomaszów, 12 sierpnia 2016 [dostęp 2019-10-07] (pol.).
- ↑ Nowe ronda w Tomaszowie mają swoich patronów: To Kaczyńscy, płk Hojnowski i gen. Buk [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 31 sierpnia 2016 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ Z.S.P. nr 8, Ślubowanie klas pierwszych i Dzień Patrona w ZSP nr 8 [online], Nasz Tomaszów, 2 października 2019 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
- ↑ Budowa kanalizacji w Tomaszowie. Dzisiaj w Białobrzegach w ZS 8 przyjmowanie wniosków na podłączenia [online], Tomaszów Mazowiecki Nasze Miasto, 5 lutego 2016 [dostęp 2019-10-06] (pol.).
Bibliografia
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1905. Kraków: Nakładem Funduszu Naukowego, 1905.
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1907/8. Kraków: Nakładem Funduszu Naukowego, 1908.
- Sprawozdanie Dyrekcyi c. k. gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1909. Kraków: Nakładem Funduszu Naukowego, 1909.
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1910. Kraków: Nakładem Funduszu Naukowego, 1910.
- Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1913. Kraków: Nakładem Funduszu Naukowego, 1913.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.