Stanisława Paleolog
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 maja 1892 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 grudnia 1968 | ||
Przebieg służby | |||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja | Straż Obywatelska, | ||
Stanowiska | kurierka, | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 4 maja 1892 |
---|---|
Data śmierci | 3 grudnia 1968 |
Formacja |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Gr%C3%B3b_Stanis%C5%82awy_Paleolog_w_Manchesterze.jpg/241px-Gr%C3%B3b_Stanis%C5%82awy_Paleolog_w_Manchesterze.jpg)
Stanisława Filipina Demetraki-Paleolog, ps. „Zofia”, „Łucka”, „Monika” (ur. 4 maja 1892 w Rumnie, zm. 3 grudnia 1968 w Penley) – działaczka niepodległościowa, uczestniczka czterech wojen, podpułkownik Wojska Polskiego RP, komisarz Policji Państwowej, funkcjonariuszka Policji Polskiej GG, kapitan czasu wojny w ramach Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, minister w pierwszym rządzie Antoniego Pająka na uchodźstwie.
Życiorys
Uczyła się w lwowskiej pensji dla dziewcząt sióstr sakramentek, a następnie studiowała w Akademii Handlowej we Lwowie. Podczas I wojny światowej działała w Polskiej Organizacji Wojskowej[1].
U kresu wojny wzięła udział w obronie Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej, w listopadzie 1918 wstępując do Straży Obywatelskiej, służyła w stopniu kaprala[2]. Służyła jako sanitariuszka. Odbywając służbę kurierki została ranna podczas próby przejścia przez front[3][4]. Wstąpiła do Milicji Obywatelskiej w grudniu 1918, następnie do Ochotniczej Legii Kobiet. Była pierwszą kurierką. Jako kurierka służyła także jej siostra Helena[5]. Pełniła funkcję adiutantki komendantki OLK, Aleksandry Zagórskiej[6]. Po tym jak 1 kwietnia 1920 utworzono Wydziały Ochotniczej Legii Kobiet przy Sekcji Mobilizacyjnej Oddziału I Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie, została w stopniu podporucznika OLK adiutantką naczelniczki mjr A. Zagórskiej oraz objęła kierownictwo referatu spraw personalnych[7]. W 1920 w szeregach OLK uczestniczyła w wojnie polsko-bolszewickiej pod Warszawą.
Od 1922 do 1924 pracowała na stanowisku urzędniczym w Szpitalu św. Łazarza w Krakowie. W 1925 wstąpiła do Policji Państwowej. Od 1925 kierowała Policją Kobiecą i zajmowała się jej organizowaniem[7]. Została awansowana do stopnia aspiranta od 1 stycznia 1928, na początku kwietnia 1933 na stopień podkomisarza[8][9], a od 1 stycznia 1939 do stopnia komisarza. Pełniła stanowisko kierownika sanitarno-obyczajowej VI brygady Urzędu Śledczego przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie[10] (zajmującej się zwalczaniem nierządu i handlu żywym towarem[11][12])[13]. W czerwcu 1929 została dowódcą kompanii na kursie nowych funkcjonariuszek tej brygady[14][15]. Od 1935 do 1939 kierowała referatem ds. oficerów i szeregowych Policji Kobiecej w Centrali Służby Śledczej Komendy Głównej Policji Państwowej. Na początku 1930 weszła w skład komitetu organizacyjnego koło mające na celu ratowanie dzieci moralnie zaniedbanych ze szkoły nr 178 w Warszawie[16].
Po wybuchu II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej i służyła w Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa. Jednocześnie konspiracyjnie działała w Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej. Zajmowała się organizowaniem i szkoleniem żołnierzy w składach brygad obserwacyjno‑wywiadowczych i żeńskich grup wywiadowczo‑dywersyjnych. Współorganizowała Państwowy Korpus Bezpieczeństwa. Była przydzielona do Komendy Głównej Armii Krajowej, Oddział IV (Kwatermistrzowski, Szefostwo Produkcji Konspiracyjnej „Cieśla” („Perkun”, „Waga”, „Drzewo”). Brała udział w powstaniu warszawskim w jednostce I Obwód „Radwan” (Śródmieście), Zgrupowanie „Chrobry II” (oficer informacyjny)[17], Kierownictwo Produkcji Uzbrojenia. Po powstaniu opuściła Warszawę wraz z ludnością cywilną.
Po wojnie 10 sierpnia 1946, w obliczu zagrożenia aresztowaniem wyjechała z Polski. 12 września tego roku została przyjęta do 2 Korpusu Polskiego we Włoszech i zweryfikowana w stopniu majora ze starszeństwem z 1 października 1944. Następnie przeniosła się do Wielkiej Brytanii i osiadła w Londynie. 15 października 1954 roku Prezydent RP August Zaleski powołał ją na członka drugiego składu Sądu Obywatelskiego w Londynie[18][19]. 11 października 1955 została ministrem w pierwszym rządzie Antoniego Pająka władz RP na uchodźstwie[20]. W 1957 ukazała się książka autorstwa Stanisławy Paleolog pt. The Women Police in Poland 1925–1939[21]. Do końca życia pozostawała w stopniu podpułkownika[22].
Na skutek krwotoku śródmózgowego została sparaliżowana. Ostatnie 11 lat życia spędziła w szpitalu Penley, w którym zmarła 3 grudnia 1968[22]. Pochowana na Southern Cemetery w Manchesterze (sekcja K, grób numer 450)[23].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 lipca 1957)[24]
- Krzyż Niepodległości (19 grudnia 1933)[25]
- Krzyż Walecznych[26]
- Srebrny Krzyż Zasługi (23 listopada 1929)[27][26]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[26]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[26]
- Krzyż Obrony Lwowa z mieczami
Przypisy
- ↑ Czerski 1999 ↓, s. 8.
- ↑ Semper Fidelis. Obrona Lwowa w obrazach współczesnych. Lwów / Warszawa: Straż Mogił Polskich Bohaterów / Oficyna Wydawnicza Volumen, 1930 / 1990, s. Tab. 192.
- ↑ Wit Sulimirski: Grupa „Sokół” – Macierz. W: Jarosław Waniorek (red.): Obrona Lwowa. 1–22 listopada 1918. Tom 2. Źródła do dziejów walk o Lwów i województwa południowo-wschodnie 1918–1920. Relacje uczestników. Warszawa: 1993, s. 4617. ISBN 83-85218-56-4.
- ↑ Wanda Kiedrzyńska: Zarys Historii Wojennej O. L. K. (Ochotnicza Legia Kobiet). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, s. 9.
- ↑ Maria Bruchnalska: Z obrony bohaterskiego Lwowa i Małopolski Wschodniej. Udział ziemianel. Lwów: Zjednoczenie Polskich Chrześcijańskich Towarzystw Kobiecych, 1930, s. 8.
- ↑ Wanda Kiedrzyńska: Zarys Historii Wojennej O. L. K. (Ochotnicza Legia Kobiet). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, s. 22.
- ↑ a b Wanda Kiedrzyńska: Zarys Historii Wojennej O. L. K. (Ochotnicza Legia Kobiet). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1931, s. 31.
- ↑ Zmiany w policji warszawskiej. „Nowiny Codzienne”. 109, s. 4, 7 kwietnia 1933.
- ↑ Stanisława Paleolog. audiovis.nac.gov.pl. [dostęp 2015-03-06].
- ↑ Rozpusta z myszką. onet.pl, 2015. [dostęp 2015-03-06].
- ↑ Szakale. „Kurier Warszawski”. 185, s. 3, 6 lipca 1928.
- ↑ Jerzy Paciorkowski: Stawiano je za wzór. [dostęp 2015-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)].
- ↑ Z Łodzi. Policja żeńska. „Nowiny Codzienne”. 253, s. 28, 15 września 1935.
- ↑ Kobiety w służbie policji śledczej. „Kurier Warszawski”. 129, s. 6, 19 czerwca 1929.
- ↑ Kobiety w policyjnych mundurach. „Kurier Warszawski”. 248, s. 5, 10 września 1935.
- ↑ Dzieci moralnie zaniedbane. „Kurier Warszawski”. 12, s. 6, 13 stycznia 1930.
- ↑ Batalion „Chrobry II” (Zgrupowanie). pw44.pl. [dostęp 2015-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (20 lutego 2010)].
- ↑ Powołanie członków Sądu Obywatelskiego w Londynie. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 84, Nr 14 z 2 listopada 1954.
- ↑ KarolK. Siemaszko KarolK., Sąd Obywatelski w Londynie. Organizacja i orzecznictwo, Poznań: Wydawnictwo Rys, 2013, s. 44–46, ISBN 978-83-63664-25-1, OCLC 869925365 .
- ↑ K. Zimoń: 26 Lutego br. minęło 90 lat od przyjęcia pierwszej polskiej Policjantki do Policji. polskasiecpolicjantek.pl, 1 marca 2015. [dostęp 2015-03-06].
- ↑ The Women Police of Poland, 1925 to 1939. books.google.pl. [dostęp 2015-03-06].
- ↑ a b Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 15-16, s. 136, Czerwiec 1969. Koło Lwowian w Londynie.
- ↑ Burial records, Manchester City Council.
- ↑ Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 50, Nr 6 z 11 października 1957. „za zasługi w długoletniej służbie państwowej”.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 292, poz. 318 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ a b c d Łoza 1938 ↓, s. 550.
- ↑ M.P. z 1929 r. nr 277, poz. 639 „za zasługi na polu organizacji Ochotniczej Legji Kobiecej i pracy społecznej”.
Bibliografia
- Pogrzeb bohaterki ś. p. Wandy Lechowin. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 294 z 22 grudnia 1928.
- Stanisław Łoza: Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938.
- Stanisław Nicieja: Cmentarz Obrońców Lwowa. Wrocław - Warszawa - Kraków: 1990, s. 176.
- Ryszard Czerski. Komendantka. „Gazeta Policyjna”. 41, 1999-11-07.
- Sprengel B., Stanisława Filipina Paleolog – oficer Wojska Polskiego i Policji Państwowej, w: Wojenna służba Polek w II wojnie światowej. Materiały IX sesji popularnonaukowej połączonej z II Zjazdem Kombatantek w Toruniu w dniach 6–7 listopada 1999 r., red. M. Golon, K. Minczykowska, Toruń 2000 r., s. 253–260.
- Stanisława Filipina Paleolog. Policyjny Magazyn Historyczny, 2008. [dostęp 2015-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)].
- Stanisława Filipina Paleolog. 1944.pl. [dostęp 2015-03-06].
- KarolK. Siemaszko KarolK., Sąd Obywatelski w Londynie. Organizacja i orzecznictwo, Poznań: Wydawnictwo Rys, 2013, ISBN 978-83-63664-25-1, OCLC 869925365 .
- K. Zimoń: 26 Lutego br. minęło 90 lat od przyjęcia pierwszej polskiej Policjantki do Policji. polskasiecpolicjantek.pl, 1 marca 2015. [dostęp 2015-03-06].
- Michał Krzysztof Wykowski, Przemysław Majewski: panstwowa.policja.pl. Paleolog Stanisława Filipina (1892–1968). [dostęp 2015-03-06].
Linki zewnętrzne
- Policja kobieca w Polsce (1925–1939) – książka Paleolog dostępna w formie ebooka
- p
- d
- e
W dniu zaprzysiężenia | |
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|