Szczur zaroślowy
Rattus fuscipes[1] | |||||
(Waterhouse, 1839) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Podkrólestwo | |||||
(bez rangi) | wtórouste | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Infratyp | żuchwowce | ||||
Nadgromada | czworonogi | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | gryzonie | ||||
Podrząd | Supramyomorpha | ||||
Infrarząd | myszokształtne | ||||
Nadrodzina | myszowe | ||||
Rodzina | myszowate | ||||
Podrodzina | myszy | ||||
Plemię | Rattini | ||||
Rodzaj | |||||
Gatunek | szczur zaroślowy | ||||
| |||||
Podgatunki | |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[14] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() Zasięg występowania podgatunków: R. f. fuscipes R. f. greyi R. f. assimilis R. f. coracius | |||||
|
Szczur zaroślowy[15] (Rattus fuscipes) – gatunek ssaka z podrodziny myszy (Murinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae), występujący wyłącznie w Australii[14][16].
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1839 roku brytyjski przyrodnik George Robert Waterhouse nadając mu nazwę Mus fuscipes[2]. Holotyp pochodził z Little Grove w Princess Royal Harbour, około 4 mi (6 km) na południe od Mount Melville, w Albany, w Australii Zachodniej, w Australii[17][16].
R. fuscipes jest taksonem siostrzanym w stosunku do wszystkich innych australijskich Rattus z wyjątkiem R. leucopus, który jest gatunkiem bazalnym tego kladu[17]. Każdy z rozpoznanych podgatunków jest odrębny morfologicznie i genetycznie; chociaż mogą się krzyżować, to przy dalszych badaniach mogą stanowić odrębne gatunki (zwłaszcza coracius)[17]. R. f. assimilis może reprezentować wiele podgatunków[17]. Taksonomia podgatunkowa wymaga ponownej oceny[17]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają cztery podgatunków[17].
Etymologia
- Rattus: łac. rattus „szczur”[18].
- fuscipes: łac. fuscus „mroczny, ciemny”; pes, pedis „stopa”, od gr. πους pous, ποδος podos „stopa”[19].
- assimilis: łac. assimilis „podobny, jak”[20].
- coracius: gr. κορακιας korakias „rodzaj wrony lub kawki, być może wrończyk”, od κοραξ korax, κορακος korakos „kruk”, od κρωζω krōzō „krakać”[21]; tu w znaczeniu „czarny jak kruk”[22].
- greyi: George Edward Grey (1812–1898), brytyjski administrator kolonialny, gubernator, premier Nowej Zelandii[22][23].
Nazewnictwo zwyczajowe
W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi nadano nazwę szczur zaroślowy[15]. W Australii zwierzę nosi angielską nazwę bush rat, oraz aborygeńskie nazwy bogul[24] i mootit[25].
Występowanie
Szczur zaroślowy jest australijskim endemitem. Zamieszkuje wybrzeża i tereny przybrzeżne kontynentu[14][16]. Jest szeroko rozprzestrzeniony w obszarach zalesionych i na wrzosowiskach w południowej i wschodniej części Australii, oraz na wielu wyspach, w tym na Wyspie Kangura[14].
Zasięg występowania w zależności od podgatunku[17]:
- R. fuscipes fuscipes – południowo-zachodnia Australia i różne przybrzeżne wyspy.
- R. fuscipes assimilis – południowo-wschodni Queensland po wschodnią Wiktorię i niektóre przybrzeżne wyspy.
- R. fuscipes coracius – północno-wschodni Queensland, w tym wyspa Hinchinbrook.
- R. fuscipes greyi – południowo-wschodnia Australia Południowa i południowo-zachodnia Wiktoria, a także różne przybrzeżne wyspy, w tym Wyspa Kangura.
Wygląd
Długość ciała (bez ogona) 100–205 mm, długość ogona 100–195 mm, długość ucha 18–25 mm, długość tylnej stopy 30–40 mm; masa ciała 50–225 g[26]. Ogon jest względnie krótki. Wierzch ciała jest szary do szarobrązowego lub rudawego, spód ciała jest szary lub kremowy; futro jest gęste i miękkie. Charakterystycznymi cechami jego wyglądu są żółte, dłutowate siekacze i spiczasta głowa z dużymi, zaokrąglonymi uszami[27].
Tryb życia
Szczur ten prowadzi naziemny[14], nocny tryb życia[27]. Jest spotykany w lasach piętra subalpejskiego w Wielkich Górach Wododziałowych, wilgotnych lasach równikowych, lasach eukaliptusowych, zaroślach i wrzosowiskach w obszarach przybrzeżnych[14]. Kryje się w gęstym poszyciu leśnym, kopie krótkie nory pod skałami i konarami, wykłada gniazda trawą. Nie jest spotykany na terenach zurbanizowanych[27].
Jest to zwierzę wszystkożerne, zjada grzyby, trawy, owoce, nasiona i owady[27]. Samica w miocie rodzi do pięciu młodych, w sprzyjających latach może wydać na świat kilka miotów w ciągu roku[14].
Populacja i zagrożenia
Szczur zaroślowy ma duży zasięg występowania, lokalnie jest liczny, szczególnie na przybrzeżnych wrzosowiskach. Jest obecny w wielu obszarach chronionych. Jest wrażliwy na zaburzenia środowiska przez działalność ludzką, w części zasięgu może być zagrożony przez wycinkę drzew, nieodpowiednie gospodarowanie ogniem i pożary buszu. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje szczura zaroślowego za gatunek najmniejszej troski[14].
Szczur zaroślowy został skutecznie reintrodukowany w rezerwacie North Head w obrębie aglomeracji Sydney. Gryzoń ten konkuruje z zawleczonym do Australii szczurem śniadym (Rattus rattus) i badacze spodziewają się, że jego silna populacja będzie w stanie przeciwstawić się ekspansji obcego gatunku[24][28][29].
Przypisy
- ↑ Rattus fuscipes, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b G.R. Waterhouse: The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle, under the command of Captain Fitzroy, R.N., during the years 1832 to 1836. Cz. 2: Mammalia. London: Published by Smith, Elder and Co., 65 Cornhil, 1838, s. 66. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: Contributions towards the geographical distribution of the mammalia of Australia, with notes on some recently discovered species. W: G. Gray: Journals of two expeditions of discovery in north-west and western Australia, during the years 1837, 38, and 39, under the authority of her Majesty's governmen. Cz. 2. London: T. and W. Boone, 1841, s. 404. (ang.).
- ↑ Gould 1857 ↓, s. 241.
- ↑ Gould 1857 ↓, s. 242.
- ↑ O. Thomas. Notes on Australasian rats, with a selection of lectotypes of Australasian Muridæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. 8 (Ninth series), s. 428, 1921. (ang.).
- ↑ O. Thomas. The Godman Exploration Fund: List of Mammals from North Queensland collected by Mr. T. V. Sherrin. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 11, s. 173, 1923. (ang.).
- ↑ O. Thomas. The native rat of Pearson’s Islands, S. Australia. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 11, s. 601, 1923. (ang.).
- ↑ O. Thomas. Two new Australian Muridæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 18, s. 308, 1926. DOI: 10.1080/00222932608633514. (ang.).
- ↑ Ch.W. Brazenor. Muridae recorded from Victoria. „Memoirs of the National Museum, Melbourne”. 10, s. 69, 1936. (ang.).
- ↑ E.L.G. Troughton. The status of "Mus" novaehollandiae Waterhouse and allied forms. „Records of the Australian Museum”. 20 (2), s. 189, 1937. (ang.).
- ↑ G.H.H. Tate. Notes on the types of certain early described species of monotremes, marsupials, Muridae and bats from the Indo-Australian region. „American Museum novitates”. 1061, s. 6, 1940. (ang.).
- ↑ H.H. Finlayson. Rattus greyi Gray and its derivatives. „Transactions of the Royal Society of South Australia, Incorporated”. 83, s. 140, 1960. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h P.P. Menkhorst P.P. i inni, Rattus fuscipes, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2021-3 [dostęp 2022-01-30] (ang.).
- ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 279. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Rattus fuscipes. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-01-30].
- ↑ a b c d e f g C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 478. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 601, 1904. (ang.).
- ↑ fuscipes, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-30] (ang.).
- ↑ assimilis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-30] (ang.).
- ↑ coracius, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-30] (ang.).
- ↑ a b J. Nijhof: Nederlandse namen voor een deel van de Knaagdieren. paulvoorhaar.nl. [dostęp 2022-01-30]. (niderl.).
- ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 168. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
- ↑ a b Katynna Gill: The real rat race. University of Sydney, 2011-06-08. [dostęp 2021-02-08]. (ang.).
- ↑ Indigenous and exotic non-marine mammals of Australia (excluding External Territories). Ministerstwo Środowiska Australii. [dostęp 2021-02-08]. (ang.).
- ↑ Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 848–849. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
- ↑ a b c d O. Evans: Bush Rat. Australian Museum, 2015-10-30. [dostęp 2018-04-04]. (ang.).
- ↑ Sydney Bush Rat. University of Sydney, 2016-05-26. [dostęp 2018-04-04]. (ang.).
- ↑ Native Bush Rats reclaiming North Head. Australian Wildlife Conservancy, marzec 2016. [dostęp 2018-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-14)]. (ang.).
Bibliografia
- J. Gould. On four new species of Mus and one of Hapalotis from Australia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 25 (1), s. 241–243, 1857. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Native rats to be released in Sydney w serwisie YouTube